เจาะอาณาจักร Gojek จากมอเตอร์ไซค์รับจ้าง 20 คน สู่ Decacorn ธุรกิจแสนล้านบาท!

ได้ยินมานานว่า ประเทศอินโดนีเซียมีปัญหาด้านการจราจรมาก ‘ธุรกิจบริการยานพาหนะผ่านทางแอปพลิเคชัน’ (ride-hailing service) จึงเติบโตได้ดี แต่ที่โดดเด่นกว่าใครในอาเซียนคือ อินโดนีเซียมี Unicorn 4 ตัว (ไทยยังไม่มี) ได้แก่ Gojek, Traveloka แพลตฟอร์มจองตั๋วเครื่องบินและที่พัก, Tokopedia อีคอมเมิร์ซรายใหญ่ในอินโดนีเซีย, Bukalapak อีคอมเมิร์ซอินโดนีเซียขึ้นแท่นยูนิคอร์นตามหลังมา คิดเป็นมูลค่ารวมก็มหาศาลยิ่งกว่ามหาศาล!


ประสบการณ์ตรงบนท้องถนนในจาการ์ตา (Jakartar)

จากการไปเยือนจาการ์ตาแบบ Business Trip พบว่าความพลุกพล่านในเมืองหลวงแห่งนี้เหนือความคาดหมาย ทั้งจำนวนรถยนต์ รถตู้ รถบัส รถมอเตอร์ไซค์ที่วิ่งกันเต็มท้องถนน โดยเฉพาะมอเตอร์ไซค์ที่สวมเสื้อที่มีโลโก้ Gojek บ้าง Grab บ้าง อยู่ตามจุดต่างๆ ทั่วเมือง

traffic jam jakarta

เสื้อแจ็กเก็ตสีเขียว หมวกกันน็อกสีเขียวของสองแพลตฟอร์มที่กล่าวถึง แทบจะเป็นโทนสีเดียวกัน แต่เนื่องจากมอเตอร์ไซค์ในอินโดนีเซียมีป้ายทะเบียนทั้งด้านหน้าและหลัง ถ้ามอเตอร์ไซค์คันที่เรียกผ่านแอปไว้มารับ มองจากโลโก้กับป้ายทะเบียนก่อนได้ และเท่าที่สังเกต ผู้ขับขี่จะไม่บริการข้ามแอปหรือควบแอป คือ ใครเป็นทีม Gojek ก็ให้บริการแต่ผู้ใช้งานที่เรียกผ่าน GoRide ใครเป็นทีม Grab ก็ให้บริการผ่านทาง Grab Ride 

machine learning
Gojek ใช้ Machine Learning ในการจับคู่ผู้โดยสารกับผู้ขับขี่ | Source : https://blog.gojekengineering.com
GoRide Grab Ride gojek
บริเวณป้ายรถเมล์ แต่แทบไม่มีใครรอรถเมล์ ต่างคนต่างยืนกดโทรศัพท์ มองหา GoRide และ Grab Ride ที่วนเวียนเข้ามาจอดรับผู้โดยสาร

คุยกับพี่ๆ คนไทยที่ร่วมทริปไปด้วยกันและน้อง 2 คนที่เป็นคนอินโดนีเซียเกี่ยวกับการจราจร ได้ความว่า ประชากรในอินโดนีเซียที่มีมากกว่า 262 ล้านคน กระจุกตัวอยู่ในจาการ์ตามากกว่า 10 ล้านคน โดยคนอินโดนีเซียที่เดินทางจากบ้านไปทำงานในจาการ์ตาจะเจอรถติดช่วงเช้าประมาณ 2 ชั่วโมง และช่วงเย็นอีก 2 ชั่วโมง รวมๆ ก็ 4 ชั่วโมงที่ต้องติดอยู่บนท้องถนนในวันทำงาน จนกลายเป็น ความเคยชิน แต่ขณะเดียวกัน เมื่อมีทางเลือก ชาวอินโดนีเซียก็เลือกใช้บริการมอเตอร์ไซค์รับจ้างผ่านแอปพลิเคชันมากขึ้น เพื่อช่วยลดระยะเวลาการเดินทางลง 

นอกจากนี้ ยังร่วมกันวิเคราะห์ปัจจัยหลักที่ทำให้รถติดว่า

1) ผังเมืองของจาการ์ตา เป็นถนนที่ทอดยาวออกไปตามแนวเกาะ มีทางแยกทั่วไป แต่ไม่ค่อยมีตรอกซอกซอยให้ทะลุหรือเลี่ยงเส้นทาง (แบบกรุงเทพฯ) รถทุกชนิดจึงต้องวิ่งรวมกันบนถนนเส้นหลัก รถติดหนักและนานแม้สถานที่ที่จะไปนั้นอยู่ห่างไม่ถึงกิโลเมตร

2) อินโดนีเซียเป็นแหล่งทรัพยากรน้ำมันและก๊าซธรรมชาติ ทั้งยังส่งออกน้ำมันดิบ น้ำมันปิโตรเลียมไปยังหลายประเทศ จึงไม่ต้องนำเข้าน้ำมันมากเท่าบ้านเรา ส่งผลให้ราคาน้ำมันในอินโดนีเซียถูก ชาวอินโดจึงซื้อรถไว้ใช้เองเป็นจำนวนมาก

toll way indonesia


สิ่งที่น่ารู้เมื่อพูดถึง Gojek 

มาจาการ์ตาทั้งที อยากรู้ว่าถ้าจะใช้บริการพี่ๆ เสื้อเขียวจะต้องจ่ายค่าโดยสารเท่าไร จึงทดลองเปิด Grab Ride แต่ขึ้นเป็นภาษาบาฮาซา (อ่านไม่ออกสิคะ) จึงขอให้น้องชาวอินโดเปิดแอปในมือถือ น้องเปิด Gojek ก็ได้เห็นระยะทางกับราคาแบบภาพด้านล่างนี้

gojek goride
ถ้าเรียก GoRide ระยะทาง 11.6 กิโลเมตร คิด 30,000 รูเปียห์ เป็นเงินไทยประมาณ 64 บาท
Go-jek
ลองกด GoCar ระยะทาง 11.7 กิโลเมตร คิด 50,000 รูเปียห์ หรือประมาณ 108 บาท

ดูไปดูมามีประเด็นที่น่าสนใจคือ จำนวนที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วของผู้ใช้งานแอปและผู้ให้บริการผ่านแอป (ojek riders) สัมพันธ์กับค่าแรงขั้นต่ำ จึงเลือกข้อมูลของธุรกิจ Gojek มาสรุปให้ผู้อ่านเข้าใจบริบททางเศรษฐกิจและสังคมอินโดนีเซียมากขึ้น

  • ชื่อ Gojek มาจากคำว่า ojek ที่แปลว่า มอเตอร์ไซค์รับจ้าง 
  • ผู้ร่วมก่อตั้งมี 3 คน ได้แก่ Nadiem Makarim, Kevin Aluwi และ Michaelangelo Moran
  • ปี 2010 Gojek เริ่มต้นจากการเป็น ศูนย์บริการเรียกรถมอเตอร์ไซค์ ให้บริการผ่าน Call Center ในอินโดนีเซีย ตอนนั้นมีผู้ขับขี่มอเตอร์ไซค์ให้บริการ (ojek drivers) เพียง 20 คน 
  • ปี 2015 บริษัทสร้างแอปพลิเคชันขึ้นเอง โดยมี 3 บริการ คือ GoRide GoSend และ GoMart
  • ต่อมามุ่งพัฒนาแอปพลิเคชันเป็น Super App หมายถึง แพลตฟอร์มที่ให้บริการได้หลายหมวดหมู่ มีทุกอย่างที่เกี่ยวกับชีวิตประจำวัน และดึงดูดให้คนเข้าไปใช้บริการทุกวันในแพลตฟอร์มเดียว เรียกได้อีกอย่างว่า Everyday App นำมาสู่การขยายธุรกิจบริการอย่างต่อเนื่อง
  • ปี 2018 Gojek ขยายธุรกิจมายังเวียดนามและไทย ในเวียดนามใช้ชื่อ Goo-Viet ในไทยใช้ชื่อ Get (ก่อตั้งโดยทีมงานคนไทย ใช้เทคโนโลยีที่ได้รับการสนับสนุนจาก Gojek) และปี 2019 ขยายธุรกิจไปยังสิงคโปร์ 
  • Gojek เคยไปเจาะตลาดฟิลิปปินส์ ดำเนินการภายใต้บริษัท Velox Technology Philippines แต่ถูกปฏิเสธ เพราะบริษัทนี้มีผู้ถือหุ้นใหญ่เป็นนิติบุคคลต่างชาติ (กฎหมายกำหนดให้บุคคลหรือนิติบุคคลฟิลิปปินส์ถือหุ้นอย่างน้อย 60%)

อินโดนีเซียกำหนดอัตราค่าแรงขั้นต่ำต่างกันไปตามแต่ละเมือง เช่น จาการ์ตา กำหนดไว้ที่เดือนละ 3.6 ล้านรูเปียห์ (ปรับค่าแรงขึ้นแล้วในปี 2018) คิดเป็นเงินไทยประมาณ 7,700 บาท ขณะที่ สุลาเวสีใต้ กำหนดค่าแรงขั้นต่ำไว้ที่เดือนละ 2.6 ล้านรูเปียห์ คิดเป็นเงินไทย 5,600 บาท

ปัญหาหลักของประชากรส่วนใหญ่ในอินโดนีเซียคือ ความยากจนและการว่างงาน และด้วยค่าแรงที่ไม่สูงนัก คนอินโดจึงต้องหาอาชีพเสริมเพื่อเพิ่มรายได้ เช่น ค้าขายเล็กๆ น้อยๆ หรือวัยเรียนที่ต้องการเรียนต่อก็อาจจะต้องดร็อปเรียนเพื่อทำงาน หาเงินไปเรียนหนังสือ แม้ว่าภาครัฐจะช่วยสนับสนุน (subsedize) แล้วก็ตาม

Go-Jek chief executive and founder Nadiem Makarim
Nadiem Makarim | Source : https://asia.nikkei.com
  • ซีอีโอ Nadiem Makarim ชายชาวอินโดนีเซียซึ่งเป็นศิษย์เก่า Harvard Business School เรียกผู้ขับขี่ที่ให้บริการผ่านแพลตฟอร์มว่า Micro Entrepreneurs หรือ MSMEs (Micro, Small and Medium Enterprises) ผู้ประกอบการรายย่อย
  • จากการศึกษาของมหาวิทยาลัยอินโดนีเซีย (LD FEB UI) ในปี 2018 ระบุว่า ผู้ขับขี่ Gojek ในจาการ์ตาและเมืองที่อยู่โดยรอบมีรายรับเฉลี่ยเดือนละเกือบ 5 ล้านรูเปียห์ (IDR) คิดเป็น 350 ดอลลาร์ หรือประมาณ 10,700 บาท ขณะที่ภูมิภาคอื่นได้ 3.8 ล้านรูเปียห์ ซึ่งก็ยังมากกว่าค่าแรงขั้นต่ำที่พวกเขาได้รับ
  • ผู้ขับขี่ในอินโดนีเซียที่ให้ลงทะเบียนในระบบ ปัจจุบันมีมากกว่า 2,000,000 คน 
  • จากจำนวนสตาร์ทอัพในอินโดนีเซีย 337 ราย Gojek เป็น Unicorn ตัวแรกของประเทศ โดยปัจจุบันมีมูลค่าสูงสุดของอินโดนีเซียและภูมิภาคอาเซียน ซึ่งผ่านการระดมทุนแล้ว 12 รอบ และอยู่ในซีรีส์ F
  • ถ้าจะเรียกให้ตรงคำศัพท์กว่านั้น Gojek เป็นขั้นที่อยู่เหนือกว่า Unicorn นั่นคือ Decacorn (เดคาคอร์น) ธุรกิจสตาร์ทอัพที่มีมูลค่าเกิน 1 หมื่นล้านดอลลาร์ หรือมากกว่า 3 แสนล้านบาท
  • Gojek เติบโตจนมีมากกว่า 20 บริการในปัจจุบัน ซึ่งแบ่งได้ 5 หมวด ดังนี้
goride
เห็นท้ายรถมอเตอร์ไซค์ไหม มีจอ LCD ติดอยู่ด้านหลัง สร้างรายได้เพิ่มจากการโฆษณาไปอีก

ส่องการเติบโตและผู้ลงทุนใน Super App

PT Aplikasi Karya Anak Bangsa คือชื่อบริษัทของ Gojek ในภาษาบาฮาซา มีรายได้ประมาณปีละ 8.2 ล้านล้านรูเปียห์ และเมื่อค้นหาข้อมูลเกี่ยวกับรายได้รวมที่มีผลอย่างยิ่งต่อ GDP ของประเทศ Dr.Turro S. Wongkaren จากมหาวิทยาลัยอินโดนีเซีย เผยตัวเลขอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 7 สิงหาคม 2019 ว่า

“ก่อนหน้านี้ ในปี 2018 เราประกาศว่า Gojek สร้างมูลค่า 44.2 ล้านล้านรูเปียห์ โดยคำนวณจากพาร์ทเนอร์ (active partners) 75 เปอร์เซ็นต์ แต่เมื่อคิดรวมพาร์ทเนอร์ทั้ง 100 เปอร์เซ็นต์ พบว่าสร้างมูลค่ามากถึง 55 ล้านล้านรูเปียห์” 

55 ล้านล้านรูเปียห์ คิดเป็นเงิน 3.8 พันล้านดอลลาร์​ หรือแปลงเงินไทยราว 1.18 แสนล้านบาท

ด้วยตัวเลขดังกล่าว ลองคิดดูว่า Transaction ทั้งแพลตฟอร์มจะเยอะขนาดไหน?

เบื้องหลัง Super App นี้จึงต้องอาศัยการทำงานและบริหารจัดการของทีมงานและเทคโนโลยีจำนวนมาก โดยมีทั้งที่เป็นผลิตภัณฑ์และบริการรวม 48 เทคโนโลยี อาทิ Google Analytics, Vimeo, Google Tag Manager และแน่นอนว่า ยิ่งต้องใช้เทคโนโลยีมาก เก็บข้อมูลจำนวนมาก ยิ่งต้องการการลงทุนมหาศาล

Atlas แพลตฟอร์มแสดงข้อมูลเชิงพื้นที่ (real-time geospatial visualization platform) ที่บอก demand & supply บริการของ Gojek แบบเรียลไทม์ในจาการ์ตาและเมืองข้างเคียง | Source : https://blog.gojekengineering.com
gojek investors
Source : www.crunchbase.com

gojekในด้านการระดมทุน Gojek มีผู้ลงทุนซึ่งเป็น CVC (Corporate Venture Capital) มากถึง 28 ราย ทั้งบริษัทยักษ์ใหญ่จากฝั่งตะวันตกและตะวันออก อาทิ Visa, Mitsubishi Motors, Google, Tencent, JD.com, Amazon, MUFG และมีสถาบันการเงินของไทยร่วมลงทุนด้วย นั่นคือ SCB นอกจากนี้ Gojek ซื้อกิจการแล้ว 11 บริษัท และเข้าไปลงทุนรวม 7 บริษัท

ปิดท้ายด้วยความเปลี่ยนแปลงสำคัญในปีนี้ คือ การเปลี่ยนโลโก้ใหม่เพื่อสื่อสารว่า แบรนด์ Gojek พลิกโฉมจากผู้ให้บริการ ride-hailing ไปสู่ Super App ที่ใหญ่ที่สุดในอาเซียน โดยมี 3 แพลตฟอร์มหลัก สำหรับผู้บริโภค, พาร์ทเนอร์ที่เป็นผู้ขับขี่ (driver-partners) และพาร์ทเนอร์ที่เป็นคู่ค้า (merchant partners)


อ้างอิงข้อมูลจาก 


ยังมีบทความที่ทีมสาลิกาเขียนไว้ เมื่อได้ไปเยือนอินโดนีเซียและเห็นในแง่มุมอื่นๆ

สำรวจโอกาสการลงทุน ซ่อนตัวอยู่ในเมืองใหญ่ ‘มากัสซาร์ เกาะสุลาเวสีใต้’ เพชรเม็ดงามแห่งอินโดนีเซียตะวันออก

MM2100 Industrial Town กับความพยายามสร้างต้นแบบ ‘นิคมอุตสาหกรรมอัจฉริยะ’ @ เบกาซี อินโดนีเซีย