ความรุ่มรวยทางทรัพยากรการท่องเที่ยวและวัฒนธรรม เป็นสเน่ห์ของทุกจังหวัดของไทยที่แตกต่างกันออกไป ซึ่งไม่ว่ายุคสมัยจะเปลี่ยนไปแค่ไหน ก็ยังเป็นจุดขาย ดึงดูดนักท่องเที่ยว ให้มาเยือนประเทศไทยได้เสมอ ทว่า ในยุคนี้ ภารกิจเร่งด่วนที่ทุกฝ่ายต้องขบคิด คือ ทำอย่างไร จึงจะสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับเอกลักษณ์แบบไทยๆนี้ และต่อยอดสู่การสร้างรายได้และความมั่นคงให้การท่องเที่ยวไทย ตั้งแต่ฐานราก อพท. หรือ องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) เป็นหน่วยงานหนึ่งที่เป็นกำลังสำคัญขับเคลื่อนการท่องเที่ยวในชุมชนทั่วประเทศมาโดยตลอด
มาในวันนี้ หมุดหมายใหม่ที่ ทวีพงษ์ วิชัยดิษฐ์ ผู้อำนวยการ อพท. คือ การส่ง ‘พื้นที่พิเศษ’ อันมีเอกลักษณ์ทั่วไทย ผลักดันสู่การเป็น ‘เครือข่ายเมืองสร้างสรรค์’ ของยูเนสโก ให้ได้ โดยเมื่อวันที่ 21 มกราคม ที่ผ่านมา ทาง อพท. ได้เป็นเจ้าภาพ จัดโครงการอบรมความรู้เชิงปฏิบัติการวัฒนธรรมดนตรี-นาฏศิลป์อาเซียน ขึ้น ที่ จังหวัดสุพรรณบุรี เมืองต้นแบบแห่งต่อไปที่ มุ่งหมายจะพัฒนาและผลักดันเมืองสู่ เครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ (Creative City) ด้านดนตรีขององค์การยูเนสโก โดย คุณทวีพงศ์ ได้ขยายความถึงจุดประสงค์การจัดงานครั้งนี้ว่า

“ภายในงาน นอกจากจะมีการเชิญ วิทยากรดนตรี-นาฏศิลป์อาเซียน 10 ประเทศ จำนวน 20 ท่าน มาเป็นวิทยากรให้ความรู้ความเข้าใจในแนวทางการจัดการเรียนการสอนด้านดนตรี-นาฏศิลป์อาเซียนในระดับการศึกษาขั้นต่างๆแก่ผู้ประกอบวิชาชีพครูนาฏศิลป์ ในเขตพื้นที่พิเศษ 7 เมืองโบราณอู่ทองและพื้นที่เชื่อมโยง”
“นอกจากนั้น การจัดโครงการอบรมความรู้เชิงปฏิบัติการฯครั้งนี้ ยังมุ่งสร้างเครือข่ายศิลปะและวัฒนธรรมเชิงสร้างสรรค์ในกลุ่มประเทศอาเซียน เพื่อแสดงเจตจำนงร่วมกันขับเคลื่อนเครือข่ายผลักดันให้ เมืองสุพรรณบุรี เป็นเมืองดนตรี เต็มขั้น สามารถยกระดับเป็นเครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ของยูเนสโกต่อไป”
และนอกเหนือจากประเด็นเรื่องการจัดงานในครั้งนี้แล้ว เรายังถือโอกาสนี้ สอบถามมุมมองด้านการพัฒนาการท่องเที่ยวชุมชน ในแต่ละพื้นที่ทั่วไทย ให้มีมาตรฐานและคุณภาพ นักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและต่างชาติสามารถเข้าถึงและซึมซับเอกลักษณ์ความเป็นไทยได้ ซึ่งเป็นภารกิจหลักของ อพท. ด้วยว่า มีวิกฤต โอกาส ตลอดจนความท้าทายในแง่มุมไหนบ้าง
‘เครือข่ายเมืองสร้างสรรค์’ กุญแจนำการพัฒนาสู่ พื้นที่พิเศษ อุดมอัตลักษณ์ ทั่วไทย
หากจะพูดถึง เส้นทางแห่งการเป็นเมืองใน เครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ ของ ยูเนสโก ของไทย ในตอนนี้ นับว่ามีอนาคตสดใส เพราะมีเมืองที่เข้าไปอยู่ในเครือข่ายนี้ทั้งหมดแล้วถึง 4 เมือง คือ
- ภูเก็ต เมืองแห่งอาหาร (Gastronomy)
- เชียงใหม่ เมืองแห่งหัตถกรรมพื้นบ้าน (Craft and Folk Arts)
- กรุงเทพมหานคร เมืองแห่งการออกแบบ (Design)
- สุโขทัย เป็นเมืองหัตถกรรมพื้นบ้าน (Craft and Folk Arts)

มาในวันนี้ สุพรรณบุรี เป็นหมุดหมายต่อไป ที่ทาง อพท. และองค์กรพันธมิตร ตั้งใจอย่างมาก ที่จะผลักดัน ให้เมืองนี้เป็น เมืองสร้างสรรค์ ด้านดนตรี ที่ได้รับการรับรองโดยยูเนสโกต่อไป โดยคุณทวีพงษ์กล่าวต่อว่า
“ผมมองว่า การใช้เกณฑ์การพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน โดยอิงกับหลักเกณฑ์การพิจารณาเครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ของยูเนสโก ถือเป็น Shortcuts ที่จะนำสู่การพัฒนาเมืองสร้างสรรค์เพื่อการท่องเที่ยวได้ เพราะ ทางยูเนสโกได้กำหนดลักษณะของเครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ไว้ 7 ด้าน คือ เมืองแห่งวรรณคดี (Literature) เมืองแห่งการออกแบบ (Design) เมืองแห่งภาพยนตร์ (Film) เมืองแห่งดนตรี (Music) เมืองแห่งหัตถกรรมพื้นบ้าน (Craft and Folk Arts) เมืองแห่งศิลปกรรมร่วมสมัย (Media Art) เมืองแห่งอาหาร (Gastronomy)”
“ผมอยากพูดถึง สุโขทัย ซึ่งเป็นหนึ่งในพื้นที่พิเศษในความดูแลของ อพท. ที่เราภูมิใจที่เป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้สุโขทัยเป็นเมืองสร้างสรรค์ด้านหัตถกรรมพื้นบ้านจนได้ โดยร่วมกันขับเคลื่อนมาตั้งแต่ 2 ปีที่แล้ว ซึ่งต้องบอกเลยว่า การยื่นเพื่อจะให้ผ่านและได้รับการรับรองเป็น เครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ ของ ยูเนสโก ไม่ใช่เรื่องง่ายเลย โดยทางยูเนสโกจะประกาศผลการพิจารณานี้ทุกๆ 2 ปี อย่างภูเก็ต ยื่นตั้งแต่ ปี 2554 กว่าจะได้รับ คือปี 2558”

“หากดูในระดับโลก การเข้าร่วมการพิจารณาเป็น เครือข่ายเมืองสร้างสรรค์นี้ มีหลายเมือง เข้าร่วมตั้งแต่เมื่อ 10 ปีที่แล้ว และเมื่อได้รับการประกาศรับรอง เมืองนั้นก็มีความเจริญก้าวหน้า มีนักท่องเที่ยวเดินทางเข้าไป สร้างรายได้ให้กับประเทศจำนวนมาก อย่างประเทศเอเชีย ที่เป็นตัวอย่างที่ดี คือ ประเทศเกาหลีใต้และญี่ปุ่น ที่ตื่นตัวในเรื่องนี้มาก”
“โดยทางยูเนสโก มีจุดมุ่งหมายชัดเจน และสื่อสารออกมาให้เข้าใจตรงกันว่า การเป็นเมืองเครือข่าย ต้องมีการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมเกิดขึ้นในเมืองนั้น นี่ก็เป็นที่มาของกิจกรรมการจัดโครงการอบรมความรู้เชิงปฏิบัติการวัฒนธรรมดนตรี-นาฏศิลป์อาเซียน ขึ้น ที่ จังหวัดสุพรรณบุรี ในวันนี้ด้วย ส่วนหนึ่งเพื่อสื่อสารให้ประชาคมอาเซียนได้รับรู้ร่วมกันด้วยว่า เรากำลังจะขับเคลื่อน เมืองสุพรรณบุรี ให้เป็น เมืองสร้างสรรค์ด้านดนตรีที่ได้รับการรับรองโดยยูเนสโกด้วย”
“ทั้งนี้ เมื่อเกิดการรับรู้ เราหวังว่าจะนำมาซึ่งความร่วมมือและการแลกเปลี่ยนความรู้ร่วมกัน เพราะในประเทศอื่นในภูมิภาคอาเซียน ก็มีเมืองต้นแบบที่ได้รับการรับรองจากยูเนสโก ในฐานะ เมืองแห่งดนตรี ด้วย ดังนั้น วิทยากรที่เป็นศิลปินจากประเทศนั้นย่อมเป็นแหล่งความรู้ของเรา ที่จะแนะนำแนวทางพัฒนาเมืองสุพรรณบุรีให้เป็นเมืองแห่งดนตรีได้เช่นกัน”
“และที่เราเลือกสุพรรณบุรี ต้องเล่าย้อนไปถึง ตอนที่เราได้เชิญศิลปินจากเมืองลิเวอร์พูล อังกฤษ มาทำกิจกรรมที่เมืองไทย และเมื่อเขาได้มาเห็นองค์ประกอบของจังหวัดสุพรรณบุรี ที่เป็นแหล่งกำเนิดของดนตรีพื้นบ้าน และบ้านเกิดของศิลปินพื้นบ้าน ศิลปินสตริงหลายคน เขาก็แนะนำว่า ที่นี่มีองค์ประกอบ มีโอกาสที่จะพัฒนาเป็นเมืองสร้างสรรค์ทางดนตรีได้”
“แต่ก็ต้องบอกตามตรงว่า หนทางสู่การเป็นเมืองสร้างสรรค์ด้านดนตรีของสุพรรณบุรี ก็ยังต้องมีการทำอะไรอีกมาก ปีที่ผ่านมา เป็นปีที่ทาง อพท. เดินสาย ทำความเข้าใจกับหน่วยงานภาครัฐ ทั้งในส่วนจังหวัด อย่าง อบจ. เพราะผู้ที่จะยื่นเรื่องนี้ไปทางยูเนสโกต้องเป็นเมือง อบจ. ต้องเป็นผู้ยื่น”
“นอกจากนั้น สิ่งที่สำคัญ ที่เราต้องสร้างและบ่มเพาะ คือ จิตวิญญาณของคนที่นี่ เพราะทางยูเนสโกให้ความสำคัญมากว่า การเป็น เมืองสร้างสรรค์ทางดนตรีได้ เมืองมีผู้เดินทางมาเยือนเมืองนั้น เขาต้องสัมผัสได้ถึงกลิ่นอายของความเป็นเมืองดนตรี นี่เป็นที่มา ให้ขั้นแรก เราพยายามสร้างโลโก้ สุพรรณเมืองดนตรี หรือ City of Music ขึ้น เพื่อสร้างความรับรู้ร่วมกันก่อน”
“ซึ่งที่ผ่านมา เราพบว่า ส่วนราชการรับรู้และตระหนักในเป้าหมายนี้ร่วมกันแล้ว แต่ชาวบ้านและชุมชนอาจไม่ได้มีความรู้สึกร่วมในภารกิจนี้เท่าที่ควร”
“เวทีที่จัดวันนี้ จึงเป็นเวทีที่อยากจัดขึ้นเพื่อสื่อสาร กระจายข่าว ตีฆ้องร้องป่าว ถึงเป้าหมายในภารกิจ การทำให้ สุพรรณบุรี เป็นเมืองแห่งดนตรี ไปพร้อมกัน ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน ประชาสังคม และคนในพื้นที่ เพราะจุดมุ่งหมายของยูเนสโก ต้องการให้การเป็นเมืองสร้างสรรค์นี้ ประโยชน์อยู่กับคนในพื้นที่ เกิดการท่องเที่ยว เกิดเม็ดเงินที่หมุนเวียน คุณภาพชีวิตของคนในพื้นที่ได้รับการยกระดับ”
“ยกตัวอย่าง เมืองปูซาน ประเทศเกาหลีใต้ เป็นเมืองต้นแบบ ที่ผ่านการรับรองให้เป็น เมืองแห่งภาพยนตร์ เป้าหมายของเขา คือการยกระดับ ปูซานฟิล์มเฟสติวัล ให้เทียบชั้นเทศกาลประกาศผลรางวัลภาพยนตร์เมืองคานท์ให้ได้ ทางประเทศเกาหลีใต้ ก็จะทำทุกอย่าง เพื่อให้เมืองปูซาน ได้รับการจดจำไปในด้านนี้ โดยในแต่ละปี ก็จัดใหญ่ขึ้นทุกปี และตอนนี้เหมือนกับว่า ใครที่ไม่มาเทศกาลนี้เหมือนว่าจะตกเทรนด์ ทั้งตัวภาพยนตร์และผู้ประกอบการ นักแสดง ภาพยนตร์ด้วย”

“มาในบริบทที่เรากำลังทำอยู่ คือการ ส่งเสริม ให้สุพรรณบุรี เป็นเมืองแห่งดนตรีนั้น เราเลยคาดหวังว่า เราจะขับเคลื่อนทุกองคาพยพ ให้สุพรรณบุรีได้รับการจดจำด้านดนตรี เป็นเมืองดนตรีของไทย ทุกปี เราอยากจัดให้มีงานเทศกาลดนตรี ศิลปิน นักร้อง และผู้ที่อยู่ในวงการดนตรีระดับโลก ได้มาที่สุพรรณบุรี และมาแลกเปลี่ยน มาแสดงดนตรีของเขาที่นี่”
“ส่วนทางคนพื้นที่ ชาวสุพรรณฯเอง อาจได้มาแชร์ ได้มาแสดงร่วมกับศิลปินระดับโลก อย่าง EDM แหล่ ก็อาจเกิดขึ้นได้ ผมว่าที่พูดมานี้ เป็นความฝันที่เป็นจริงได้ แค่ทุกฝ่ายร่วมมือกัน”
“และอีกอย่าง เราไม่อยากให้กระแสเครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ การทำสุพรรณฯให้เป็นเมืองดนตรีนี้ มาประเดี๋ยวประด๋าว แล้วหายไป นี่เป็นสาเหตุให้เราพยายามดึงคนในชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมให้มากขึ้น เพราะกรอบแนวคิดเรื่องความยั่งยืน ในหลวงรัชกาลที่ 9 พระองค์ทรงตรัสเสมอว่ามันต้องระเบิดจากข้างใน”
“เพราะฉะนั้น สิ่งที่ อพท. วางแนวทางไว้ จะไม่ใช่เป็นการ Top down หรือสั่งการณ์ลงไปให้คนทำตาม เราต้องการความร่วมมือที่มาจากความเห็นดีเห็นชอบกับกิจกรรมนี้จริงๆ ว่าทำแล้วมันเกิดผลตอบแทนที่ดีกับพื้นที่ ท้องถิ่นที่เราอยู่ ยิ่งทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง ไม่ว่าจะเป็น ครูเพลง คนในท้องถิ่น ครูสอนนาฏศิลป์ เข้ามามีส่วนร่วมมากเท่าไร โครงการนี้มันก็จะประสบความสำเร็จได้รวดเร็วมากขึ้นเท่านั้น”

ความท้าทายของการสร้าง Creative Tourism ในพื้นที่ EEC ตามมุมมองของ ‘ทวีพงษ์ วิชัยดิษฐ์’ ผอ. อพท.
นอกเหนือจากการพัฒนาพื้นที่ท่องเที่ยวยั่งยืน ด้วยแนวคิด การสร้าง เครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ ตามแนวทางของยูเนสโกแล้ว สิ่งที่ อพท. โฟกัสมาโดยตลอด ตามที่ ‘ทวีพงษ์ วิชัยดิษฐ์’ ผอ. อพท. ให้ข้อมูล คือ การสร้าง Creative Tourism การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ ให้เกิดขึ้นในทุกพื้นที่ทั่วไทย สร้างกิจกรรมการท่องเที่ยวสามารถมีประสบการณ์ร่วมกับชุมชน คนในพื้นที่ ได้
จากแนวคิดต้นทางนี้เอง ได้ขยายสู่ทุกพื้นที่ในไทย แต่มีพื้นที่หนึ่งที่น่าสนใจ และตอนนี้กำลังเป็นพื้นที่ของการพัฒนา ด้วยโครงการพัฒนาเศรษฐกิจระดับประเทศ อย่าง เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ EEC
ในมุมมองของ คุณทวีพงษ์ มองว่าจะพัฒนา Creative Tourism ให้เกิดขึ้นในพื้นที่ EEC คู่ขนานไปกับการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ และการพัฒนาในภาคอุตสาหกรรมเป้าหมาย ได้อย่างไร ต้องไปฟังกัน
“ในมุมมองของผม ที่ผ่านมา การเดินหน้าโครงการ EEC จะเน้นในเรื่องของการสร้างฮาร์ดแวร์เป็นหลัก จนไม่ได้สร้างในส่วนของซอฟแวร์ให้กับคนในพื้นที่มากเท่าที่ควร พวกเขาไม่รู้สึก หรือรับรู้ว่าจะไปพวกเขาจะไปเชื่อมกับโครงการ EEC ได้อย่างไร วันนี้เราเลยพยายามทำงานร่วมกับ EEC โดยการไปทำงานกับชุมชนในเขต EEC โดยเฉพาะในเขต 2 จังหวัด ในเบื้องต้น คือ ชลบุรี และระยอง”

“มาถึงวันนี้ เรามีเครือข่ายในชุมชนทั้งหมด 30-40 ชุมชน และจะสนับสนุนและส่งเสริมให้ 30 ชุมชน นี้ไปเชื่อมกับ EEC ว่าชุมชนเหล่านี้จะไปเชื่อมกับภาคการท่องเที่ยวหลักในเขตพื้นที่ EEC ได้อย่างไร อย่างชุมชนที่จะวิถีชีวิตใกล้ชิดธรรมชาติมาก ก็จะไปอยู่ในพื้นที่จังหวัดระยอง ส่วนชุมชนที่จะมีความโดดเด่นเรื่องวิถีชีวิตมากหน่อย ก็จะเป็น ชลบุรี ทาง อพท. ก็จะไปจัดกลุ่ม และเป็นพี่เลี้ยงแนะนำช่องทางที่จะเชื่อมกับ โครงการ EEC ต่อ”
“โดยรูปแบบของการสร้างความเข้าใจกับชุมชน ต้องเป็นการสร้างความเข้าใจว่า เมื่อโครงการ EEC เกิดขึ้นเต็มตัวแล้ว จะเกิดอะไรขึ้นมา สร้างประโยชน์อะไรให้คนในท้องถิ่นบ้าง ในปัจจุบัน จึงเป็นช่วงเวลาที่ทุกคนในชุมชนต้องเตรียมตัวให้พร้อม เตรียมชุมชน สถานที่ ให้พร้อมเพื่อให้รองรับการท่องเที่ยวได้ ซึ่งถ้าทำได้ การเชื่อมกับโครงการ EEC และสร้างรายได้จากการท่องเที่ยวและได้อานิสงส์จากการพัฒนาโครงการ EEC ก็จะไม่ใช่เรื่องยาก”
“และเป็นที่น่าดีใจ ที่ 5 ปีที่ผ่านมา ซึ่งเราได้งานกับชุมชนอย่างจริงจัง ได้เกิดผลผลิตเป็นการท่องเที่ยวในรูปแบบใหม่ คือ การท่องเที่ยวโดยชุมชน ซึ่งเกิดจากการทำงานกับชุมชนในแบบ Bottom up คือ การเปิดโอกาสให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการไปฟื้นฟูวัฒนธรรม เอกลักษณ์ในพื้นที่ขึ้นมาด้วยวิธีใหม่”
“เมื่อได้รูปแบบการท่องเที่ยวเฉพาะชุมชนนั้นมา ก็เปิดโอกาสให้ชุมชนเป็นผู้บริหารจัดการแหล่งท่องเที่ยวของเขาเอง โดยเราเอาองค์ความรู้ไปให้ ว่ากระบวนการจัดการการท่องเที่ยวควรเป็นอย่างไร การเสริมสร้างทักษะการเป็นนักสื่อความหมาย เพื่อให้การเล่าเรื่องราว กิจกรรมการท่องเที่ยวของชุมชน ดูน่าสนใจที่สุด”
“นอกจากนั้น ที่ผ่านมา ในพื้นที่ จังหวัด EEC เรายังไปสร้างระบบเครือข่าย ให้ชุมชนท่องเที่ยว มีการส่งต่อนักท่องเที่ยวระหว่างกัน ซึ่งเป็นการสร้างสีสันให้การท่องเที่ยวชุมชน และขณะเดียวกันก็เป็นกุศโลบายในการกระจายนักท่องเที่ยว ไม่ให้เกิดความแออัดด้วย”
“ยกตัวอย่าง ในพื้นที่ พัทยา ที่ผ่านมา เราได้ไปขยายและส่งเสริมให้เกิดการท่องเที่ยวชุมชน นอกเขตเมืองพัทยา ซึ่งก็ไม่ไกลจากพัทยามาก สามารถเดินทางไปได้ไม่ยาก เช่น ชุมชนตะเคียนเตี้ย ที่มีการท่องเที่ยววิถีมะพร้าว ซึมซับวิถีชีวิตชุมชนเกษตรเก่าที่ยังคงมีชีวิต ซึ่งเป็นการสัมผัสพัทยาในมุมมองใหม่ ที่มีมากกว่าทะเล”
“อย่างไรก็ตาม ผมมองว่า EEC เป็นโอกาส ที่จะทำให้มีผู้คนเข้ามาในพื้นที่ ที่ผ่านมา ต้องยอมรับว่า คนใน 3 จังหวัด EEC อาจมองว่า การพัฒนาโครงการ EEC เป็นวิกฤต ซึ่งก็ไม่แปลก เพราะพวกเขาต้องอยู่ในพื้นที่ที่มีการก่อสร้าง อาจก่อให้เกิดมลพิษมากมาย แต่ตอนนี้ต้องบอกว่า เมื่อโครงการนี้เดินหน้ามาแล้ว จากนี้ไป EEC จะนำพาโอกาสมา และคนในพื้นที่ก็จะสามารถตักตวงประโยชน์จาก EEC ได้แน่นอน”
ยังมีอีกหลากหลายมุมมองและวิสัยทัศน์ของผู้นำองค์กร ในการพิชิตภารกิจสร้างสรรค์ ให้ได้อ่านกัน
‘เดวิด รูฟโฟโล’ ปราชญ์ด้านฟิสิกส์ ม.มหิดล ได้ทุน 10 ปี นำทีมวิจัยล่องเรือลง ‘ขั้วโลกใต้’
HUAWEI 2020 VISIONS : วิสัยทัศน์ด้านนวัตกรรมและเทคโนโลยีของซีอีโอ ‘เหริน เจิ้งเฟย’












