ทุกวันนี้ ดูเหมือนว่า บรรดา “ทฤษฎีเกี่ยวกับการคิด” ค่อนข้างจะไม่มีอะไรใหม่ หรือเรียกได้ว่าแทบไม่มีความเคลื่อนไหว และคืบหน้า หลังจาก “วงการวิชาการด้านการคิด” ได้เดินทางมาถึง “กระบวนการคิดขั้นสูง”


“กระบวนการคิดขั้นสูง” หรือ High-Level Cognitive Functions ส่งผลให้เกิดแนวคิดใหม่ “เกี่ยวกับการคิด” เพิ่มขึ้นอีกมากมาย

โดยปัจจุบัน มีการพูดถึง “กระบวนการคิดขั้นสูง” ไม่เฉพาะในเชิง “นามธรรม” ทว่า มีการย้อนกลับไปสู่ประเด็น “รูปธรรม” คือ “ทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของสมอง”

และหนึ่งในกระบวนทัศน์ใหม่ด้านทักษะการคิด ในกลุ่ม “กระบวนการคิดขั้นสูง” ที่เกี่ยวข้องและสัมพันธ์กับการทำงานของสมองก็คือ Executive Function

Executive Function คือ ความสามารถของสมองในการบริหารจัดการ เป็นกระบวนการทางความคิด หรือ Mental Process

Executive Function มีส่วนช่วยในการวางแผน กำหนดเป้าหมาย จัดลำดับความสำคัญ และบริหารจัดการ โดยทำไปเป็นขั้นตอนจนงานต่างๆ สำเร็จลุล่วง

อีกทั้งยังช่วยให้เกิดความยับยั้งชั่งใจ ไม่ให้สิ่งเร้ามาเบี่ยงเบนความสนใจไปนอกลู่นอกทาง

กล่าวโดยสรุปก็คือ Executive Function เป็นทักษะที่ใช้ในการจัดการกับการเรียนรู้ ถือเป็นทักษะที่มีความสำคัญ ทั้งต่อความสำเร็จในการเรียน การทำงานอาชีพ

และโดยเฉพาะอย่างยิ่งก็คือ การสร้างความสัมพันธ์กับคนอื่นๆ

พูดอีกแบบก็คือ Executive Function เป็นกระบวนการสร้างเสริมศักยภาพสมองของมนุษย์ที่ “สามารถพัฒนาเป็นทักษะ” ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิด “การศึกษาในศตวรรษที่ 21” ซึ่งมุ่งเน้นไปที่คำว่า “ทักษะ”

Executive Function จึงถือเป็น “กระบวนทัศน์ใหม่” ด้าน “ทักษะการคิดในศตวรรษที่ 21” และ “ยุค Education 4.0” นั่นเองครับ

เนื่องจาก Executive Function เป็น “กระบวนการสร้างเสริมศักยภาพสมอง” โดยเฉพาะ “สมองส่วนหน้า”

ดังนั้น ก่อนที่จะลงรายละเอียดถึงตัวแปรของ Executive Function ผมขออนุญาตปูพื้นเกี่ยวกับ “ส่วนประกอบของสมอง” กันก่อนสักเล็กน้อย

“ส่วนประกอบของสมอง” แบ่งออกเป็น 3 ส่วนดังนี้ครับ

1. “สมองส่วนหน้า” ประกอบด้วย Olfactory bulb อยู่ด้านหน้าสุด ทำหน้าที่ดมกลิ่น

Cerebrum มีขนาดใหญ่ที่สุด ประกอบด้วยรอยหยักเป็นจำนวนมาก ทำหน้าที่เกี่ยวกับการเรียนรู้ และเป็นศูนย์การทำงานของกล้ามเนื้อ การพูด การมองเห็น การชิมรส แบ่งเป็นสองซีก และแต่ละซีกจะแบ่งออกอีก 4 พูดังนี้

  • Frontal lobe ทำหน้าที่ควบคุมการเคลื่อนไหว การออกเสียง ความคิด ความจำ สติปัญญา บุคลิก ความรู้สึก พื้นอารมณ์
  • Temporal lobe ทำหน้าที่ควบคุมการได้ยิน การดมกลิ่น
  • Occipital lobe ทำหน้าที่ควบคุมการมองเห็น
  • Parietal lobe ทำหน้าที่ควบคุมความรู้สึกด้านการสัมผัส การพูด การรับรส

Hypothalamus ทำหน้าที่เป็น “ศูนย์กลางของระบบประสาทอัตโนมัติ” และสร้างฮอร์โมนเพื่อควบคุมการผลิตฮอร์โมนจากต่อมใต้สมอง ซึ่งจะควบคุมสมดุลของปริมาณน้ำ และสารละลายในเลือด และยังเกี่ยวกับการควบคุมอุณหภูมิร่างกาย อารมณ์ความรู้สึก วงจรการตื่นและการหลับ การหิว การอิ่ม และความรู้สึกทางเพศ

Thalamus อยู่เหนือ Hypothalamus ทำหน้าที่เป็นสถานีถ่ายทอดกระแสประสาทเพื่อส่งไปจุดต่างๆ ในสมอง รับรู้และตอบสนองความรู้สึกเจ็บปวด ทำให้มีการสั่งการแสดงออกพฤติกรรมด้านความเจ็บปวด

2. “สมองส่วนกลาง” Midbrain เป็นสถานีรับส่งประสาท ระหว่างสมองส่วนหน้ากับส่วนท้าย และสมองส่วนหน้ากับนัยน์ตาทำหน้าที่เกี่ยวกับการเคลื่อนไหวของลูกตา และม่านตา สมองส่วนนี้จะเจริญไปเป็น Corpora Quadrigermia ทำหน้าที่เกี่ยวกับการได้ยิน

3. “สมองส่วนท้าย” ประกอบด้วย

  • Pons อยู่ด้านหน้าของ Cerebrum ติดกับสมองส่วนกลาง ทำหน้าที่ควบคุมการเคี้ยวอาหาร การหลั่งน้ำลาย การเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อบริเวณใบหน้า การหายใจ การฟัง
  • Medulla เป็นสมองส่วนท้ายสุดต่อกับไขสันหลัง เป็นทางผ่านของกระแสประสาทระหว่างสมองกับไขสันหลัง เป็นศูนย์กลางการควบคุมการทำงานเหนืออำนาจจิตใจ เช่น ไอ จาม สะอึก หายใจ การเต้นของหัวใจ เป็นต้น
  • Cerebellum อยู่ใต้ Cerebrum ทำหน้าที่ควบคุมระบบกล้ามเนื้อให้สัมพันธ์กันและควบคุมการทรงตัวของร่างกาย

เมื่อเราได้ทราบถึงส่วนประกอบต่างๆ ของสมองกันไปแล้ว ในตอนหน้า เราจะพูดถึง Executive Function กันว่าประกอบไปด้วยอะไรบ้าง

ก่อนที่ในตอนสุดท้ายจะเทียบฟอร์มระหว่าง Executive Function กับ Brain-Based Learning ว่าใครจะชนะเลิศ อย่าลืมติดตามกันนะครับ