ความพยายามที่จะปฏิวัติการศึกษาไทย มีมาทุกยุคทุกสมัย จากทุกภาคส่วน ที่ล้วนอยากเห็นรูปแบบการเรียนการสอนในโรงเรียนทั่วไทยเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม ซึ่งในปัจจุบันทิศทางของการวัดผลสัมฤทธิ์ของการศึกษาก็มีแนวโน้มที่เปลี่ยนไปเช่นกัน โดยตัวชี้วัดไม่ใช่แค่เกรดเฉลี่ยหรือคะแนนในแต่ละรายวิชาอีกต่อไป เพราะการเตรียมผู้เรียนให้พร้อมรับมือกับการใช้ชีวิตและการทำงานในโลกซึ่งเต็มไปด้วยการเปลี่ยนแปลง เด็กไทยจำเป็นต้องได้รับการติดตั้ง ทักษะแห่งศตวรรษที่ 21 เพื่อพัฒนาตนเองให้ก้าวทันกับเทคโนโลยี นวัตกรรม ในโลกที่เปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว และ แนวคิดการสร้าง ห้องเรียนแห่งอนาคต ก็เป็นอีกหนึ่งโซลูชัน ที่จะมาพัฒนากระบวนการเรียนรู้ของเด็กไทยให้ก้าวทันกับความเปลี่ยนแปลงของโลก


ถือกำเนิด ห้องเรียนอนาคต เครื่องมือช่วยเยาวชนให้อยู่รอดได้ ด้วยการพัฒนา ทักษะศตวรรษที่ 21

เพื่อให้เห็นภาพ แนวคิดการสร้าง ห้องเรียนแห่งอนาคตชัดเจนขึ้น กลุ่มภาคีเพื่อทักษะแห่งศตวรรษที่ 21 มีคำอธิบาย “ทักษะศตวรรษที่ 21” ที่เป็นแกนหลักที่ครูและนักเรียนต้องเรียนรู้ร่วมกันใน ห้องเรียนแห่งอนาคต ก่อนว่า ทักษะศตวรรษที่ 21 คือ ชุดทักษะที่จะช่วยให้ผู้เรียนสามารถเรียนรู้และปรับตัว เพื่อรับมือกับความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นตลอดเวลา แนวคิดซึ่งเป็นที่ยอมรับกันอย่างกว้างขวาง ก็คือ “กรอบการพัฒนาทักษะแห่งศตวรรษที่ 21” ที่เสนอว่า ผู้เรียนควรได้รับการพัฒนาให้มีทักษะสำคัญ 3 กลุ่ม ได้แก่

  1. ทักษะการเรียนรู้และสร้างนวัตกรรม (Learning & Innovation Skills) ประกอบด้วย ความคิดสร้างสรรค์และนวัตกรรม การคิดเชิงวิพากษ์และแก้ไขปัญหา การสื่อสารและการทำงานร่วมกับผู้อื่น
  2. ทักษะด้านสารสนเทศ สื่อ และเทคโนโลยี (Information, Media, and Technology Skills) ประกอบด้วย การรู้เท่าทันข่าวสารข้อมูล การรู้เท่าทันสื่อ และมีทักษะเทคโนโลยีสารสนเทศ
  3. ทักษะชีวิต และอาชีพ (Life & Career Skills) ประกอบด้วย ความยืดหยุ่นและการปรับตัว การคิดริเริ่มและการกำกับตัวเอง ทักษะสังคมและการเรียนรู้ข้ามวัฒนธรรม การทำงานให้เกิดผลและการรู้รับผิด การเป็นผู้นำและความรับผิดชอบ

และเพื่อให้ผู้เรียนได้มีทักษะสำคัญดังกล่าว การเรียนการสอนในศตวรรษใหม่จึงต้องก้าวข้ามการเรียนการสอนรูปแบบเดิม ที่ผู้เรียนเป็นผู้รอรับความรู้ (Passive Learning) ไปสู่การใช้กระบวนการเรียนรู้แบบผู้เรียนมีส่วนร่วม (Active Learning) โดยมีครูเป็น โค้ช (Coach) หรือผู้อำนวยกระบวนการเรียนรู้ (Facilitator)

การจัดการเรียนการสอนแบบใหม่นี้ ไม่ได้สอนเพื่อมุ่งจดจำเนื้อหาวิชาและไม่ได้สอนเป็นรายวิชา แต่เป็นการสอนโดยการบูรณาการวิชาแกน (Core Subjects) เข้ามาสอนภายใต้แนวคิดสำคัญแห่งศตวรรษที่ 21 ได้แก่

  • การตระหนักในความเป็นประชาคมโลก (Global Awareness)
  • ความรู้ด้านเศรษฐกิจ การเงิน ธุรกิจ และการเป็นผู้ประกอบการ (Financial, Economic, Business and Entrepreneurial Literacy)
  • ความรู้ด้านการเมือง การปกครอง บทบาท และหน้าที่ของการเป็นพลเมือง (Civic Literacy)
  • ความรู้ด้านสุขภาพ (Health Literacy)
  • ความรู้ด้านสิ่งแวดล้อม (Environmental Literacy)

โดยกระบวนการทั้งหมดนี้คาดหวังผลลัพธ์ คือ ผู้เรียนมีทักษะศตวรรษที่ 21 อันเป็นเครื่องมือสำคัญในการเตรียมรับมือกับโลกที่เต็มไปด้วยความเปลี่ยนแปลงซึ่งยากจะคาดการณ์


ทำความรู้จัก ต้นแบบ ห้องเรียนแห่งอนาคต ที่เกิดขึ้นจริงแล้วในแวดวงการศึกษาไทย

เป็นที่น่ายินดีไม่น้อย ที่แนวคิดการสร้างห้องเรียนแห่งอนาคต ที่มาปรับเปลี่ยนรูปแบบการเรียนการสอนในโรงเรียนไทย ติดตั้งทักษะที่จำเป็นสำหรับศตวรรษที่ 21 ได้เกิดขึ้นแล้วอย่างเป็นรูปธรรม ในโรงเรียนนำร่องต้นแบบถึง 50 โรงเรียนทั่วประเทศ ผ่านโครงการ “Samsung Smart Learning Center ซัมซุงสร้างพลังการเรียนรู้สู่อนาคต” ซึ่งในห้องเรียนแห่งอนาคตนี้ ซัมซุงได้นำเทคโนโลยีมาร่วมสนับสนุนการเรียนรู้ในแบบ Active Learning เพิ่มความสามารถและเสริมศักยภาพผู้เรียนให้พัฒนาทักษะที่จำเป็นในศตวรรษที่ 21 ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

นางวรรณา สวัสดิกูล รองประธานเจ้าหน้าที่บริหารกลุ่มการตลาด บริษัท ไทยซัมซุง อิเลคโทรนิคส์ จำกัด สื่อสารถึงความตั้งใจดีนี้ว่า

นางวรรณา สวัสดิกูล

“โครงการ Samsung Smart Learning Center ซึ่งมีเป้าหมายหลักเพื่อส่งเสริมการพัฒนาทักษะศตวรรษที่ 21 ให้กับเด็กและเยาวชน ผ่านการปรับเปลี่ยนห้องเรียนแบบเดิม ให้เป็น ห้องเรียนรูปแบบใหม่ ที่สนับสนุนให้ทั้งครูและนักเรียนได้เรียนรู้ร่วมกันผ่านนวัตกรรมกระบวนการจัดการเรียนรู้และแนวคิด “ห้องเรียนแห่งอนาคต” ขึ้น โดยที่ผ่านมา แนวคิดนี้ ได้นำไปประยุกต์ใช้ในโรงเรียนที่มีบริบทแตกต่างหลากหลายทั่วประเทศ 50 โรงเรียน ตั้งแต่โรงเรียนขนาดใหญ่ โรงเรียนประจำอำเภอ โรงเรียนประถมขยายโอกาส โรงเรียนในสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ไปจนถึง โรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลาม”

โดยเมื่อวันที่ 21 มิถุนายน ที่ผ่านมา ซัมซุงและคณะผู้บริหาร คณะครู จากโรงเรียนภาคีเครือข่ายของโครงการทั้งหมด 50 แห่ง ได้มารวมตัวกันส่งมอบกระบวนการจัดการและข้อเรียนรู้ที่ได้จากการพัฒนาต้นแบบ “ห้องเรียนแห่งอนาคต” ที่เกิดขึ้นตลอด 6 ปี ของโครงการนี้ ให้กับ สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) หน่วยงานที่รับผิดชอบดูแลและกำหนดนโยบายด้านการศึกษาไทย รวมถึงผู้ที่สนใจขับเคลื่อนการพัฒนาด้านการศึกษา ได้นำโมเดลนี้ไปปรับใช้ พัฒนา ต่อยอด ให้เกิดความเปลี่ยนแปลงในแง่ที่ดีให้กับการศึกษาไทยต่อไป


เปิดใจ ครู นักเรียน กับ โอกาสการเรียนรู้ ใน ห้องเรียนแห่งอนาคต

หากจะการันตีประสิทธิผลของ ห้องเรียนแห่งอนาคต นี้ คงไม่มีใครแสดงให้เห็นได้ชัดเจนเท่ากับ คณะครูและนักเรียนที่ได้มีโอกาสสัมผัสกับนวัตกรรมกระบวนการจัดการเรียนรู้ทักษะแห่งศตวรรษที่ 21 นี้ ซึ่งหนึ่งใน 50 โรงเรียน ที่ได้รับการถ่ายทอดแนวคิดนี้ ผ่านแนวคิด ห้องเรียนสร้างพลัง หนึ่งในสี่รูปแบบห้องเรียน ที่เชื่อมั่นว่า การเรียนรู้อย่างแท้จริงจะเกิดขึ้นได้ เมื่อผู้เรียนได้มีส่วนร่วมในการเรียนรู้นั้น ห้องเรียนสร้างพลัง จึงเป็นพื้นที่ที่เด็กเชื่อมั่นว่าเขามีพลัง ร่วมกำหนดวิธีการเรียนรู้ หาคำตอบ สร้างความรู้ได้เองแทนที่จะนิ่งเฉยรอรับความรู้ ทำตามคำสั่งในแบบการเรียนการสอนเดิม

เรื่องราวของ ครู นักเรียน ที่มีโอกาสได้เรียนรู้ร่วมกันใน “ห้องเรียนสร้างพลัง” นี้ เกิดขึ้นในห้องเรียนซึ่งเป็นผืนป่ากว่า 1,600 ไร่ ที่รอเวลาเปลี่ยนจากผืนป่าสาธารณะ เป็นป่าชุมชน ที่ทุกคนในท้องถิ่นต้องมีจิตสำนึกและร่วมกันดูแล

ปิยฉัตร โพธิ์ศรี (แฟน) คมสันต์ เสามุกดา (แม็กซ์)

จากหัวข้อการบ้านของเด็กมัธยมศึกษาตอนต้น ของโรงเรียนเชียงยืนพิทยาคม จังหวัดมหาสารคาม ที่นำพาให้กลุ่มเพื่อนซี๊ 3 คน ปิยฉัตร โพธิ์ศรี (แฟน) คมสันต์ เสามุกดา (แม็กซ์) จุฑามาศ โยธาธรณ์ (ฑา) มาทำงานกลุ่มร่วมกันและทั้งสามได้มีโอกาสไปสำรวจชุมชนแถวบ้าน และพบว่าปัญหาที่สำคัญของหมู่บ้าน คือ ปัญหาการลักลอบทิ้งขยะในป่า ซึ่งพบขยะจำนวนมาก ทำให้ทั้งสามเกิดความตระหนักและเป็นห่วงว่าผืนป่าในบ้านเกิดผืนนี้เขาจะเป็นอย่างไร ถ้าเขาได้รับรู้ว่าเกิดปัญหานี้ แต่ไม่คิดที่จะลงมือทำอะไรสักอย่างเพื่อช่วยให้ปัญหานี้ดีขึ้น

โครงการอนุรักษ์ป่าโคกหนองคลอง จึงเกิดขึ้นในปี 2557 โดย ครูเพ็ญศรี ใจกล้า ได้นำเอาโครงการ Active Learning และการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน มาใช้กับนักเรียนในชุมนุม ซึ่งมี แฟน แม็กซ์ และฑา อยู่ร่วมในชุมนุมนี้ด้วย โดยครูเพ็ญศรีได้กระตุ้นให้พวกเขามาร่วมกันหาคำตอบให้กับปัญหาขยะในพื้นที่ป่าชุมชนที่ท้าทายนี้

แฟน เล่าให้ฟังว่า “ครั้งแรกที่ลงพื้นที่ร่วมกับเพื่อนในชุมนุม มีผู้ใหญ่ในชุมชนมานำทาง เราก็พยายามเก็บข้อมูลต้นไม้ ชื่อต้นไม้ ขนาดของต้นไม้ในชุมชน ซึ่งตอนนั้นเรารีบเร่งมากทำให้ข้อมูลที่ได้มาไม่สามารถนำมาคำนวณผลอะไรได้ ตอนนั้นเราลงพื้นที่ไปป่า 3-4 ครั้ง ตลอดเวลา 5-6 เดือน ก็รู้สึกว่าช่วงเวลาที่ใช้ในการลงพื้นที่นั้นมันสูญเปล่าไปโดยไร้ประโยชน์ เราก็รู้สึกเหนื่อยและท้อมาก”

ตอนนั้น ทุกคนได้มาร่วมพูดคุย ระดมสมองกันใหม่ ตามแนวทางการศึกษาปัญหาร่วมกัน โดยมีครูเพ็ญศรีเป็นผู้ชักชวนให้เด็กแลกเปลี่ยนความคิด

ครูเพ็ญศรี ใจกล้า

“ตอนที่เราได้มาคุยกับเด็กใหม่ในครั้งนั้น เราพบว่าเด็กเขายังมีความคิดที่ไม่ชัดเจน และตัวครูเองก็ยังไม่ชัดเจน ไม่มีความรู้ด้วยว่าพื้นที่ป่าเป็นอย่างไร วิธีการคำนวณหาคาร์บอน ต้องทำอย่างไร ครูเลยติดต่อขอความช่วยเหลือจากอาจารย์คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม เพื่อส่งเด็กไปอบรมเรื่องป่าไม้ชุมชนและการคำนวณคาร์เครดิต การลงพื้นที่รอบสองของพวกเขาจึงได้ผลลัพธ์ที่เป็นประโยชน์มากขึ้น”

การลงพื้นที่อีกครั้ง ของทั้ง 3 คน จึงเปลี่ยนไป มีการแบ่งหน้าที่กับเพื่อในชุมนุมมากขึ้น เป็น ผู้ที่มีหน้าที่วัดขนาดต้นไม้ จับจีพีเอสของต้นไม้ เก็บข้อมูลสัตว์ในแปลงตัวอย่าง จากครั้งที่ 2 ของการลงพื้นที่ ขยายเป็น 10 ครั้ง ทุกๆ ครั้งความสนใจใคร่รู้ในการหาคำตอบให้กับการแก้ปัญหาขยะชุมชนและการอนุรักษ์ผืนป่าชุมชนของเขาขยายกว้างมากขึ้น

สัมฤทธิผลของโครงการนี้ จึงไม่ได้ก่อให้เกิดความตระหนักร่วมกันของคนในชุมชนในการร่วมกันอนุรักษ์ผืนป่าชุมชนแห่งนี้เท่านั้น แต่ผลสำเร็จยังก่อเกิดขึ้นในรูปของการเปลี่ยนรูปแบบการเรียนรู้ของครูและเด็กนักเรียน ที่เด็กก็ได้เปิดโลกสู่การเรียนรู้ด้วยตนเอง เป็นการเรียนรู้บนฐานปัญหาจริงที่เกิดขึ้นในชุมชน เปลี่ยนห้องเรียนเป็นชุมชน นอกจากจะได้ฝึกฝนทักษะต่างๆที่ได้เรียนรู้ลงมือทำด้วยตัวเองแล้ว ยังได้ปลูกฝังอุดมการณ์การรักท้องถิ่น รักทรัพยากรในท้องถิ่น ด้วย

ด้าน ครูเพ็ญศรี เอง ก็มองดูความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในตัวลูกศิษย์ทั้งสามอย่างภาคภูมิใจ รวมถึงยังรู้สึกถึงความสุขที่เกิดจากการปรับเปลี่ยนแนวทางการสอนของตัวเธอเองด้วย

“เด็กทั้งสามมีพัฒนาการเยอะมาก อย่าง ฑา เขากล้าที่จะแสดงออก กล้าที่จะพูดในที่ชุมชน และพายังมีทักษะการทำหนังสือราชการ ติดต่อประสานงานกับหน่วยงานราชการนี่ทำได้คล่องเลย ส่วน แฟน เห็นได้ถึงจิตสาธารณะที่ดีมาก กล้าที่จะลุกขึ้นมาเป็นผู้นำชวนทุกคนในชุมชนมาร่วมกันอนุรักษ์ป่าชุมชน ส่วน แม็กซ์ เขาก็ได้รู้เลยว่า เขาชอบตัดต่อวิดีโอ ถ่ายภาพ ชอบเรียนร็ความรู้ด้านไอที จนตอนนี้เขาเรียนจบและได้ไปศึกษาต่อในคณะครุศาสตร์ ด้านเทคโนโลยีสารสนเทศอย่างที่เขาตั้งใจ”

“ส่วนตัวครูเอง เราเป็นครูมาตั้งแต่ พ.ศ. 2522 นี่ใกล้เกษียณแล้ว ครูเคยภูมิใจมากที่สอนนักเรียนแล้วเขาได้คะแนนสูงสุดในชั้นเรียน และคิดว่าเป็นเรามีส่วนทำให้เขาได้แนนดี เกรดดี เพราะเราสอนดี แต่พอได้มาเรียนรู้การเรียนการสอนในแบบที่ครูเป็นโค้ชให้นักเรียน ชี้แนะให้เขาเห็นปัญหา สอนจากฐานปัญหาที่เกิดขึ้นจริงในชุมชน คอยเป็นกำลังใจเป็นที่ปรึกษาในวันที่พวกเขาท้อ ร่วมชื่นชมในวันที่เขาประสบความสำเร็จ รู้สึกเลยว่าชีวิตการเป็นครูมันมีคุณค่ามากกว่าที่เคยเป็น”


ตามติดภารกิจปฏิวัติการศึกษาเปลี่ยนเด็กไทยให้พร้อมสำหรับการเป็นคนในศตวรรษที่ 21 กันต่อ

สร้าง ‘คนพันธุ์ดิจิทัล’ ต้องวางระบบการศึกษารับยุคดิจิทัลตั้งแต่ชั้นประถม

DIAMONDS : ระบบวิเคราะห์การเรียนรู้และออกข้อสอบด้วย Data & AI ผู้ช่วยครูคนใหม่ในยุคดิจิทัล

เปิดโมเดล ‘เพาะพันธุ์ปัญญา’ ขบวนการปฏิวัติ ‘ครูไทย’ สร้างบรรยากาศห้องเรียนใหม่ ด้วยกระบวนการวิจัยและพัฒนา