ภูมิเศรษฐกิจของไทยได้พูดถึงน้อยมากทั้งทางวิชาการและนโยบายของการกำหนดยุทธศาสตร์ของประเทศ เรามักจะเข้าใจว่าการสร้างเขตเศรษฐกิจพิเศษหรือพื้นที่การค้าเสรีเป็นสูตรในการขยายตัวทางเศรษฐกิจโดยอาศัยการช่วยเหลือทางกฎหมายการลงทุน หากคิดแบบนี้ก็จะเกิดการแข่งขันของพื้นที่เศรษฐกิจแบบการค้าเสรีจำนวนมาก


ผู้เล่นหลักรายใหญ่ต่อภูมิเศรษฐกิจไทยปัจจุบันคือปักกิ่งและโตเกียว วางกติกาในการกำหนดการไหลเวียนสินค้าต่างมีมุมมองที่แตกต่างจากรัฐบาลกรุงเทพ กล่าวคือพื้นที่ริมแลนด์ (ไทย กัมพูชา เวียตนาม และพม่า) ต่างเป็นเครื่องมือของผู้เล่นหลัก 2 รายนี้ในการกำหนดเส้นทางการค้าของตนเอง หากต้องการให้ทั้งปักกิ่งและโตเกียวร่วมมือกันอาจเป็นเรื่องยาก เพราะโตเกียวต้องการลดอิทธิพลของปักกิ่งในพื้นที่ดังกล่าว

ปักกิ่งมีคำตอบของตนเองคือต้องการเขียนกติกาด้วยมือของตนเองในเงื่อนไขมหาอำนาจหลายขั้วหลายแพลทฟอร์ม คือปักกิ่งเปิดกว้างให้รัฐริมแลนด์ตกลงที่จะมีส่วนร่วมในการสร้างโครงสร้างพื้นฐานที่จำเป็น (พลังงาน การสื่อสาร การขนส่ง) การค้าและการรวมตลาดการเงินเร่งการกำหนดรูปแบบของความร่วมมือ ซึ่งรวมถึงเส้นทางการค้าใหม่ๆ ที่จีนกำลังดำเนินการลงทุนขนาดใหญ่สร้างขึ้นโดยธรรมชาติในระยะยาว

ความคิดริเริ่มมีมิติด้านนโยบายทั้งในประเทศและต่างประเทศอย่างเด่นชัดคำนึงถึงผลประโยชน์ของประเด็นสำคัญๆ และพรมแดน เส้นทางครอบคลุม 32 ประเทศที่มีประชากร 4,4 พันล้านคนและความสามารถทางเศรษฐกิจรวมกันประมาณ 21 ล้านล้านเหรียญสหรัฐ คิดเป็น 63% ของจีดีพีทั่วโลก
ปริมาณการค้าของจีนกับประเทศเหล่านี้เกินกว่า 1 ล้านล้านดอลลาร์ ซึ่งเป็นหนึ่งในสี่ของปริมาณการค้าต่างประเทศทั้งหมด

www.fireballnotes.com

ในขณะเดียวกัน 10 ปีที่ผ่านมา การค้าของจีนกับประเทศเหล่านี้จะเพิ่มขึ้นทุกปีโดย 19% คิดเป็น 4% ของการเติบโตของการค้ารวมจีน คาดว่าจีนจะนำเข้าสินค้ามูลค่ารวม 500,000 ล้านเหรียญ และนักท่องเที่ยวจีนประมาณ 500 ล้านคนจะเดินทางไปต่างประเทศ

ในกรณีนี้เราคำนึงถึงประเทศที่อยู่ใกล้เคียงกับจีนซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของโครงการ “OBOR” จีนต้องการกำหนดเส้นทางการค้าของตนเองโดยเป็นโซนการผลิตใหม่ ลดการใช้เงินดอลล่าร์และสร้างพื้นที่เสรีการค้าใหม่ในแพลทฟอร์มของตนเอง คือจีนจะเป็นผู้ค้าเองและกำหนดการไหลเวียนสินค้าโดยตนเอง โดยใช้สินทรัพย์ของเครือข่ายในเส้นทางการค้าใหม่แทนญี่ปุ่นและสหรัฐ

ญี่ปุ่น คู่แข่งของจีน มียุทธศาสตร์เปิดภูมิภาคอินโดแปซิฟิกแบบเสรี ซึ่งเป้าหมายของนโยบายต่างประเทศคือการพัฒนาระบบการเดินเรือระหว่างประเทศในภูมิภาคตามหลักกฎหมายการ “ผสาน” ของสองมหาสมุทรอินเดียและแปซิฟิกในเชิงเศรษฐกิจแบบประสานรวมพลังเพื่อให้การพัฒนาเศรษฐกิจในพื้นที่ของตนสัมฤทธิ์ผล

โตเกียวคาดหวังว่า อินเดีย ออสเตรเลีย และสหรัฐอเมริกา (แม้ว่าได้ถอยออกไปแล้วจาก TPP) จะให้การสนับสนุนยุทธศาสตร์ของญี่ปุ่น ซึ่งสถานการณ์ตอนนี้มีแต่ญี่ปุ่นที่สามารถถ่วงดุลจีนได้ประเทศเดียวในแง่เส้นทางการค้าตามแพลทฟอร์มดังกล่าว คือ โตเกียว-เดลลี-แคนเบอร์ร่า ญี่ปุ่นจะพยายามปฏิบัติในแง่มุมต่างๆ ของยุทธศาสตร์นี้ก่อนเช่นการสร้างโครงสร้างพื้นฐานและการให้เสรีภาพในการเดินเรือในทะเลจีนใต้

นอกเหนือจากปัญหาทวิภาคีแล้วและทำให้เกิดเขตการค้าเสรีและเปิดอินโดแปซิฟิกด้วย แต่ญี่ปุ่นอาจถูกสกัดและยับยั้งแค่อินเดีย เนื่องจากอิทธิพลของพันธมิตรจีนในตะวันออกกลางและเจ้าของรายใหม่ในตะวันออกกลาง (รัสเซีย) ญี่ปุ่นจึงแก้โดยให้อียูเข้าร่วมเป็นพันธมิตรเพื่อสร้างดุลยภาพของตนเอง เวียดนาม อินโดนีเซีย และประเทศอื่นๆ ในอาเซียนที่สนับสนุนยุทธศาสตร์นี้

แต่ไทย กัมพูชา ลาว พม่า ให้ความสำคัญกับความระมัดระวังในการยับยั้งอิทธิพลจีนจากความแตกต่างของการมีส่วนร่วมในความขัดแย้งในอาณาเขตกับจีนและการพึ่งพิงเศรษฐกิจจีนมาก นี้คือภูมิเศรษฐกิจไทยตอนนี้ที่อยู่ท่ามกลางการตัดสินใจของผู้เล่นหลักที่กำหนดให้เป็นพื้นที่และโซนการแข่งขันครอบครองพื้นที่แต่ละฝ่ายที่กำหนดให้เราต้องเลือก

เส้นทางการค้าใหม่ทั้งสองที่เกิดขึ้นจึงมีความสำคัญอย่างมาก ซึ่งปฎิเสธไม่ได้ว่าภูมิเศรษฐกิจไทยต้องการทั้งริมแลนด์และฮาร์ทแลนด์เพื่อสร้างดุลยภาพของตนเอง


เรื่องโดย : รศ.ดร.ชิณสัคค สุวรรณอัจฉริย