“เราทำงานให้พระพุทธเจ้า ไม่ได้ทำงานให้ใคร…ถ้าถูกธรรมะแล้ว ไม่เกรงใคร ไม่กลัวใครทั้งนั้น ถ้าผิดถึงจะกลัว”


หนึ่งในวรรคธรรมวรรคทองของพระเดชพระคุณพระพรหมมังคลาจารย์ แห่งวัดชลประทานรังสฤษดิ์ อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี แต่สาธุชนทั้งหลายมักจะคุ้นเคยกับท่านในชื่อ ”หลวงพ่อปัญญานันทภิกขุ”

ท่านเป็นพระเถระที่ถือพรหมจรรย์ ด้วยการครองเพศบรรพชิตตั้งแต่วัยเยาว์เพียงอายุ 18 ปี ตราบลมหายใจสุดท้ายที่ละสังขารไปด้วยวัย 96 ปี ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระปริมนทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ 9

ภูมิลำเนาดั้งเดิมของหลวงพ่อปัญญานันทภกิขุอยู่ที่จังหวัดพัทลุง ในครอบครัวของคุณพ่อวัน คุณแม่คล้าย เสน่ห์เจริญ โดยเป็นบุตรคนที่ 4 ในจำนวนพี่น้องรวม 5 คน ประกอบด้วยพี่สาว 2 คน พี่ชาย 1 คน และน้องสาว 1 คน

หลวงพ่อปัญญานันทภิกขุ เมื่อครั้งอยู่ในเพศฆราวาส มีชื่อว่า ”ปั่น เสน่ห์เจริญ” เกิดเมื่อวันที่ 11 พฤษภาคม 2454 ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 ปีกุน ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6

เส้นทางธรรมของพระเดชพระคุณหลวงพ่อปัญญานันทภิกขุ ภายใต้ร่มกาสาวพัสตร์แห่งพระพุทธศาสนา มีพร้อมสรรพทั้งการศึกษาแก่นพุทธธรรมจนแตกฉาน และมุ่งมั่นพากเพียรในการเผยแพร่พระธรรมของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้เจริญงอกงามอย่างแพร่หลายทั้งในประเทศไทย และนานาประเทศ

สหายธรรม ที่มีความสนิทกันอย่างสูงกับหลวงพ่อปัญญานันทภิกขุ และนับเป็นพี่น้องกัน มีอยู่ 2 ท่านคือท่านพุทธทาสภิกขุ แห่งวัดสวนโมขพลาราม จังหวัดสุราษฏร์ธานี และพระราชญาณกวี (บุญชวน เขมาภิรัต) แห่งวัดขันเงิน จังหวัดชุมพร โดยมีท่านพุทธทาสภิกขุ เป็น ”พี่ใหญ่” ท่านบุญชวน เป็น ”พี่รอง” และหลวงพ่อปัญญานันทภิกขุ  เป็น ”น้องเล็ก”

บทบาทการทำหน้าที่เผยแพร่พระพุทธศาสนา โดยท่านปัญญานันทภิกขุ มีความโดดเด่นชนิดไร้เทียมทาน เมื่อคราวที่ท่านไปจำพรรษาอยู่ที่วัดอุโมงค์ จังหวัดเชียงใหม่ ต่อเนื่องยาวนานนับ 10 ปี ระหว่างปี 2492-2502

ท่านได้เปิดพื้นที่กลางในการเผยแพร่พระพุทธศาสนา โดยไม่อยู่ในชายคาวัดใดวัดหนึ่ง เพื่อเปิดโอกาสให้พุทธศาสนิกชน ที่อาจจะเป็น ”แม่ยก-พ่อยก” บางวัด สามารถไปซึมซับพระธรรมของพระพุทธองค์ได้โดยไม่ต้องตะขิดตะขวงใจ

ยิ่งไปกว่านั้นพระเดชพระคุณหลวงพ่อปัญญานันทภิกขุ ยังริเริ่มสร้างนวัตกรรมในการถ่ายทอดพระธรรมคำสอนของพระพุทธองค์ จาก ”เทศนาธรรม” ที่พระนั่งบนธรรมาสน์เปิดใบลานอ่านออกเสียงให้ญาติโยมสาธุชนฟังตามขนบที่ปฏิบัติสืบทอดต่อกันมา ไปสู่ ”ปาฐกถาธรรม” ด้นบทเทศแบบสดๆ ในอิริยาบถยืน แล้วสาธยายธรรมะอิงสถานการณ์บ้านเมือง หรือเหตุการณ์ในชีวิตประจำวัน

ความโดดเด่นในการแสดงธรรมของหลวงพ่อปัญญานันทภิกขุ ได้สะดุดตาสะดุดใจ ม.ล.ชูชาติ กำภู อธิบดีกรมชลประทานในขณะนั้นเข้าอย่างจัง กระทั่งเข้ากราบนิมนต์พระเดชพระคุณหลวงพ่อให้ช่วยรับตำแหน่งสมภารวัดชลประทานรังสฤษดิ์ ในปี 2503

“อาตมาได้บอกกับท่านอธิบดีกรมชลประทานที่มานิมนต์อาตมาไปว่าอาตมาจะยอมไปเป็นสมภารเฉพาะวัดสร้างใหม่เท่านั้น และต้องมีสิทธิขาดในการกำหนดระเบียบกฏเกณฑ์ทั้งหมดของวัด ซึ่งท่านตกลงตามข้อแม้ของอาตมา….อาตมาก็เลยต้องทำตามที่ท่านขอร้อง”

นับจากบัดนั้น จวบวาระสุดท้ายของหลวงพ่อปัญญานันทภิกขุ ซึ่งบำเพ็ญเพียรมาอย่างยาวนานถึง 4 รัชกาลนับจากรัชกาลที่ 6 ถึงรัชกาลที่ 9 ตราบกระทั่งปัจจุบันนี้แม้หลวงพ่อจะละสังขารจากไปแล้ว แต่วัดชลประทานรังสฤษดิ์ ยังคงสืบสาน เจตนารมณ์และปณิธานของท่านไว้อย่างเหนี่ยวแน่น

สรีรสังขารของท่าน ได้รับพระมหากรุณาธิคุณอย่างหาที่สุดมิได้จากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกุมารี ในการเสด็จพระราชดำเนินพระราชทานเพลิงสลายสรีรสังขาร และอัฐิธาตุ ตลอดจนพระสรีรังคารของท่าน จะยังสถิตสถาพรอยู่ในพระมหาเจดีย์ บนส่วนยอดของอาคารปัญญานันทนานุสรณ์ ในวัดชลประทานรังสฤษฏ์ตลอดไป