NGOs องค์กรที่เป็นมาและเปลี่ยนไป

ที่ผ่านมา NGOs (Non Governmental Organizations) แปลตรงตัว คือ องค์กรที่ไม่ใช่องค์กรของรัฐ มีบทบาทโดดเด่นในสังคมไทยตั้งแต่ปลายทศวรรษ พ.ศ. 2520 เป็นต้นมา ซึ่งเป็นช่วงที่สังคมไทยกำลังเปลี่ยนผ่านเข้าสู่ความทันสมัย (Modernization)

ในความเปลี่ยนแปลงดังกล่าว การปรากฏขึ้นของบทบาทองค์กรเอกชนอย่าง NGOs นั้น ได้รับอิทธิพลมาจากกลุ่มความคิดความเคลื่อนไหวจากสังคมตะวันตก ในยุคที่โลกเรียกร้องต้องการสร้างการมีส่วนร่วมในการพัฒนาสังคม ช่วยแก้ไขขจัดปัญหาบุคคล ชุมชน และสังคมหลากมิติ ตั้งแต่ปัญหาความยากจน ความไม่เป็นธรรมทางสังคม การเข้าไม่ถึงบริการของรัฐ และการที่สังคมตื่นตัว ติดตามเฝ้าระวังเรื่องปัญหาสีผิว ชาติพันธุ์ เพศสภาพ ปัญหาสิ่งแวดล้อม ฯลฯ

ความเคลื่อนไหวของ NGOsiที่เกิดขึ้นในสังคมตะวันตกก่อนที่จะขยายอิทธิพลเข้ามาในสังคมไทยนั้น ได้ก่อรูปการทำงานขึ้นในแบบองค์กรอาสาสมัคร โดยทำงานอยู่ในท้องถิ่นและขยายสู่การเป็นองค์กรอาสาสมัครระหว่างประเทศและองค์กรสังคมสงเคราะห์แบบต่างๆ ตั้งแต่สภากาชาด ไปถึงองค์กรแพทย์ไร้พรมแดน

ความเคลื่อนไหวดังกล่าวทำให้องค์กรเอกชนได้รับการยอมรับและได้รับการยกระดับจนมีข้อเสนอ-มีบทบาทในองค์กรระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้องหลายประเด็น จากหลายกลุ่มองค์กรอย่างมีนัยสำคัญ

แต่เดิมกลุ่มงานที่ทำงานเข้มแข็งได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวาง ซึ่งยุคแรกที่เข้ามาในประเทศไทยนั้น เป็นองค์กรทางด้านศาสนา องค์กรด้านสังคมสงเคราะห์ และองค์กรที่เป็นติ่งความร่วมมือกับองค์กรโลกบาลขนาดใหญ่อย่าง องค์การสหประชาชาติ

ในระยะแรกนั้น NGOs มีศูนย์กลางอยู่ที่ยุโรปและประเทศในกลุ่มโลกตะวันตก รวมทั้งสหรัฐอเมริกาและออสเตรเลีย ส่วนบทบาทคือ การทำงานในชุมชนท้องถิ่นและในสังคมวงกว้างของแต่ละประเทศ จะมีบทบาทเหมือนงานอาสาสมัคร งานสังคมสงเคราะห์ และงานช่วยเหลือกลุ่มคนที่รัฐเข้าไม่ถึงหรือบุคคล-กลุ่ม-ชุมชนที่เข้าไม่ถึงบริการของรัฐ

อาทิ เด็กเร่ร่อน คนไร้บ้าน ชุมชนชนบทในพื้นที่ห่างไกล กลุ่มปัญหาความรุนแรงในเด็กและสตรี การร่วมมือในการจัดการโรคระบาด ไปจนถึงการดูแลผู้ลี้ภัยที่เกิดจากภัยสงครามในหลายมุมของโลก ฯลฯ

บทบาท NGOsiก็คือ บทบาทของกลุ่มคนเล็กๆ ที่ร่วมมือกันช่วยเหลือสังคม ช่วยเหลือรัฐ หรือช่วยเติมเต็มในการลดปัญหาทางสังคมที่เกิดขึ้นที่รัฐนึกไม่ถึง-เข้าไม่ถึง

NGOs

ยุคต่อมาได้พัฒนาขยายตัวขึ้นเป็นองค์กรเครือข่าย เชื่อมโยงการพัฒนาและการแก้ปัญหาข้ามชาติ ไปจนถึงการเป็นองค์กรความร่วมมือขนาดใหญ่ ซึ่งเกิดขึ้นช่วงต้นทศวรรษ พ.ศ. 2530 เป็นต้นมา

กลุ่มองค์กรขนาดใหญ่ได้ปรับตัวจากการเป็นอาสาสมัครสู่การงานที่ยึดเป็นอาชีพ มีการรณรงค์ระดมเงินทุนเพื่อทำงานและเลี้ยงชีพ จนขยายตัวเป็นองค์กรข้ามชาติขนาดใหญ่หลายองค์กร ขยายสาขาไปยังประเทศเป้าหมาย เพื่อทำงานตามที่มุ่งเป้า เช่น งานด้านเด็ก งานด้านสิ่งแวดล้อม สิทธิมนุษยชน งานด้านสตรี

ความเคลื่อนไหวจะเป็นไปตามแนวทางและมิติงานที่มีต่างชาติเจ้าของเงินทุนกำหนดให้เคลื่อนไหว! การทำงานที่รับทุนจากต่างประเทศจึงมีหลากหลายทั้งแบบสงเคราะห์ แบบที่เน้นการพัฒนา และแบบกึ่งการเมือง จนกระทั่งถึงมีเป้าหมายทางการเมืองและอื่นๆ ตามบงการขององค์กรทุน อาทิ

  • องค์กรด้านเด็กแบบ Save the Children หรือ Foster Parent Plan International ก็ทำงานแบบกึ่งสงเคราะห์กึ่งพัฒนา
  • กลุ่ม Amnesty International ก็จะทำงานแบบเคลื่อนไหวด้านสิทธิมนุษยชน สร้างข่าวสารแพร่ออกไป
  • กลุ่ม Green Peace หรือ กลุ่มที่อิงกับพรรคกรีนจากเยอรมันก็จะเคลื่อนไหวด้านสิ่งแวดล้อม
  • กลุ่ม ILO, ICCO, HIVOS ก็จะเคลื่อนไหวเรื่องแรงงาน
  • Open Society Foundations ก็เคลื่อนงานเรื่องประชาสังคม การรวมกลุ่มพลเมือง รวมทั้งกลุ่มมูลนิธิของพรรคการเมืองจากเยอรมนีหลายค่าย ก็จะตั้งเป้าทำงานสร้างความเคลื่อนไหวตามที่ทุนสนับสนุนกำกับมา ฯลฯ

นี่คือบทบาท NGOsiจากนานาชาติที่เข้ามามีบทบาทเคลื่อนไหวหลากหลายรูปแบบในสังคมไทย

การเติบโตปรับตัวขององค์กรจากต่างชาติเมื่อเข้ามาผสมผสานในบริบทสังคมไทย ก็มีการสนับสนุนให้มีการก่อตัว-เติบโต-แตกตัว-ขยายภารกิจ-เปลี่ยนบทบาท และสร้างความเคลื่อนไหวไปในทิศทางต่างๆ กันหลายรูปแบบ

แต่ปัจจุบันมีทั้งการจัดตั้งเป็น NGOiอิสระ คือกลุ่มที่ทำงานเคลื่อนไหวสร้างกิจกรรมกันเอง และมีทั้งที่ยังติดต่อขอรับการสนับสนุนจากต่างชาติ ซึ่งเกิดจากการเติบโตพัฒนา สร้างระบบการสนับสนุนทุนกันเองภายในประเทศ ในยุคก่อน ที่ ประเวศ วะสี เป็นแกนเคลื่อนไหวโดยมุ่งจัดตั้งองค์กรสนับสนุนทุนที่ดึงเงินจากรัฐไป โดยวางเป้าหมายทำกิจกรรม เคลื่อนไหวตามที่ก่อตั้งกันไว้ อาทิ กลุ่มทุนตระกูล “ส” ทั้งหลาย และยังมีที่ตั้งขึ้นเป็นองค์กรทำงานด้านต่างๆ อย่าง พอช. หรือ ไทยพีบีเอส เป็นต้น

กลุ่มองค์กรเหล่านี้มีการจัดตั้งขึ้นในช่วงที่ไทยมีอิทธิพลทางความคิดช่วงระหว่างต้นทศวรรษ พ.ศ. 2530 ขณะที่การรับทุนทำงานเคลื่อนไหวจากต่างประเทศก็ยังคงมีอยู่ในหลายกลุ่ม แต่เน้นบทบาทงานต่างกันไป

นี่คือภาพรวมความเคลื่อนไหวของ NGOs ในสังคมไทยที่เป็นมา

ปัจจุบันความเคลื่อนไหวขององค์กรดังกล่าวเปลี่ยนไปจากเดิมมาก หลายกลุ่มไม่อาจปรับความคิด รับความเปลี่ยนแปลงของโลกยุคใหม่ได้ ทั้งยังไม่เข้าใจโลกแวดล้อมและกลไกความเปลี่ยนแปลงของปัจจุบัน หรือไม่ก็สยบยอมต่อพลังกำกับซึ่งเกิดจากทุนที่ไปรับมา!

ภาพการยอมรับของ NGOsรในสังคมวันนี้ไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป และมีมุมลบมากขึ้น!

ที่แย่ขึ้นอีกก็คือ เมื่อบางกลุ่มไปผสมพันธุ์กับกลุ่ม-พรรคการเมืองที่ตั้งหน้าตั้งตาทำลายชาติ ทำลายความก้าวหน้าของบ้านเมือง!


 

 

เรื่อง : Apichartology


บทความเกี่ยวกับการเมืองและความขัดแย้งภายในประเทศที่คุณอาจสนใจ

ข้อหาทรยศชาติ ขายชาติ ทำลายบ้านเกิดเมืองนอน กินขอบเขตแค่ไหน?

สังคมออนไลน์ : บนเส้นทางสร้างสรรค์และทำลายล้าง