“รัฐบาลพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา ไม่เข้าใจและสนใจปัญหาของคนจนเท่าที่ควร…พูดถึงคนจนบ่อยจริง แต่เป็นการพูดถึงโดยไม่เข้าถึง”
ศาสตราจารย์ธีรยุทธ บุญมี อดีตผู้อำนวยการ สถาบันสัญญาธรรมศักดิ์เพื่อประชาธิปไตย แห่งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์..อดีตนักเคลื่อนไหวทางการเมืองยุค 14 ตุลาคม 2516…นักวิชาการสาธารณะ และนักวิจารณ์การเมือง ได้สะท้อนทัศนะที่มีต่อคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) และรัฐบาลยุค คสช.ภายใต้การนำของพล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา ในโอกาสของการเป็นประธานกล่าวเปิด โครงการสัมมนาวิชาการ “คนจน ในบริบทที่เปลี่ยนไปในสังคมปัจจุบัน” ณ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เมื่อวันที่ 10 ตุลาคมที่ผ่านมา
โอกาสเดียวกันนี้ อาจารย์ธีรยุทธ ยังแสดงความเห็นต่อไปด้วยว่า การดำเนินนโยบายเพื่อแก้ปัญหาคนยากจนของรัฐบาลชุดนี้ขาดการทำความเข้าใจปัญหาคนจนอย่างถ่องแท้เพราะไม่ได้บูรณาการมิติทางอำนาจ-สิทธิ และวัฒนธรรม วิถีชีวิตของคนจนเพื่อแก้ปัญหาความยากจนแบบรอบด้าน ด้วยเหตุนี้ปัญหาความยากจนจึงยังคงหยั่งรากลึกในสังคมไทย ภายใต้หน้าฉากที่ดูเหมือนว่าคนจนมีฐานะดีขึ้น แต่นั่นเป็นเพียงภาพลวงตา
ด้วยความยากจนและคนยากจนเป็นปัญหาที่อยู่คู่กับสังคมไทยมานาน ซึ่งในแต่ละยุคสมัย อาจารย์ธีรยุทธชี้ว่าวาทกรรมคนจนมีการเปลี่ยนสถานะ ผันแปร อยู่ตลอด อย่างที่ผ่านมา สังคมไทยเคยให้ความสำคัญกับคนจนมาก มีการจัดตั้ง สมัชชาคนจน รวมตัวกันเดินขบวนเรียกร้องสิทธิของคนจน อย่างเข้มแข็ง แต่จากนั้นไม่นาน วาทกรรมนี้ก็เริ่มอ่อนแรงลงไป ซึ่งนั่นไม่ได้หมายความว่าปัญหาคนจนลดน้อยลง อาจทวีความรุนแรงมากขึ้นด้วยซ้ำ แต่วาทกรรมในยุคนั้นได้เปลี่ยนทิศทางไป มุ่งไปยังชนบท ลงสู่ชนชั้นรากหญ้า ไปยังกลุ่มเกษตรกรมากกว่า
ขณะที่ คนจนเมือง ก็ไม่ค่อยได้รับการเหลียวแล ถูกเบียดบัง ผลักไส ให้ออกไปจากภาคการพัฒนาบ้านเมือง ปรับปรุงเมือง มุ่งสู่การพัฒนาอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว สภาวะแบบนี้เกิดขึ้นในหลายพื้นที่ของประเทศไทย
“ตอนนี้ ผมตั้งข้อสังเกตกับตัวเองว่า ผมได้เลื่อนฐานะจากชนชั้นกลางมาเป็นชนชั้นล่างเมื่อเร็วๆ นี้เอง เพราะรู้สึกได้ถึงพฤติกรรมการใช้ชีวิตที่เปลี่ยนไป ต้องคิดคำนวณมากขึ้นหากต้องจ่ายค่าเดินทาง ค่ากิน ค่าอยู่ จากแต่ก่อนที่ไม่เห็นต้องคิดมากขนาดนี้”
ด้วยเหตุนี้ นักวิชาการท่านนี้จึงฟันธงว่า ปัญหาความยากจนยุคนี้ แผลงฤทธิ์ทำให้คนทุกระดับเกิดความสับสนในชีวิตอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ตั้งแต่คนทำมาหากิน หาเช้ากินค่ำ คนทำงานที่เป็นชนชั้นกลาง ไปจนถึงชนชั้นผู้นำ ผู้บริหาร ผู้ปกครองประเทศ
อาจารย์ธีรยุทธได้ยกตัวอย่าง คนขับแท็กซี่ที่เขาได้เคยไปพูดคุยว่า คนขับแท็กซี่ก็มีความสับสนในชีวิต พวกเขาไม่ได้บ่นว่าเบื่อหน่ายความยากจน ทว่าหลายคนบอกตรงกันว่า ใจหนึ่งก็อยากกลับบ้านที่ต่างจังหวัดเพื่อไปทำมาหากินที่บ้านเกิด เพราะการขับแท็กซี่ก็ไม่ได้สร้างรายได้ให้มากมายอย่างที่คิดไว้ แต่ก็ไม่แน่ใจว่า ถ้ากลับไปทำงานที่บ้าน จะหาเงินมาได้พอกินพออยู่หรือไม่
ขณะที่ ชนชั้นกลาง ก็รู้สึกขาดความมั่นใจในอนาคตตัวเอง รู้สึกไม่มั่นคงในการใช้ชีวิตและในอาชีพที่ตัวเองกำลังทำอยู่ อาจารย์ธีรยุทธจึงชี้ว่าชนชั้นกลางหลายคนก็กำลังเลื่อนสถานะลงไปเป็นชนชั้นกลางระดับล่าง
ความสับสนนี้จึงเกิดขึ้นทั้งกับคนจน คนชั้นกลาง ซึ่งอาจารย์ธีรยุทธวิเคราะห์ว่าตอนนี้ปรากฎการณ์นี้ลามไปยังคนในระดับผู้นำ ผู้บริหารประเทศ
“พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา สะท้อนความรู้สึกไม่มั่นมั่นใจในเศรษฐกิจของประเทศผ่านการวาง roadmap แบบไม่รู้ ไม่เข้าใจว่า ช่วงต้น ช่วงกลาง ช่วงปลาย มันอยู่ตรงไหน จะเลือกตั้ง ปี 2559 หรือ 2560 ดี ฉะนั้น สรุปได้ว่า ภาวะความสับสน ไม่มั่นใจ ไม่มั่นคง ในฐานะของตนเองเป็นภาวะปกติที่เกิดขึ้นในสังคมไทย ดังนั้นถ้าตอนนี้ใครรู้สึกคลอนแคลนหรือรู้สึกไม่มั่นใจในการใช้ชีวิต ก็ไม่ใช่เรื่องที่ต้องกังวลว่าตนเองแปลกหรือไม่ เพราะสภาพสังคมไทยตอนนี้เป็นเช่นนี้”
ที่สุดแล้ว อาจารย์ธีรยุทธมองว่า ตอนนี้สังคมไทยยังต้องการการศึกษา การวิจัยของนักวิชาการ เกี่ยวกับบริบทที่เปลี่ยนไปของคนยากจนในสังคม เพื่อนำองค์ความรู้ที่ได้มาต่อยอดสู่การทำความเข้าใจมิติการเปลี่ยนแปลงนี้ให้ถ่องแท้ นำสู่การแก้ไขปัญหาความยากจนในสังคมไทยอย่างยั่งยืน…










