วิกฤตภัยแล้ง 2563 เริ่มต้นขึ้นแล้วแบบเร็วกว่าปกติ แถมมีการพยากรณ์ว่าจะรุนแรงต่อเนื่องจนถึงช่วงกลางปี ทุกภาคส่วนจึงต้องเตรียมรับมือกับวิกฤตที่จะเกิดขึ้นกับภาคการเกษตรนี้อย่างไม่ประมาท โดยหนึ่งในเครื่องมือทรงประสิทธิภาพที่จะมาช่วยแก้ปัญหานี้ได้ หนีไม่พ้น การนำศาสตร์ ‘เกษตรแม่นยำ’ มาประยุกต์ใช้รับมือภัยแล้งอย่างรอบคอบ
โมเดลการปลูกผักโรงเรือนใช้น้ำน้อย เป็นตัวอย่างของการใช้นวัตกรรมการเกษตรมาช่วยในการรับมือภัยแล้งที่ต้นเหตุ ซึ่งได้นำลงไปปฏิบัติจริงแล้วอย่างได้ผล จนหลายเป็นต้นแบบที่รอนำไปต่อยอดในอีกหลายชุมชนแล้วในวันนี้

โดยชุมชนต้นแบบที่กำลังจะพูดถึง คือ ชุมชนบ้านโคกล่าม-แสงอร่าม ตำบลกุดหมากไฟ อำเภอหนองวัวซอ จังหวัดอุดรธานี ซึ่งจัดอยู่ในพื้นที่เสี่ยง ตามการคาดการณ์ว่าอาจจะได้รับผลกระทบจาก วิกฤตภัยแล้ง 2563 เนื่องจากปริมาณน้ำฝนที่จะต่ำกว่าค่าปกติถึง 3-5 เปอร์เซ็นต์ ส่งผลให้น้ำในอ่างเก็บน้ำหลักในพื้นที่ อย่าง อ่างเก็บน้ำห้วยคล้ายอันเนื่องมาจากพระราชดำริ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ลดต่ำลงอย่างชัดเจน ภาคการเกษตรในพื้นที่ จึงได้รับผลกระทบหนักที่สุด ทั้งเกษตรกรผู้ปลูกข้าวและปลูกผัก
โครงการนำร่อง “ปลูกผักโรงเรือนแก้ปัญหาภัยแล้ง” ที่จัดขึ้นโดย สถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมผิดทองหลังพระ สืบสานแนวพระราชดำริ ร่วมกับทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องในการพัฒนาภาคการเกษตรในจังหวัดอุดรธานี และภาคเอกชน เจ้าของกิจการ “โมเดิร์นเทรด” ที่กระโดดมาเป็น “พระเอกขี่ม้าขาว” รับซื้อผลผลิตจากชาวบ้านในราคาดีด้วย
โดยโครงการฯนี้คาดว่า จะมาพลิกวิกฤตเป็นโอกาสนำเสนอทางออกรับมือ วิกฤตภัยแล้ง 2563 สร้างรายได้ให้กับเกษตรกรตลอดช่วงขาดแคลนน้ำ และนำสู่รายได้ที่มั่นคงตลอดปีในที่สุด
เปิดโมเดลบูรณาการความร่วมมือ พลิก วิกฤตภัยแล้ง 2563 เป็นโอกาสสร้างรายได้อย่างยั่งยืน

การัณย์ ศุภกิจวิเลขการ ผู้อำนวยการสถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมปิดทองหลังพระ สืบสานแนวพระราชดำริ เผยกระบวนการดำเนินโครงการฯนี้จนเกิดผลลัพธ์ที่น่าพึงพอใจว่า
สถาบันฯได้คัดเลือกเกษตรกรต้นแบบ 19 ราย ที่อยู่ในพื้นที่บ้านโคกล่าม-แสงอร่าม ซึ่งเป็นผู้มีประสบการณ์ปลูกผักอยู่แล้ว มีพื้นที่ทำการเกษตรที่มีต้นทุนน้ำเพียงพอ และพร้อมแบ่งพื้นที่ให้เกษตรกรรายอื่นที่เข้าร่วมด้วย
สถาบันฯลงทุนสร้างโรงเรือนปลูกผักต้นแบบ แก้ปัญหาภัยแล้ง ให้
ตั้งกองทุนเกษตรกรผู้เข้าร่วมโครงการฯ กำหนดให้สมาชิกกองทุนฯต้องคืนเงินสมทบเข้ากองทุนหลังจากมีรายได้จากการจำหน่ายผลผลิตแล้ว
แต่งตั้งคณะกรรมการขับเคลื่อนโครงการฯ ที่มาจากหน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชน ให้เป็นที่ปรึกษาในแต่ละด้านให้กับเกษตรกร ตั้งแต่ ต้นทาง กลางทาง และปลายทาง
โดยการเชื่อมโยงองค์ความรู้ นวัตกรรม และตลาด ตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทางนี้ มาจากความร่วมมือของภาคีทุกภาคส่วน ในลักษณะการบูรณาการความร่วมมือ ดังนี้
ต้นทาง : สร้างครัวเรือนพึ่งตนเอง
ให้ความรู้และนำสู่การปฏิบัติจริง บริหารจัดการการใช้น้ำในที่ดินขนาดเล็กให้เกิดประโยชน์สูงสุด ด้วยการปรับเอาหลัก การเกษตรแบบแม่นยำ “จากง่ายไปยาก ทำน้อยได้มาก” คือ เริ่มด้วยการปลูกผักที่ชาวบ้านคุ้นเคยและปลูกง่าย อย่าง ผักชี ต้นหอม

โดยในการปลูก ทางสถาบันฯปิดทองหลังพระ ได้ชักนำหน่วยงานต่างๆมาร่วมมือกันให้ความรู้และเป็นที่ปรึกษาแก่เกษตรกรในทุกขั้นตอน
การเพาะกล้า : สำนักงานเกษตรอำเภอ และเครือเจริญโภคภัณฑ์
การทำวัสดุปลูก : สถานีพัฒนาที่ดิน และเครือเจริญโภคภัณฑ์
ระบบน้ำต้นทุน ในรูปแบบของน้ำหยดและละอองน้ำ เพื่อประหยัดน้ำ : สำนักงานชลประทานที่ 6 จังหวัดขอนแก่น
โรงเรือนปลูกผัก ติดตั้งเครื่องวัดอุณหภูมิ : จ้างช่างมืออาชีพ มาเป็นที่ปรึกษา
การจัดการแปลงเกษตรชุมชน : สถาบันการจัดการปัญญาภิวัฒน์

กลางทาง : รวมกลุ่มเพื่อรับผิดชอบและบริหารจัดการแบบพึ่งตนเอง
พัฒนาผลผลิตให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาด เช่น การสร้างมาตรฐาน เกษตรปลอดภัย หรือ GAP และรวมกลุ่มดูแลความเป็นอยู่ของสมาชิก
ปลายทาง : เชื่อมโยงสู่ตลาด “โมเดิร์นเทรด” ภายนอก
ส่งผักให้ บริษัท สยามแม็คโคร จำกัด สัปดาห์ละ 100 กิโลกรัม
เมื่อหลัก “เกษตรทฤษฎีใหม่” เจอกับ “เกษตรแม่นยำ” ผลคือรายได้พอมีพอกินและคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นถ้วนหน้า
ด้วยการเดินตามโมเดลที่กล่าวมาข้างต้นนี้เอง ทำให้เกษตรกรผู้ปลูกผักที่เข้าร่วมโครงการฯ สามารถหารายได้จากการปลูกผักได้อย่างยั่งยืน แบบไม่หวั่นแม้ภัยแล้งจะยาวนาน โดย จุลัยพร แทนจำรัส เกษตรกรผู้เข้าร่วมโครงการฯ ได้พูดถึงผลดีที่ได้รับจากโครงการฯนี้ว่า

“ก่อนกลับบ้านเกิดมาทำเกษตร มาปลูกผัก เคยไปใช้ชีวิตเป็นลูกจ้างในโรงงานที่ประเทศเกาหลีใต้ ประมาณ 3 ปี จากนั้นตัดสินใจกลับบ้านที่อุดรฯ มาเป็นเกษตรกร เพราะที่บ้านมีที่ดิน 14 ไร่ พอมีโครงการฯนี้ก็เลยเข้าร่วม และลองแบ่งที่ดินจำนวน 1 ไร่ มาสร้างโรงเรือน แล้วจึงเริ่มปลูกผักลงแปลงในวันที่ 15 กุมภาพันธ์ ที่ผ่านมา”
“การปลูกผักในโรงเรือนด้วยการใช้เทคนิคเกษตรแม่นยำนี้ ตอบโจทย์ทั้งภัยแล้งที่จะเกิดขึ้นและช่วยให้การทำเกษตรง่ายขึ้น แบบทำน้อยแต่ได้รายได้มาก เพียงแค่วางแผนและเปลี่ยนมาปลูกผักแบบประณีตและใส่ใจมากขึ้นเท่านั้น”
โดยการปลูกผักในโรงเรือนแบบใช้น้ำน้อย ที่ทางสถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมปิดทองหลังพระ สืบสานแนวพระราชดำริ นำมาเผยแพร่นี้ มีข้อดีหลากหลายด้านทีเดียว
ปลูกผักในโรงเรือนได้ตลอดทั้งปี
ด้วยเทคนิคการทำเกษตรแบบแม่นยำ ทำให้เกษตรกรผู้ปลูกสามารถวางแผน กำหนดระยะเวลาการปลูกได้ถูกต้อง
ในช่วงแรกเริ่ม สามารถเลือกผักที่ปลูกง่ายและมีความคุ้นเคยเพื่อทดลองปลูกก่อน อย่าง ต้นหอม ผักชี ซึ่งในช่วงหน้าแล้งจะเป็นที่ต้องการของตลาด ทำให้ขายได้ราคาดี
โดยโรงเรือนปลูกผัก มีขนาด 6 คูณ 24 เมตร มีโต๊ะปลูกผักจำนวน 16 โต๊ะ เฉลี่ยแล้วปลูกได้ 5,000 ต้น ใน 1 ปี ปลูกได้ถึง 8 ครั้ง
รดผักด้วยระบบ “น้ำหยด” และละอองน้ำ ช่วยให้ประหยัดน้ำได้มาก
โดยเกษตรกรสามารถใช้น้ำจากแหล่งน้ำธรรมชาติและบ่อบาดาลที่มีอยู่ สูบน้ำขึ้นมาด้วยเครื่องสูบน้ำพลังงานแสงอาทิตย์ไปไว้ในถังพักน้ำ และกระจายน้ำสู่โต๊ะเพาะปลูก ระบบนี้จะใช้น้ำน้อยกว่าการรดด้วยสปริงเกอร์ถึง 18 เท่า และถ้าเทียบกับการปลูกข้าวแล้ว ใช้น้ำน้อยกว่าถึง 112 ลูกบาศก์เมตร ต่อไร่
ปลูกพืชบนโต๊ะ ดีต่อสุขภาพเกษตรกร ไม่ต้องก้ม
ด้วยการปลูกผักบนแปลงที่ยกขึ้นสูงจากพื้น ในระดับโต๊ะมาตรฐานทั่วไป จึงดีต่อสุขภาพของเกษตรกร ไม่ทำให้ปวดหลัง และด้วยวิธีนี้ยังทำให้ดูแลผักที่ปลูกได้ประณีตมากขึ้นด้วย
แมลงน้อย ประหยัดปุ๋ยมากขึ้น
แม้ว่าในช่วงแรกเริ่มจะต้องลงทุนโรงเรือนปลูกผักที่มีราคาสูง ประมาณ 140,000 บาท ทว่า ด้วยการปลูกแบบนี้ จะช่วยให้เกษตรกรประหยัดในเรื่องการใช้ปุ๋ยและยาฆ่าแมลง เพราะโรงเรือนที่ปลูกผักแบบโต๊ะนี้จะสามารถควบคุมดินปลูก ป้องกันแมลงได้ด้วย เพราะแปลงที่ยกสูงขึ้นมาจากพื้นดินนั่นเอง
ที่สุดแล้ว ทางโครงการได้เก็บข้อมูลรายได้ของเกษตรกรผู้เข้าร่วมโครงการนี้ ซึ่งสอดคล้องกับคำพูดของคุณจุลัยพร เกษตรกรตัวจริง ที่ยืนยันว่า ด้วยวิธีปลูกผักแบบนี้ “ทำน้อยได้มาก” จริงๆ
เพราะการปลูกต้นหอม ผักชี ในแบบเกษตรแม่นยำนี้ สร้างกำไรให้เกษตรกรสูงถึง 194,644 บาท ต่อไร่ต่อปี มากกว่าการปลูกข้าวและพืชหลังนา 25 เท่า และมากกว่า มันสำปะหลังถึง 71 เท่า
ด้วยผลลัพธ์ที่น่าพึงพอใจนี้เอง คุณการัณย์ ยืนยันว่า จะต่อยอดความสำเร็จนี้ไปวิจัยและพัฒนาต่อ และทำเป็นแนวทางปลูกผักในโรงเรือนระบบน้ำหยดแบบแม่นยำ พร้อมนำไปขยายผลแก้ปัญหา วิกฤตภัยแล้ว ปี 2563 ในพื้นที่ จังหวัดกาฬสินธุ์และขอนแก่นต่อไป
ฝ่า ภัยแล้ง 2563 ด้วยนวัตกรรมฝีมือคนไทย
สู้ ‘ภัยแล้ง’ 2562 รุนแรงที่สุดในรอบ 50 ปี ด้วยงานวิจัยวางแผนจัดการน้ำบาดาลอย่างเป็นระบบ











