อุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ เป็นหนึ่งในอุตสาหกรรมที่กระบวนการผลิตมีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสูงเป็นอันดับต้นของโลก โดย World Economic Forum ได้รายงานไว้ในปี 2565 ว่า ‘อุตสาหกรรมนี้ปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์คิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 6 ของปริมาณการปล่อยรวมจากกิจกรรมของมนุษย์ทั่วโลก’ ด้วยเหตุนี้การพัฒนานวัตกรรมต่าง ๆ ที่จะช่วยลดปริมาณการใช้ปูนซีเมนต์จึงได้รับความสนใจเป็นอย่างมาก เช่น การพัฒนาผลิตภัณฑ์ปูนซีเมนต์รักษ์โลก โดยการนำวัสดุอื่นที่มีความเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมมากกว่ามาใช้เป็นส่วนผสมทดแทนปูนซีเมนต์ (Cement Replacement)
เพราะซีเมนต์เป็นสารที่ใช้กันอย่างแพร่หลายที่สุดรองจากน้ำ เมื่อผสมกับน้ำจะกลายเป็นคอนกรีตที่กลายเป็นส่วนผสมสำคัญของ อาคาร ถนน เขื่อน และสะพาน อุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ จึงเป็นหนึ่งในอุตสาหกรรมที่ปล่อยก๊าซเรือนกระจกรายใหญ่ที่สุดของโลก โดยคิดเป็นประมาณ 7-8% ของการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ทั้งหมดทั่วโลก มากกว่าการปล่อยจากภาคการบินทั้งหมดรวมกัน
โดยการผลิตปูนซีเมนต์ 1 ตันจะปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ประมาณ 900 กิโลกรัม และด้วยการผลิตปูนซีเมนต์ทั่วโลกที่มีปริมาณมากกว่า 4 พันล้านตันต่อปี ทำให้ อุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ ปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์รวมกันมากถึงประมาณ 3.6 พันล้านตันต่อปี ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดการพัฒนาเทคโนโลยีปูนซีเมนต์สีเขียวเพื่อลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
ที่ผ่านมา ธุรกิจต่างๆ จึงมีการนำเทคโนโลยี และนวัตกรรมใหม่ มาใช้พัฒนาวัสดุและผลิตภัณฑ์ในงานก่อสร้างที่ได้มาตรฐานและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ส่งผลให้ตลาดปูนซีเมนต์สีเขียวทั่วโลกมีมูลค่า 22,390 ล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2022 และคาดว่าจะเติบโตเป็น 47,640 ล้านดอลลาร์สหรัฐภายในปี 2029 ด้วยอัตราการเติบโตเฉลี่ยต่อปี (CAGR) ที่ 11.4%

ทั้งนี้ ปูนซีเมนต์สีเขียว หรือ Green Cement ถือเป็นวัสดุก่อสร้างที่ยั่งยืน เนื่องจากช่วยลดการปล่อยคาร์บอนฟุตพริ้นท์ที่เกี่ยวข้องกับการผลิตและการใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพ เพราะมีคุณสมบัติการใช้งานเทียบเท่ากับซีเมนต์ทั่วไป แต่ไม่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม เนื่องจากกระบวนการผลิตคอนกรีตสีเขียวมีการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์น้อยกว่า เมื่อเทียบกับการผลิตซีเมนต์ทั่วไป
ด้วยตระหนักในการใช้ แนวทาง วิทยาศาสตร์ วิจัย และเทคโนโลยี ขับเคลื่อน อุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ ของไทย ให้ตอบโจทย์เทรนด์ความยั่งยืนและสอดคล้องกับมาตรการที่สหภาพยุโรปจะเริ่มใช้ นั่นคือ ‘Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM)’ หรือ ‘มาตรการปรับคาร์บอนก่อนข้ามพรมแดน’ ที่จะใช้กับผู้ประกอบการที่นำเข้าสินค้าที่มีการปล่อยคาร์บอนสูง กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) โดยศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (เอ็มเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) จึงได้พัฒนากระบวนการนำผงแร่โดโลไมต์ (Dolomite Powder) ซึ่งเป็นวัสดุผลพลอยได้จากกระบวนแต่งแร่ มาเพิ่มมูลค่าด้วยกระบวนการทางเคมี เพื่อใช้เป็นส่วนผสมทดแทนปูนซีเมนต์ในการผลิตปูนมอร์ตาร์ (ปูนก่อหรือฉาบ) และผลิตภัณฑ์คอนกรีต โดยโครงการวิจัยนี้ได้รับทุนสนับสนุนการวิจัยจากกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ (กพร.) และภาคเอกชนไทย

ดร.พิทักษ์ เหล่ารัตนกุล หัวหน้าทีมวิจัยซีเมนต์และวัสดุคอมพอสิตเพื่อความยั่งยืน เอ็มเทค สวทช. อธิบายเพิ่มเติมถึงโครงการวิจัยนี้ว่า
“ปกติการทำเหมืองหินแร่โดโลไมต์ ผู้ประกอบการจะนำแร่ต่างๆ ที่ได้มาบดให้มีขนาดตรงตามความต้องการของผู้รับซื้อ ผลจากการทำกิจกรรมดังกล่าวจะก่อให้เกิดวัสดุผลพลอยได้เป็นผงแร่โดโลไมต์ขนาดเล็กเกินกว่าจะจำหน่ายได้ปริมาณมาก ซึ่งแร่โดโลไมต์เป็นสารประกอบ CaMg(CO3)2 ที่นำมาผ่านกระบวนปรับแต่งโครงสร้างผลึกให้อยู่ในรูปของสารประกอบแคลเซียมซิลิเกตไฮเดรตซึ่งมีคุณลักษณะใกล้เคียงกับปูนซีเมนต์ได้ ทีมวิจัยจึงมีแนวคิดที่จะแปรรูปผงแร่เหล่านี้เป็นวัสดุทดแทนปูนซีเมนต์”
การนำผงแร่โดโลไมต์ซึ่งเป็นวัสดุผลพลอยได้จากอุตสาหกรรมเหมืองแร่มาใช้เป็นวัสดุทดแทนปูนซีเมนต์จะช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้เป็นอย่างดี นอกจากนี้การนำมาใช้เป็นวัสดุก่อสร้างคาร์บอนต่ำยังเป็นการสร้างเพิ่มมูลค่าเพิ่มให้แก่วัสดุด้วย



โดยในประเด็นนี้ ดร.พิทักษ์ อธิบายขยายความว่า “โดยทั่วไปในกระบวนการผลิตปูนซีเมนต์ จะมีการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ประมาณ 0.7–0.9 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าต่อปูนซีเมนต์ 1 ตัน แต่การปรับสภาพผงแร่โดโลไมต์ที่ส่วนใหญ่มีขนาดอนุภาคเล็กหรือเป็นผงฝุ่นอยู่ก่อนแล้ว ให้มีสมบัติเหมาะกับการใช้ทดแทนปูนซีเมนต์นั้นปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ต่ำกว่ามาก ทำให้เมื่อนำไปใช้ทดแทนปูนซีเมนต์ในสัดส่วนร้อยละ 25–40 จะช่วยลดค่าคาร์บอนฟุตพรินต์ของผลิตภัณฑ์ (Carbon Footprint of Product: CFP) ได้เป็นอย่างดี”
“นอกจากนี้การนำผงแร่โดโลไมต์ตกเกรดที่ปกติเหมืองแร่กำจัดด้วยวิธีการฝังกลบมาใช้ให้เกิดประโยชน์ยังเป็นการส่งเสริมให้เกิดการใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างคุ้มค่า สอดคล้องกับแนวทางการขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียนที่ประเทศไทยให้ความสำคัญด้วย”



“ด้วยเหตุนี้ การวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์ปูนซีเมนต์รักษ์โลกไม่เพียงช่วยสนับสนุนให้อุตสาหกรรมเหมืองแร่และวัสดุก่อสร้างไทยก้าวสู่การเป็น อุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ สีเขียว แต่ยังช่วยให้ผู้ประกอบการไทยมีศักยภาพที่จะผลิตปูนซีเมนต์ที่ค่าคาร์บอนฟุตพรินต์ของผลิตภัณฑ์ต่ำได้ ซึ่งจะช่วยเพิ่มขีดความสามารถทางการแข่งขันในตลาดโลก โดยเฉพาะการส่งออกสินค้าไปจำหน่ายยังสหภาพยุโรปที่เริ่มใช้ ‘Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM)’ หรือ ‘มาตรการปรับคาร์บอนก่อนข้ามพรมแดน’ กับผู้ประกอบการที่นำเข้าสินค้าที่มีการปล่อยคาร์บอนสูงแล้วได้เป็นอย่างดี” ดร.พิทักษ์ กล่าวเสริมทิ้งท้าย
ปัจจุบันทีมวิจัยผลิตผงแร่โดโลไมต์สำหรับใช้เป็นวัสดุทดแทนปูนซีเมนต์ได้ในระดับนำร่องหรือ pilot scale แล้ว โดยงานวิจัยนี้มีสถานะพร้อมถ่ายทอดเทคโนโลยี ทั้งนี้ทีมวิจัยกำลังหารือร่วมกับหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องในการปรับข้อกำหนดให้เจ้าของทรัพยากรเป็นผู้ดำเนินการแปรรูปผลิตภัณฑ์ด้วยตนเองได้ เพื่อสนับสนุนให้เกิดการใช้ทรัพยากรอย่างเต็มประสิทธิภาพ ลดการปล่อยคาร์บอนจากการขนส่งวัตถุดิบ และช่วยลดต้นทุนการผลิตผลิตภัณฑ์
สำหรับผู้ประกอบการที่สนใจ ติดต่อสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ ดร.พิทักษ์ เหล่ารัตนกุล อีเมล [email protected] หรือเบอร์โทรศัพท์ 08 9742 2548
อัปเดตทุกเรื่องที่ต้องรู้เกี่ยวกับอุตสาหกรรมสีเขียว
ปฐมบท “คาร์บอนข้ามแดน” CBAM สหภาพยุโรป บังคับใช้ 1 ม.ค. 2569
เอทานอล E100 มิติใหม่เชื้อเพลิงชีวภาพ อนาคตยานยนต์ไทย “ฮับ” แห่งแรกของโลก
ส่องความท้าทายบนเส้นทางเร่งให้ประเทศไทยบรรลุ เป้าหมาย Net Zero ภายในปี 2050










