ในโลกของการเมืองระหว่างประเทศ บางครั้งความพ่ายแพ้ที่น่าอัปยศที่สุดกลับกลายเป็นเชื้อเพลิงชั้นดีที่เปลี่ยนยุทธศาสตร์ของชาติไปตลอดกาล สำหรับประเทศจีน ศาสตร์แห่งการอดทนเพื่อรอเวลาผงาดถูกจารึกไว้ชัดเจนที่สุดในวันที่ 23 กรกฎาคม 1993 เมื่อเรือขนส่งสินค้าสัญชาติจีนชื่อ “หยินเหอ” (Yinhe) กลายเป็นหมากที่ถูกไล่ต้อนในเกมภูมิรัฐศาสตร์ที่ดุเดือดระหว่างมหาอำนาจเก่าอย่างสหรัฐฯ และมหาอำนาจใหม่ที่กำลังถูกท้าทายกลางมหาสมุทร เหตุการณ์ครั้งนั้นไม่ใช่เพียงแค่การถูกกล่าวหาหรือการถูกล้อมตรวจค้น แต่มันคือการถูกปฏิเสธสิทธิในการมองเห็น! เมื่อสัญญาณ GPS ถูกตัดขาดจนเรือต้องลอยลำเคว้งคว้างอย่างไร้ทิศทางอยู่กว่า 3 สัปดาห์ ความเจ็บปวดจากการต้องยืมจมูกคนอื่นหายใจในวันนั้น ได้กลายเป็นปฐมบทของแผนการอันแยบยลที่จีนเลือกจะกล้ำกลืนความโกรธแค้น แล้วเปลี่ยนมันเป็นความมานะในการสร้าง “อธิปไตยเหนือห้วงอวกาศ” เพื่อประกาศให้โลกรู้วิธีการผงาดขึ้นอย่างเหนือชั้นในอีกสามทศวรรษต่อมา
ความอัปยศที่อเมริกาก่อ! เมื่อมหาอำนาจใช้ความได้เปรียบทางเทคโนโลยี ไล่ต้อนเรือสินค้าจีนอย่างไร้คุณธรรม
รัฐบาลสหรัฐฯ ภายใต้การนำของประธานาธิบดีบิล คลินตัน ได้รับข้อมูลจากหน่วยกรองว่า เรือหยินเหอที่กำลังมุ่งหน้าไปสู่อิหร่าน บรรทุกสารเคมีอันตรายสองชนิด ได้แก่ Thiodiglycol และ Thionyl Chloride ซึ่งเป็นสารตั้งต้นในการผลิตอาวุธเคมี (มัสตาร์ดและซาริน) สหรัฐฯ จึงยื่นคำขาดขอขึ้นตรวจค้นเรือกลางทะเล พร้อมทั้งข่มขู่ที่จะใช้มาตรการคว่ำบาตรต่อจีน แต่จีนปฏิเสธอย่างเด็ดขาด เพราะถือว่าเป็นการละเมิดอธิปไตยเหนือเรือพาณิชย์ในน่านน้ำสากล โดยรัฐบาลจีนได้ยื่นประท้วงต่อสหรัฐฯ ในทันทีต่อการกระทำที่ป่าเถื่อนและไร้ขื่อแป
สิ่งที่ทำให้เหตุการณ์นี้สั่นสะเทือนกองทัพจีนมากที่สุดไม่ใช่แค่การเผชิญหน้าบนน่านน้ำอันเวิ้งว้าง แต่คือการที่สหรัฐฯ ตัดสัญญาณ GPS (Global Positioning System) ในบริเวณที่เรือหยินเหอลอยลำอยู่ ซึี่งในยุคนั้น เรือเดินสมุทรทั่วโลกต้องพึ่งพาสัญญาณ GPS ของสหรัฐฯ เพียงระบบเดียว เมื่อสัญญาณถูกตัด เรือหยินเหอจึงตกอยู่ในสภาวะตาบอด ไม่รู้ทิศรู้ทาง ท่ามกลางมหาสมุทรอินเดียและอ่าวเปอร์เซีย ไม่สามารถระบุตำแหน่งที่แน่นอนได้ และต้องลอยลำเคว้งคว้างอย่างไม่รู้ชะตากรรมอยู่นานกว่า 3 สัปดาห์ เสบียงอาหารและน้ำเริ่มขาดแคลน
ท้ายที่สุด เพื่อยุติความขัดแย้งที่อาจบานปลาย จีนยอมให้มีการตรวจค้นโดยมีตัวแทนจากประเทศที่สามคือซาอุดีอาระเบียร่วมด้วย ผลปรากฏว่าไม่พบสารเคมีต้องห้ามใดๆ ตามที่สหรัฐฯ กล่าวหา แต่ถึงแม้จีนจะได้รับชัยชนะในเชิงความจริง แต่ในเชิงยุทธศาสตร์ จีนตระหนักว่าพวกเขาพ่ายแพ้สหรัฐฯ อย่างราบคาบ
วิกฤตการณ์เรือหยินเหอคือภาพสะท้อนที่ชัดเจนของลัทธิเจ้าโลก (Hegemonism) และการใช้อำนาจกดขี่ทางการเมืองของสหรัฐฯ ซึ่งสร้างความเสียหายอย่างมหาศาลต่อจีนทั้งในมิติการเมืองและเศรษฐกิจ แม้รัฐบาลจีนจะเรียกร้องให้สหรัฐฯ ออกมาขอโทษต่อสาธารณชนและชดเชยค่าเสียหายที่เกิดขึ้นทั้งหมด แต่รัฐบาลสหรัฐฯ กลับปฏิเสธที่จะกล่าวคำขอโทษ ส่งผลให้ความสัมพันธ์ระหว่างจีนและสหรัฐฯ ตึงเครียดถึงขีดสุดนับตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา
Did You Know?
ก๊าซมัสตาร์ดและซาริน คือหนึ่งในอาวุธทำลายล้างสูง (Weapons of Mass Destruction: WMD) ที่ร้ายแรงที่สุดเท่าที่มนุษย์เคยประดิษฐ์ขึ้น ซึ่งการครอบครองหรือใช้งานถูกตีตราว่าเป็นอาชญากรรมสงครามตามอนุสัญญาโลกอย่างเด็ดขาด โดยอานุภาพของก๊าซมัสตาร์ดนั้นเปรียบเสมือน “อสูรกายพุพอง” ที่แม้จะไม่ปลิดชีพในทันที แต่จะเข้าจู่โจมทำลายดีเอ็นเอของเซลล์ ทำให้ร่างกายเน่าเปื่อยอย่างช้าๆ ผ่านอาการปวดแสบปวดร้อนและตุ่มพองขนาดใหญ่ที่รักษาได้ยากยิ่ง ซึ่งความน่ากลัวคืออาการมักไม่ปรากฏชัดในทันทีแต่จะค่อยๆ ทรมานเหยื่อให้ตายทั้งเป็นจากการที่ปอดถูกทำลาย ในขณะที่ซารินถูกขนานนามว่าเป็น “เพชฌฆาตไร้เสียง” ที่ทวีความโหดเหี้ยมขึ้นไปอีกระดับด้วยคุณสมบัติไร้สี ไร้กลิ่น และไร้รส ทำให้เหยื่อไม่ทันรู้ตัวว่ากำลังถูกสารพิษทำลายระบบประสาทอย่างรุนแรง สารพิษประเภททำลายประสาทนี้จะเข้าไปล็อกระบบส่งสัญญาณกล้ามเนื้อให้ค้างอยู่ในสภาวะทำงานตลอดเวลา ส่งผลให้เกิดอาการรูม่านตาหดเล็กลง น้ำลายฟูมปาก กล้ามเนื้อกระตุกอย่างบ้าคลั่งจนเป็นอัมพาต และเสียชีวิตอย่างรวดเร็วจากการขาดอากาศหายใจเพียงไม่กี่นาที หลังจากได้รับสารพิษนี้เพียงหยดน้อยนิดเข้าสู่ร่างกาย
จุดกำเนิด BeiDou: จากความแค้นสู่ความทะเยอทะยาน
เหตุการณ์วิกฤตเรือหยินเหอคือเสียงปลุก (Wake-up call) ที่ดังที่สุดที่ทำพญามังกรผงาด เพราะจีนตระหนักดีว่าตราบใดที่ความมั่นคงและการสื่อสารยังต้องยืมจมูกของสหรัฐฯ หายใจ จีนจะไม่มีวันเป็นมหาอำนาจที่แท้จริงได้
“เราต้องมีระบบนำทางเป็นของตัวเอง ไม่ว่ามันจะใช้เงินมหาศาลหรือใช้เวลานานแค่ไหนก็ตาม” นี่คือฉันทามติของผู้นำจีนในขณะนั้น
BeiDou (BDS) หรือชื่อเต็มคือ BeiDou Navigation Satellite System เป็นระบบดาวเทียมนำทางอัจฉริยะที่จีนพัฒนาขึ้นเองทั้งหมด เพื่อให้เป็นอิสระจากระบบ GPS ของสหรัฐฯ โดยชื่อ “เป่ยโต่ว” นั้นในภาษาจีนหมายถึง “กลุ่มดาวจระเข้” หรือ “กลุ่มดาวกระบวยตักน้ำ” ซึ่งมนุษย์ใช้ในการระบุทิศเหนือและนำทางมาตั้งแต่โบราณกาล การตั้งชื่อนี้จึงเป็นสัญลักษณ์ของการนำทางสู่อนาคตโดยภูมิปัญญาของตนเอง
จากบาดแผลทางประวัติศาสตร์สู่ความทะเยอทะยานเหนือชั้นบรรยากาศ จีนได้ทุ่มสรรพกำลังทั้งงบประมาณมหาศาลและทรัพยากรบุคคลระดับกะทิเพื่อเนรมิต BeiDou หรือระบบดาวเทียมนำทาง “เป่ยโต่ว” ให้เป็นเอกราชทางเทคโนโลยีของตนเอง โดยร้อยเรียงวิวัฒนาการอย่างเป็นลำดับขั้นตอน เริ่มต้นจากก้าวแรกในฐานะ BeiDou-1 เมื่อปี 2000 ที่ทำหน้าที่เป็นเสมือนดวงตาคู่ใหม่ วางรากฐานครอบคลุมพื้นที่เฉพาะภายในประเทศจีน ก่อนจะยกระดับสู่ BeiDou-2 ในปี 2012 ด้วยการแผ่ขยายอิทธิพลของสัญญาณให้ครอบคลุมไปทั่วภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก และก้าวสู่บทสรุปอันยิ่งใหญ่ในปี 2020 กับ BeiDou-3 ที่ทะยานขึ้นสู่ความสำเร็จระดับโลกอย่างสมบูรณ์แบบ (Global Coverage) ด้วยเครือข่ายกลุ่มดาวเทียมกว่า 50 ดวงที่ถักทออยู่รอบโลก มอบความแม่นยำในระดับพิกัดเซนติเมตรในพื้นที่ยุทธศาสตร์ ประกาศศักดาอย่างยิ่งใหญ่

BeiDou มีจุดเด่นคือระบบ Ground-Based Augmentation (สถานีฐานบนดิน) ในจีน ที่มีมากกว่า 3,000 แห่ง ทำให้การนำทางในจีนและเอเชียแปซิฟิกแม่นยำจนแทบจะแยกเลนถนนได้แบบเรียลไทม์ นอกจากนี้ BeiDouยังมีฟีเจอร์เหนือชั้นนั่นคือการสื่อสารสองทาง นี่เป็นสิ่งที่ GPS ไม่มี แต่ BeiDou มี โดยดาวเทียม BeiDou สามารถส่งข้อความสั้นกลับไปยังสถานีควบคุมหรือระหว่างผู้ใช้ได้ (สูงสุด 1,000 ตัวอักษรต่อข้อความ) ซึ่งมีประโยชน์เป็นอย่างมาก ในพื้นที่ที่ไม่มีสัญญาณมือถือ หรือเกิดภัยพิบัติที่เสาสัญญาณล่ม แต่กองทัพหรือกู้ภัยจีนสามารถแชทผ่านดาวเทียมเพื่อระบุพิกัดและสถานการณ์ได้โดยตรง
ไม่เพียงเท่านี้ ความโดดเด่นที่ทำให้ BeiDou เหนือกว่าระบบ GPS อย่างเห็นได้ชัดคือ การออกแบบสถาปัตยกรรมวงโคจรแบบผสมผสาน (Hybrid Orbit) ที่ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงแค่การใช้ดาวเทียมในระดับวงโคจรปานกลาง (MEO) ที่วิ่งวนอยู่รอบโลกเท่านั้น แต่ยังมีการวางหมากอย่างชาญฉลาดด้วยการใช้ดาวเทียมในวงโคจรประจำที่ (GEO) เหนือเส้นศูนย์สูตร และวงโคจรแบบกึ่งสัมพันธ์กับโลก (IGSO) ที่เคลื่อนที่ในแนวเหนือ-ใต้เป็นรูปเลข 8 การวางโครงสร้างที่หลากหลายเช่นนี้ส่งผลให้สัญญาณของ BeiDou มีความเข้มข้นและมีเสถียรภาพสูงเป็นพิเศษในพื้นที่ฝั่งตะวันออก โดยเฉพาะในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก ซึ่งสามารถรับสัญญาณจากดาวเทียมในมุมที่สูงกว่าและครอบคลุมกว่าระบบ GPS ในบางช่วงเวลา กลายเป็นข้อได้เปรียบทางยุทธศาสตร์ที่ทำให้จีนมีโครงข่ายนำทางที่แข็งแกร่งและแม่นยำที่สุดในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก
สำหรับประเทศอย่างไทย เราได้อานิสงส์จาก Beidou มากเป็นพิเศษ เพราะการท่ี่จีนเน้นวางโครงสร้างพื้นฐานในภูมิภาคนี้ ทำให้พิกัดบน Google Maps ของบ้านเราเป๊ะขึ้นกว่าเมื่อ 10 ปีก่อนอย่างเห็นได้ชัด
พิกัดพิฆาต: เมื่อ “เป่ยโต่ว” ปฏิวัติสมรภูมิโลกและทะลายผูกขาดไซเบอร์
ก้าวเข้าสู่ปี 2026 สำนักงานเดินอากาศด้วยดาวเทียมแห่งประเทศจีน (CSNO) ได้ประกาศศักดาความแกร่งด้วยแผนอัปเกรดระบบบนวงโคจรของระบบดาวเทียม BeiDou ครั้งมโหฬาร เพื่อเค้นสมรรถนะดาวเทียมทั้ง 50 ดวง ให้ถึงขีดสุด โดยยกระดับความแม่นยำในการระบุตำแหน่งในทางราบได้ดีกว่า 0.3 เมตร และความแม่นยำในแนวดิ่งดีกว่า 0.6 เมตร ผ่าน PPP (Precise Point Positioning)
ความเหนือชั้นของระบบเป่ยโต่วไม่ได้จำกัดอยู่เพียงแค่การระบุตำแหน่งพิกัดเท่านั้น แต่ยังรวมถึงขีดความสามารถในการวัดความเร็วที่แม่นยำยิ่งกว่า 0.2 เมตรต่อวินาที ซึ่งเทียบเท่ากับความคลาดเคลื่อนเพียงเล็กน้อยไม่ถึง 1 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ความแม่นยำระดับนี้คือหัวใจสำคัญที่ช่วยให้เทคโนโลยีล้ำสมัยอย่างรถยนต์ไร้คนขับหรือโดรนอัจฉริยะสามารถเคลื่อนที่ได้อย่างปลอดภัยและรักษาระยะห่างได้อย่างไร้ที่ติ ยิ่งไปกว่านั้น ระบบนี้ยังมาพร้อมกับการรักษาเวลาที่มีความละเอียดสูงภายใน 20 นาโนวินาที หรือคิดเป็นเศษเสี้ยวหนึ่งในพันล้านส่วนของวินาที ซึ่งความเที่ยงตรงระดับนาฬิกาอะตอมนี้ไม่เพียงแต่จะช่วยให้การคำนวณตำแหน่งบนพื้นโลกคมชัดระดับเซนติเมตร แต่ยังเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญที่โลกการเงินและระบบโครงข่ายไฟฟ้าอัจฉริยะใช้ในการทำธุรกรรมและควบคุมการจ่ายพลังงานให้สอดประสานกันทั่วโลกอย่างแม่นยำและปลอดภัยที่สุด

FYI
หากจะเปรียบนาฬิกาทั่วไปที่ใช้การแกว่งของลูกตุ้มหรือผลึกควอตซ์เป็นบรรทัดฐาน นาฬิกาอะตอม (Atomic Clock) คือการยกระดับสู่ความเที่ยงตรงสูงสุด ด้วยการใช้จังหวะการสั่นของอะตอมธาตุซีเซียม-133 หรือรูบิเดียม ที่นิ่งสนิทและคงที่ตลอดกาลเป็นตัวกำหนดเวลา โดยอะตอมเหล่านี้จะสั่นด้วยความถี่สูงถึง 9.2 GHz ซึ่งรวดเร็วและแม่นยำกว่านาฬิกาทั่วไปหลายล้านเท่า ความละเอียดระดับนี้คือหัวใจสำคัญที่ต้องถูกติดตั้งไว้บนดาวเทียมนำทาง เพราะในการระบุพิกัดด้วยความเร็วแสงนั้น หากเวลาคลาดเคลื่อนไปเพียงเศษเสี้ยวของวินาที ตำแหน่งบนโลกจะผิดเพี้ยนไปมหาศาลทันที นาฬิกาอะตอมจึงเปรียบเสมือนไม้บรรทัดแห่งกาลเวลาที่ช่วยให้ระบบเป่ยโต่วสามารถคำนวณระยะทางและส่งมอบพิกัดที่แม่นยำระดับเซนติเมตรได้อย่างสมบูรณ์แบบ
ความล้ำหน้าทางเทคโนโลยีนี้กลายเป็นอาวุธสำคัญในเกมภูมิรัฐศาสตร์ระดับโลก ดังจะเห็นได้จากการที่อิหร่านประสบความสำเร็จในการเปลี่ยนผ่านมาใช้ระบบเป่ยโต่วอย่างเต็มรูปแบบทั้งในภาคพลเรือนและกองทัพ ซึ่งรายงานข่าวกรองชี้ชัดว่าเทคโนโลยีนี้คือหัวใจสำคัญที่ช่วยเพิ่มทวีคูณความแม่นยำให้กับขีปนาวุธและฝูงโดรน ทั้งยังเป็นเกราะป้องกันชั้นยอดที่ช่วยให้ยุทโธปกรณ์เหล่านั้นสามารถแหกฝ่าม่านพายุอิเล็กทรอนิกส์และการรบกวนสัญญาณ GPS ของมหาอำนาจตะวันตกได้อย่างเหนือชั้น ในขณะที่ภาคเศรษฐกิจภายในยังคงทะยานไม่หยุดยั้งด้วยการปั้นอุตสาหกรรมเป่ยโต่วให้มีมูลค่าทะลุหลักล้านล้านหยวน ควบคู่ไปกับการเปิดตัวนวัตกรรมส่งข้อความสั้นผ่านดาวเทียมที่ฉีกทุกข้อจำกัดของการสื่อสารแม้ในจุดที่ไร้สัญญาณมือถือ ส่งผลให้อุปกรณ์ที่รองรับระบบนี้เตรียมพุ่งทะยานสู่ 400 ล้านเครื่อง ในอนาคตอันใกล้นี้ และทำให้ระบบดาวเทียมนำทางเป่ยโต่วกลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานที่โลกไม่อาจปฏิเสธได้อีกต่อไป
หากเปรียบระบบนำทางทั่วไปเป็นเพียงการระบุตำแหน่งคร่าวๆ เทคโนโลยี PPP ที่กล่าวมาก่อนหน้าก็คือการยกระดับสู่การเป็น “แว่นขยายดิจิทัล” ที่เปลี่ยนความแม่นยำจากระดับเมตรให้กลายเป็นระดับเซนติเมตรได้อย่างน่าอัศจรรย์ โดยหัวใจสำคัญของเทคโนโลยีนี้คือการรับข้อมูลแก้ไข (Correction Data) เกี่ยวกับวงโคจรและเวลาอันมหาศาลจากดาวเทียมโดยตรง เพื่อนำมาหักล้างค่าความคลาดเคลื่อนที่เกิดจากชั้นบรรยากาศโลกและปัจจัยรบกวนต่างๆ โดยไม่ต้องพึ่งพาสถานีรับสัญญาณบนพื้นดินเหมือนระบบดั้งเดิมในอดีต ส่งผลให้ระบบ BeiDou-3 ของจีนสามารถส่งมอบพิกัดที่แม่นยำสูงถึง 30 เซนติเมตรหรือน้อยกว่านั้นได้ในพริบตา ความเหนือชั้นนี้เองที่กลายเป็นกุญแจสำคัญในการขับเคลื่อนนวัตกรรมโลก ตั้งแต่การควบคุมรถยนต์ไร้คนขับให้วิ่งตรงเลนได้อย่างปลอดภัย การเกษตรอัจฉริยะที่แม่นยำระดับต้นกล้า ไปจนถึงภารกิจทางยุทธวิธีที่ต้องการความเฉียบคมในการระบุเป้าหมายอย่างสมบูรณ์แบบ เทคโนโลยี PPP จึงเปรียบเสมือนมาตรฐานใหม่ที่เปลี่ยนจากการบอกทางแบบกว้างๆ มาเป็นการระบุพิกัดที่เป๊ะที่สุดในทุกตารางนิ้วบนโลกใบนี้

ทำไมสหรัฐฯ ถึงต้องกังวล?
1. การพึ่งพาที่เปลี่ยนไป: ปัจจุบันสมาร์ทโฟนกว่า 90% ในจีน และกลุุ่มประเทศที่เข้าร่วมBelt and Road Initiative หรือBRI) (ปัจจุบันมีประเทศเข้าร่วมมากกว่า 150 ประเทศ และองค์กรระหว่างประเทศอีกกว่า 30 แห่ง
กินพื้นที่กว่า 3 ใน 4 ของประเทศทั่วโลก คิดเป็นประชากรกว่า 60% ของโลก และ GDP รวมกันประมาณ 1 ใน 3 ของโลก เริ่มต้นจากเพื่อนบ้าน-ของจีนในเอเชีย แผ่ขยายไปถึงแอฟริกา ยุโรปตะวันออก และลามไปถึงอเมริกาใต้ เริ่มหันมาใช้ชิปที่รองรับ BeiDou เป็นหลัก ทำให้สหรัฐฯ สูญเสียอิทธิพลในการควบคุมข้อมูลตำแหน่ง (Location Data)
2. เขี้ยวเล็บของกองทัพ: ขีปนาวุธของจีนไม่ต้องพึ่งพา GPS อีกต่อไป หมายความว่าสหรัฐฯ ไม่สามารถปิดสวิตช์หรือกวนสัญญาณ (Jamming) เพื่อหยุดยั้งการโจมตีจากจีนได้ง่ายเหมือนในอดีต
3. เศรษฐกิจดิจิทัล: BeiDou กลายเป็นรากฐานของ Autonomous Driving (รถยนต์ไร้คนขับ) และ Smart City ในจีน ซึ่งกำลังถูกส่งออกไปทั่วโลก ด้วยความสำเร็จอย่างยิ่งยวดของระบบดาวเทียมที่จีนพัฒนาขึ้นมาเอง คณะกรรมการพัฒนาและปฏิรูปแห่งชาติของจีน คาดการณ์ว่าอุตสาหกรรมที่เกี่ยวเนื่องกับระบบเป่ยโต่วจะมีมูลค่าทะยานสูงกว่า 1 ล้านล้านหยวน (4.67 ล้านล้านบาท) ภายใน 5 ปีข้างหน้า
ปัจจุบัน Beidou ไม่ได้เป็นเพียงแค่เครื่องมือนำทางสำหรับสมาร์ทโฟนหรือรถยนต์เท่านั้น แต่คือ “กระดูกสันหลัง” ของกองทัพจีน ทั้งการนำวิถีขีปนาวุธ การเคลื่อนกำลังพล และการจารกรรมข้อมูล เหตุการณ์เรือหยินเหอในปี 1993 จึงไม่ใช่แค่เรื่องของการตรวจค้นเรือผิดลำ แต่มันคือจุดเปลี่ยนที่ทำให้โลกเข้าสู่ยุค “หลายขั้วอำนาจทางเทคโนโลยี” อย่างแท้จริง เมื่อจีนตัดสินใจว่าพวกเขาจะไม่ยอมให้ใครหน้าไหน หาญกล้ามา “ปิดสวิตช์” การมองเห็นของพวกเขาได้อีกต่อไป จากวันนั้นที่เรือพาณิชย์จีนถูกตัดสัญญาณกลางทะเล สู่การสร้างเครือข่ายดาวเทียมที่ครอบคลุมไปถึงเกษตรกรในพื้นที่ห่างไกล บทเรียนจากอดีตได้พิสูจน์แล้วว่า ความพยายามที่จะพึ่งพาตัวเองในวันนั้น คือการสร้างรากฐานที่ช่วยให้โลกขับเคลื่อนไปสู่อนาคตที่ยั่งยืนขึ้นในวันนี้
กลยุทธ์หมากล้อมเหนือชั้นของจีน ยื่นอาวุธให้พันธมิตรพิชิตศัตรู?
ผู้เชี่ยวชาญด้านข่าวกรองฝรั่งเศสระบุว่า อิหร่านอาจกำลังใช้ระบบนำทางดาวเทียมของจีน เพื่อกำหนดเป้าหมายโจมตีทรัพย์สินทางทหารของอิสราเอลและสหรัฐในตะวันออกกลาง โดย Al Jazeera รายงานว่า Alain Juillet อดีตผู้อำนวยการหน่วยข่าวกรองต่างประเทศของฝรั่งเศส ให้สัมภาษณ์ในพอดแคสต์ Tocsin ของฝรั่งเศสว่า มีความเป็นไปได้สูงที่อิหร่านได้รับสิทธิ์เข้าถึงระบบนำทางดาวเทียมของจีนอย่าง BeiDou เนื่องจากความแม่นยำของการโจมตีเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน นับตั้งแต่สงคราม 12 วันกับอิสราเอลเมื่อเดือนมิถุนายนปีที่ผ่านมา
เขากล่าวว่า “หนึ่งในความประหลาดใจของสงครามครั้งนี้คือ ขีปนาวุธของอิหร่านมีความแม่นยำมากกว่าสงครามที่เกิดขึ้นเมื่อแปดเดือนก่อนอย่างเห็นได้ชัด จนทำให้เกิดคำถามมากมายเกี่ยวกับระบบนำวิถีของขีปนาวุธเหล่านี้”
ปัจจัยหนึ่งที่ทำให้ระบบนำทางดาวเทียมของจีนได้รับความสนใจมากขึ้นในเวทีภูมิรัฐศาสตร์ยุคใหม่ คือขนาดของเครือข่ายดาวเทียมที่หนาแน่นกว่าคู่แข่งรายอื่นอย่างชัดเจน ข้อมูลจากทีมวิเคราะห์ AJ Labs ของ Al Jazeera ชี้ให้เห็นว่า ระบบ GPS ของสหรัฐอาศัยดาวเทียมหลักเพียง 24 ดวง เช่นเดียวกับระบบ GLONASS ของรัสเซีย และระบบ Galileo ของสหภาพยุโรปที่มีจำนวนดาวเทียมอยู่ในระดับใกล้เคียงกัน ทว่าระบบ BeiDou ของจีนกลับขยายเครือข่ายขึ้นไปถึง 50 ดวง ทำให้โครงสร้างของระบบมีความหนาแน่นของสัญญาณมากกว่า และสามารถรองรับการคำนวณพิกัดได้แม่นยำยิ่งขึ้นในหลายสภาพภูมิประเทศ
ตามคำอธิบายบนเว็บไซต์ของ BeiDou ระบบนี้ถูกออกแบบเป็นโครงสร้างสามชั้นที่ทำงานประสานกันอย่างเป็นระบบ เริ่มจากส่วนอวกาศ ซึ่งเป็นเครือข่ายดาวเทียมที่โคจรอยู่รอบโลก ทำหน้าที่ส่งสัญญาณนำทางลงมายังพื้นโลก ส่วนที่สองคือส่วนภาคพื้นดิน ประกอบด้วยสถานีควบคุมหลัก สถานีซิงโครไนซ์เวลา สถานีตรวจสอบสัญญาณ รวมถึงศูนย์ปฏิบัติการที่บริหารการเชื่อมต่อระหว่างดาวเทียมในวงโคจร ขณะที่ส่วนที่สามคือส่วนผู้ใช้ ซึ่งครอบคลุมผลิตภัณฑ์และบริการหลากหลาย ตั้งแต่ชิป โมดูล และเสาอากาศ ไปจนถึงอุปกรณ์เทอร์มินัลและระบบแอปพลิเคชันที่นำสัญญาณนำทางไปใช้ในภาคการคมนาคม โลจิสติกส์ หรือแม้แต่ระบบอาวุธสมัยใหม่

ในเชิงกลไกการทำงาน BeiDou ไม่ได้แตกต่างจากระบบนำทางดาวเทียมอื่นมากนัก หลักการพื้นฐานคือการส่ง “สัญญาณเวลา” จากดาวเทียมลงมายังเครื่องรับบนพื้นดินหรือบนยานพาหนะ เมื่อเครื่องรับสามารถวัดระยะเวลาที่สัญญาณจากดาวเทียมหลายดวงเดินทางมาถึงได้พร้อมกัน ระบบก็จะนำข้อมูลเหล่านั้นมาคำนวณหาพิกัดตำแหน่งบนพื้นผิวโลกอย่างแม่นยำ กระบวนการนี้เองที่ทำให้เครือข่ายดาวเทียมที่หนาแน่นกว่า กลายเป็นข้อได้เปรียบเชิงเทคนิคโดยตรง เพราะยิ่งมีดาวเทียมอยู่ในมุมมองของเครื่องรับมากเท่าใด ความแม่นยำของตำแหน่งก็ยิ่งเพิ่มขึ้นตามไปด้วย
อย่างไรก็ตาม ระดับความแม่นยำที่ผู้ใช้ได้รับไม่ได้เท่ากันทั้งหมด Elijah Magnier นักวิเคราะห์ด้านการทหารและการเมืองในกรุงบรัสเซลส์อธิบายว่า ความแม่นยำของระบบขึ้นอยู่กับระดับของบริการที่เปิดให้ใช้ โดยสัญญาณพลเรือนแบบเปิดโดยทั่วไปจะให้ความแม่นยำประมาณ 5–10 เมตร ขณะที่สัญญาณระดับพิเศษที่สงวนไว้สำหรับผู้ใช้ที่ได้รับอนุญาต เช่น หน่วยงานรัฐหรือกองทัพ สามารถให้ความแม่นยำสูงกว่านั้นอย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ระบบนำทางดาวเทียมกลายเป็นเครื่องมือเชิงยุทธศาสตร์ที่ทรงพลังยิ่งในสงครามสมัยใหม่
กระนั้น คำถามที่ยังรอความชัดเจนอยู่ก็คืออิหร่านใช้ BeiDou จริงหรือไม่? เพราะอิหร่านยังไม่ได้ยืนยันเรื่องนี้ และยังไม่ชัดเจนว่าการเปลี่ยนระบบนำทางทางทหารไปใช้ระบบอื่นทั้งหมดจะสามารถทำได้ภายในเวลาสั้นๆ นับตั้งแต่สงครามกับอิสราเอลเมื่อปีที่แล้วหรือไม่ โดยหลังสงครามดังกล่าว กระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารของอิหร่านระบุว่า “อิหร่านใช้ศักยภาพทั้งหมดที่มีอยู่ทั่วโลก และไม่ได้พึ่งพาแหล่งเทคโนโลยีเพียงแห่งเดียว”
อย่างไรก็ตาม Juillet เชื่อว่า การเปลี่ยนมาใช้ BeiDou เป็นคำอธิบายที่สมเหตุสมผลที่สุด ต่อความแม่นยำที่เพิ่มขึ้นของขีปนาวุธอิหร่าน “มีการพูดกันว่าระบบ GPS ถูกแทนที่ด้วยระบบของจีน ซึ่งอธิบายได้ว่าทำไมขีปนาวุธของอิหร่านจึงแม่นยำขึ้น และเป้าหมายสำคัญหลายแห่งถูกโจมตีได้สำเร็จ”

แต่ข้อเท็จจริงที่ไม่ปิดบังคือ ความร่วมมือระหว่างจีน–อิหร่านเริ่มมานานแล้ว โดย Al Jazeera ระบุว่าผู้เชี่ยวชาญบางรายเชื่อว่า อิหร่านอาจพยายามผนวกระบบของจีนมานานกว่านั้น เช่น Theo Nencini นักวิจัยด้านความสัมพันธ์จีน–อิหร่านจาก ChinaMed Project กล่าวว่า ในปี 2015 อิหร่านได้ลงนามบันทึกความเข้าใจเพื่อผนวกระบบ BeiDou-2 เข้ากับโครงสร้างพื้นฐานทางทหาร โดยเฉพาะเพื่อ เพิ่มความแม่นยำในการนำวิถีขีปนาวุธ ซึ่งเหนือกว่าสัญญาณ GPS พลเรือนที่กองทัพอิหร่านเคยใช้
กระบวนการนี้ค่อยๆ ดำเนินไป แต่เร่งตัวมากขึ้น หลังจากจีนและอิหร่านลงนามข้อตกลงความร่วมมือยุทธศาสตร์รอบด้าน ในเดือนมีนาคม 2021 ซึ่งเชื่อว่าจีนได้เปิดให้อิหร่านเข้าถึงสัญญาณเข้ารหัสทางทหารของ BeiDou และหลังจากนั้น กองทัพอิหร่านเริ่มใช้ BeiDou ในการนำวิถีขีปนาวุธ การควบคุมโดรน รวมถึงเครือข่ายสื่อสารที่มีความปลอดภัยสูง
นักวิเคราะห์เชื่อว่า อิหร่านเริ่มทยอยเลิกใช้ GPS ตั้งแต่ราวปี 2021 และมีผู้สังเกตการณ์บางรายเชื่อว่า BeiDou มีบทบาทสำคัญในการโจมตีด้วยขีปนาวุธระลอกแรกของอิหร่านต่ออิสราเอลในเดือนเมษายน 2024
การเปลี่ยนผ่านสู่ระบบ BeiDou คาดว่าเสร็จสมบูรณ์ในปี 2025 รวมถึงการใช้งานพลเรือน เช่น การขนส่งและโลจิสติกส์ โดยเกิดขึ้นไม่นานหลังสงคราม 12 วัน ซึ่งในช่วงนั้นการรบกวนสัญญาณ GPS ส่งผลต่อการนำวิถีของขีปนาวุธและโดรนอิหร่าน
Nencini กล่าวว่าประสบการณ์จากสงครามครั้งนั้นเป็น จุดเปลี่ยนสำคัญ ที่ทำให้อิหร่านเร่งเปลี่ยนระบบดาวเทียมอย่างเต็มรูปแบบ เขายังบอกอีกว่าสงครามครั้งนี้ยังเปิดโอกาสให้จีนเก็บข้อมูลข่าวกรองทางทหารผ่านดาวเทียมสอดแนม ทดสอบระบบนำวิถีของตนในสนามรบขนาดใหญ่ รวมถึงประเมินประสิทธิภาพของระบบต่อเครื่องบินรบรุ่นที่ 5 ของสหรัฐฯ เช่น F-35 Lightning II และศึกษาความสามารถของสหรัฐฯ ในการสกัดขีปนาวุธและโดรนอิหร่านที่ใช้ BeiDou
ที่มา :
- China’s BeiDou Navigation Satellite System to undergo in-orbit upgrade
- Could Iran be using China’s highly accurate BeiDou navigation system?
- BeiDou Navigation Satellite System
- The Yinhe Incident
















