ในยุคที่ทุกธุรกิจน้อยใหญ่กำลังถูกดิสรัปต์ด้วยกระแสเทคโนโลยีอย่างหนักหน่วง มีหรือที่ร้านค้าแบบดั้งเดิมอย่าง ‘ร้านโชห่วย’ จะรอดจาก Disruptive Technology ครั้งนี้
และสถานการณ์ที่ทำให้ ร้านโชห่วย ทยอยปิดตัวลง คือ การเกิดขึ้นของธุรกิจค้าปลีกขนาดใหญ่และร้านค้าปลีกสมัยใหม่ (Modern Trade) ซึ่งแนวโน้มธุรกิจค้าปลีกสมัยใหม่ปี 2560 ที่ผ่านมา มีอัตราการเติบโตถึงร้อยละ 3.0-3.2 เป็นผลจากการฟื้นตัวของเศรษฐกิจไทยที่ขับเคลื่อนโดยภาคการท่องเที่ยว และโครงการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานของภาครัฐ รวมถึงการขยายตัวของชุมชนเมือง ทำให้มีกลุ่มเป้าหมายอยู่ที่กลุ่มผู้บริโภคที่มีกําลังซื้อสูง
ตามข้อมูลทางสถิติจาก ศูนย์วิจัยเศรษฐกิจ ธุรกิจ และเศรษฐกิจฐานราก ปี 2560 ระบุว่าในตอนนี้ธุรกิจค้าปลีกสมัยใหม่มีมูลค่าตลาดประมาณ 980,000 ล้านบาท โดยมีผู้ประกอบการหลักในตลาด เช่น เซ็นทรัล โรบินสัน แม็คโคร 7-Eleven และผู้ประกอบการอื่นๆ ซึ่ง 7-Eleven มีส่วนแบ่งตลาด สูงสุดถึงร้อยละ 46.08 ของมูลค่าตลาดทั้งหมด นี่เองเป็นสาเหตุหลักที่ทําให้ร้านค้าปลีกแบบดั้งเดิมจํานวนมากต้องปิดตัวลง

งานวิจัยเรื่อง “กลยุทธ์การตลาดของร้านโชห่วยในยุคไทยแลนด์ 4.0 เพื่อความอยู่รอด กรณีศึกษา ร้านโชห่วย ในเขตอําเภอบ้านค่าย จังหวัดระยอง” จึงเกิดขึ้น เพื่อศึกษาถึงสภาพปัจจุบันของร้านค้าปลีกแบบดั้งเดิมว่าเป็นอย่างไร ตลอดจนศึกษาถึงปัญหาและอุปสรรคของธุรกิจค้าปลีกขนาดเล็กในไทยว่าเป็นเช่นไร เพื่อนำไปสู่การชี้แนะแนวทางแก้ไขปัญหาให้ร้านค้าปลีกแบบดั้งเดิมสามารถดําเนินธุรกิจต่อได้อย่างมีประสิทธิภาพ
นอกจากนั้น ยังมีคำแนะนำจากนักวิชาการที่ระบุชัดเจนว่า ภาครัฐควรจัดให้มีมาตรการภาษีที่เหมาะสม เพื่อดึงโชห่วยเข้าระบบ ก่อนพัฒนาเพิ่มขีดความสามารถให้สามารถแข่งขันกับโมเดิร์นเทรดด้วย
งานวิจัยแนะ ร้านโชห่วย ยุค 4.0 อยู่รอดได้ ด้วยการปรับกลยุทธ์ให้ตอบโจทย์ผู้บริโภค
ประเด็นเรื่องการศึกษาวิจัยเพื่อชี้ทางรอดให้กับร้านโชห่วยยุคนี้ เริ่มจากการที่ทีมผู้วิจัย ได้แก่ อวัสดา กิจสวน, ประวิท ทองไชย, กนก พานทอง และจักรินทร์ ชินสุวรรณ นิสิตและอาจารย์จากคณะวิจัยและสถิติวิทยาการทางปัญญา มหาวิทยาลัยบูรพา ต้องการศึกษาถึงสภาพปัจจุบันของร้านค้าปลีกแบบดั้งเดิม ทั้งในมุมของปัญหาและอุปสรรคของธุรกิจค้าปลีกในไทย เพื่อวิเคราะห์แนวทางการแก้ไขปัญหา และข้อเสนอแนะให้ร้านค้าปลีกแบบดั้งเดิมสามารถดําเนินธุรกิจต่อได้
จากการศึกษาเบื้องต้นพบว่า ธุรกิจค้าปลีกแบบเดิม หรือ การดำเนินกิจการของร้านโชห่วย มีบทบาทสําคัญอย่างมากต่อเศรษฐกิจของประเทศในอดีต และถือเป็นแหล่งกระจายสินค้าที่สามารถเข้าถึงชุมชนได้อย่างมาก โดยความสัมพันธ์ระหว่างผู้ผลิต ร้านค้าปลีก และผู้บริโภค เป็นความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดกัน ด้วยรูปแบบร้านค้าขนาดเล็กที่ซื้อขายเพื่อให้อุปโภคบริโภคในแหล่งชุมชนเป็นหลัก จึงมีการตลาดที่ไม่ซับซ้อน ซื้อมาขายไป ไม่มีการใช้เทคโนโลยีและการบริหารจัดการสมัยใหม่มากนัก

สำหรับผลการวิจัยพบว่า รูปแบบกลยุทธ์การขายของร้านโชห่วยเป็นไปตามกลยุทธ์ 4P และ 8P รวมถึง 4C (Marketing Mix) เข้าไปช่วยในการจัดการระบบของร้านค้าเพื่อให้สามารถดึงดูดกลุ่มผู้บริโภคที่มีความจําเพาะต่อพื้นที่ ซึ่งกลยุทธ์สำคัญที่งานวิจัยชิ้นนี้แนะนำเพื่อให้ร้านโชห่วยยังคงอยู่รอด และสร้างความประทับใจให้ผู้ซื้อ คือ หลัก 4C ที่เน้นตอบสนองความต้องการของลูกค้าเป็นหลัก ดังนี้
- กลยุทธ์ที่เน้นความต้องการของผู้บริโภคเป็นหลัก (Consumer Strategy) เน้นการจัดสรรสินค้าที่นํามาวางขายให้มีความเหมาะสมและเพียงพอกับผู้บริโภค
- เลือกกลุ่มสินค้าที่มีต้นทุนต่ำ (Cost Strategy) เพื่อวางแผนการซื้อสินค้าอย่างชาญฉลาด สร้างอํานาจในการกําหนดราคาสินค้ามากขึ้นและเหมาะสมกับกลุ่มผู้บริโภคนั้นๆ
- เพิ่มช่องทางการขายที่มากขึ้น (Convenience Strategy) ในที่นี้อาจหมายถึง การเข้าถึงลูกค้าโดยการใช้ช่องทางออนไลน์ หรือสื่อโซเชียลมีเดีย
- สื่อสารกับลูกค้าเป็นประจำ (Communications Strategy) เพื่ออํานวยความสะดวก ง่าย รวดเร็ว และสามารถสร้างการรับรู้ให้แก่ลูกค้าได้อย่างตรงจุด อาจจะรวมถึงการโฆษณา ประชาสัมพันธ์ มีโปรโมชั่นส่งเสริมการขาย เป็นต้น
นอกจากนั้น ในส่วนของสรุปและอภิปรายผลการวิจัย ยังได้หยิบเอาประเด็นข้อค้นพบที่ได้จากการเก็บข้อมูลเชิงคุณภาพ กับเจ้าของร้านโชห่วยในพื้นที่อําเภอบ้านค่าย จังหวัดระยอง มาแนะนำดังนี้
- ธุรกิจโชห่วยที่ยังอยู่ได้ในตอนนี้ เจ้าของกิจการต้องมีเงินทุนหมุนเวียนในร้านมากเพียงพอ
เงินทุนนี้อาจเป็นต้นทุนหมุนเวียนที่ได้มาจากการกู้และทุนเริ่มต้นที่มีจํานวนมากพอในการดําเนินธุรกิจ จึงสามารถดําเนินธุรกิจมาได้จนถึงปัจจุบัน ซึ่งถ้าตั้งขายอยู๋ในที่ของตนเองก็สามารถลดต้นทุนการเช่าที่ และยิ่งถ้ามีการบริหารจัดการทุนหมุนเวียนภายในร้านอย่างเป็นระบบ บวกกับการเลือกซื้อของที่มีต้นทุนเหมาะสมให้สินค้าภายในร้านก็จะทำให้เข้าถึงผู้บริโภคได้มากกว่ากลุ่มร้านค้าสะดวกซื้อแบบโมเดิร์นเทรดทั่วไป
- แนวทางกลยุทธ์การตลาดที่เหมาะสมของร้านค้าโชห่วย
การเลือกซื้อผลิตภัณฑ์เป็นส่วนหนึ่งที่สําคัญในการส่งเสริมการขายอย่างมากในร้านโชห่วย เนื่องจากกลุ่มผลิตภัณฑ์บางอย่างจะเข้าถึงกลุ่มผู้บริโภคบางกลุ่มเพียงเท่านั้น ร้านโชห่วยจึงต้องเลือกสินค้าที่ตรงตามต้องการของกลุ่มผู้บริโภคที่มีความเฉพาะตามกลยุทย์การขายเพื่อตอบโจทย์ผู้บริโภค รวมถึงกลยุทธ์ในการตั้งราคาขายที่ผู้บริโภคกลุ่มนั้นนั้นสามารถเข้าถึงได้ โดยมีความสมเหตุสมผลและไม่ทําให้ผู้บริโภครู้สึกว่าราคาสินค้านั้นแพงเกินกว่าคุณภาพของสินค้าที่ผู้บริโภคได้รับไป
นักวิชาการแนะเพิ่ม ภาครัฐควรจัดมาตรการภาษี ดึงโชห่วยเข้าระบบพัฒนาเพิ่มขีดความสามารถ
เพื่อเสริมความแข็งแกร่งใหร้านโชห่วยและช่วยให้มีความสามารถแข่งขันกับโมเดิร์นเทรดได้ ดร.ศิริเดช คำสุพรหม คณบดีวิทยาลัยบริหารธุรกิจนวัตกรรมและการบัญชี มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ (มธบ.) เปิดเผยข้อมูลจากการร่วมหารือกับกรมการค้าภายใน กระทรวงพาณิชย์ โดยได้เสนอแนวทางพัฒนาร้านค้าโชห่วย พร้อมยกระดับและเพิ่มขีดความสามารถให้เป็นสมาร์ทโชห่วยที่สู้กับโมเดิร์นเทรดได้ว่า
“ตอนนี้ร้านค้าโชห่วยที่อยู่ในกระบวนการพัฒนามีอยู่กว่า 3 หมื่นกว่าร้านทั่วประเทศ โดยในหนึ่งตำบล มีร้านค้าโชห่วยประมาณ 1-3 ร้าน ในจำนวนนี้มีที่ขึ้นทะเบียนกับหน่วยงานภาครัฐจำนวนไม่มากนัก หลายร้านอาจกลัวเรื่องของปัญหาภาษีที่อาจตามมาเมื่อเข้าสู่ระบบภาครัฐ เหตุนี้จึงทำให้มีร้านโชห่วยอยู่ในระบบจำนวนน้อยมากเมื่อเทียบกับปริมาณที่มีอยู่จริง ซึ่งอาจเป็นปัญหาและอุปสรรคในการเข้าไปพัฒนา เนื่องจากหลักเกณฑ์ในการพิจารณาเพื่อเข้าไปพัฒนาและยกระดับขีดความสามารถให้กับร้านค้าโชห่วยเหล่านี้มีข้อจำกัด คือ ต้องเป็นร้านที่ขึ้นทะเบียนกับกรมการค้าภายใน กระทรวงพาณิชย์เท่านั้น”
“ดังนั้น หากรัฐบาลมีมาตรการในการลดหย่อนภาษี มาตรการด้านภาษี หรือแม้แต่มาตรการด้านอื่นๆ เพื่อจูงใจร้านค้าโชห่วยเข้ามาสู่ระบบภาครัฐมากขึ้น จะทำให้ร้านโชห่วยของไทยมีโอกาสได้เข้ารับการพัฒนายกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันกับโมเดิร์นเทรดได้มากขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ”
“เพราะโชห่วยมีจุดแข็งที่เป็นร้านดั้งเดิมในชุมชน มีความคุ้นชินกับคนในชุมชน มีปฏิสัมพันธ์กับคนในชุมชนหรือลูกค้ามากกว่า ดังนั้น เพื่อให้โชห่วยอยู่ได้ เป็นเรื่องที่ทุกฝ่ายต้องหามาตรการร่วมกันในการช่วยเหลือ ไม่เช่นนั้นโชห่วยก็แข่งขันกับโมเดิร์นเทรดไม่ได้และจะหายไปในที่สุด” ดร.ศิริเดช กล่าว

ด้าน ดร.ภูมิพัฒณ์ พงศ์พฤฒิกุล นักวิจัยอาวุโส วิทยาลัยบริหารธุรกิจนวัตกรรมและการบัญชี มธบ. ได้แนะนำแนวทางพัฒนาร้านโชห่วยให้แข่งขันกับโมเดิร์นเทรดได้ แบ่งเป็นประเด็นต่างๆ ดังนี้
- ร้านค้าต้องปรับปรุงพื้นที่ร้าน จัดผังร้านให้ทันสมัยมากขึ้น รวมถึงการจัดระเบียบการวางและเรียงสินค้าที่ต้องเป็นหมวดหมู่สวยงาม แสงสว่างภายในร้านมากเพียงพอ เพื่อดึงดูดลูกค้าเข้ามาในร้าน
- จัดให้มีการบันทึกรายการสินค้าขายดี ซึ่งจะเป็นข้อมูลในการจัดวางสินค้าให้ลูกค้าสามารถหยิบจับได้โดยง่ายกว่าสินค้าปกติทั่วไป
- ภาครัฐควรกำหนดมาตรการเข้าไปช่วยเหลือร้านโชห่วย เช่น บัตรสวัสดิการธงฟ้าประชารัฐ ซึ่งจะมีส่วนทำให้ยอดขายของร้านโชห่วยกระเตื้องขึ้นมาได้
- สร้างเครือข่ายความร่วมมือกับภาคบริการต่างๆ เพิ่มเติม เช่น เครือข่ายโทรศัพท์มือถือ ตู้ชำระเงิน และระบบสาธารณูปโภคของภาครัฐ ให้ร้านค้าโชห่วยที่เข้าร่วมโครงการกับกรมการค้าภายใน กระทรวงพาณิชย์ สามารถรับบริการชำระเงินค่าบริการต่างๆ ได้ด้วย ถ้าทำได้ย่อมเป็นอีกหนึ่งช่องทางที่จะเพิ่มรายได้ของร้านและยกระดับรานโชห่วยธรรมดาขึ้นเป็นสมาร์ทโชห่วยได้
ที่มา : งานวิจัยเรื่อง กลยุทธ์การตลาดของร้านโชห่วยในยุคไทยแลนด์ 4.0 เพื่อความอยู่รอด กรณีศึกษา ร้านโชห่วย ในเขตอําเภอบ้านค่าย จังหวัดระยอง” โดย อวัสดา กิจสวน, ประวิท ทองไชย, กนก พานทอง และจักรินทร์ ชินสุวรรณ นิสิตและอาจารย์จาก คณะวิจัยและสถิติวิทยาการทางปัญญา มหาวิทยาลัยบูรพา
ฝ่ากระแสดิสรัปชันเทคโนโลยี ด้วยคำแนะนำจากงานวิจัยและนักวิชาการเพิ่มเติม
2 ภารกิจเร่งด่วน ผลิต ‘แพทย์นวัตกร’ & สตาร์ทอัพ HealthTech พลิกโฉมวงการแพทย์ไทย
ภาครัฐ-เอกชน จับมือ พร้อมปรับตัวรับ ‘Energy disruption’ ด้วยนวัตกรรมพลังงานทดแทน











