ไม่ใช่คนเมืองทุกคนที่จะรู้จัก โครงการนครแห่งการแปลงเศษอาหารให้กลายเป็นสวนผักกลางเมือง หรือ wastegetable โครงการที่มุ่งใช้องค์ความรู้ด้านการออกแบบระบบบริหารจัดการขยะเปียกและการออกแบบเชิงภูมิสถาปัตย์ ร่วมกับกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ในการจัดการขยะเศษอาหารให้กลายเป็นปุ๋ย เพื่อใช้ในการสร้างสวนผักขึ้นในพื้นที่ว่างเปล่าใจกลางเมือง คนเมืองก็จะมีแหล่งซื้อหาผักที่สด สะอาด ปลอดภัยไว้บริโภค กระบวนการจัดการขยะอินทรีย์อย่างครบวงจรนี้จึงไม่มีสิ่งใดสูญเปล่า และเข้ากับแนวความคิด เศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ที่กำลังขับเคลื่อนกันทั่วโลก
นครแห่งการแปลงเศษอาหารให้กลายเป็นสวนผักกลางเมือง เป็นโครงการที่มุ่งเน้นการจัดการขยะเศษอาหาร ซึ่งเป็นขยะที่มีปริมาณมากที่สุด และเป็นปัญหาที่ยังไม่มีองค์กรใดลงมาพัฒนาอย่างจริงจัง เนื่องจากเป็นการจัดการที่ยากลำบาก เพราะรูปแบบการใช้ชีวิตของคนเมืองที่ต้องพึ่งอาหารเตรียมสำเร็จ และยังไม่ค่อยมีพฤติกรรมการคัดแยกขยะเปียกหรือขยะเศษอาหารออกจากขยะประเภทอื่น ในขณะที่ขยะประเภท Reused และ Recycled ซึ่งเป็นขยะที่มีมูลค่า มีหลายองค์กรขับเคลื่อนและจัดการอย่างเป็นรูปธรรมแล้ว
ปารีณา ประยุกต์วงศ์ เลขาธิการ สมาคมเครือข่ายเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน เป็นหัวหอกสำคัญในการดำเนินโครงการนครแห่งการแปลงเศษอาหารฯ โดยได้รับความร่วมมือจาก กลุ่มกิจการเพื่อสังคม ผัก Done, กลุ่มคนรักษ์อนุสาวรีย์ชัย และ กลุ่มเครือข่ายชุมชนถนนเจริญกรุง ซึ่งประกอบด้วยภาคธุรกิจ ร้านค้า ห้างสรรพสินค้า และองค์กรต่างๆ ในพื้นที่ มาร่วมผลักดัน กระบวนการจัดการขยะอินทรีย์อย่างครบวงจร กล่าวคือ เริ่มตั้งแต่การแยก ขยะเศษอาหาร ออกจากขยะประเภทอื่น เพื่อนำมาหมักหรือจัดการเปลี่ยนขยะให้เป็นทรัพยากรที่สามารถนำกลับมาใช้ใหม่ในรูปของปุ๋ยและดิน แล้วนำไปใช้ในการเพาะปลูกพืชผักสำหรับกลับมารับประทานอีกครั้ง

พื้นที่นำร่อง 2 แห่ง อยู่บนตึกสูงย่านอนุสาวรีย์ชัยฯ
ปารีณาเกริ่นเรื่องราวของตัวเองว่า อาศัยอยู่ในย่านอนุสาวรีย์สมรภูมิมานาน แต่ในพื้นที่นี้กลับไม่ได้มีการสร้างความเปลี่ยนแปลงหรือมีระบบการจัดการสิ่งต่างๆ อย่างยั่งยืน นำมาสู่ความร่วมมือเพื่อสร้างความเปลี่ยนแปลงในลักษณะโครงการนำร่อง โดยพื้นที่ที่ปรับให้เป็นแปลงปลูกผักในโครงการนี้คือ บริเวณพื้นที่ว่างไม่ได้ใช้ประโยชน์บนตึกสูง และตามตรอกซอกซอย เพื่อให้เกิดสวนผักกลางเมืองที่ปลูกด้วยดินและปุ๋ยที่หมักจากขยะเศษอาหาร ดังนี้
1) พื้นที่รอบอนุสาวรีย์ชัยฯ มีห้างสรรพสินค้าเซ็นเตอร์วัน เป็นศูนย์กลางการจัดกระบวนการรวบรวมขยะเศษอาหารเพื่อนำไปแปลงเป็นก๊าสหุงต้ม (Bio Gas) และปุ๋ย
โดยการลงทุนติดตั้งเครื่องผลิตปุ๋ยและก๊าซชีวภาพจากขยะเศษอาหารด้วยเทคโนโลยีเครื่อง Cow Tech (ที่มีปริมาณรองรับเศษอาหารวันละ 150 – 200 กิโลกรัม) และเปลี่ยนดาดฟ้าอาคารที่มีพื้นที่ประมาณ 800 – 1,000 ตารางเมตร ให้เป็นสวนผักดาดฟ้ากลางเมือง เพื่อผลิตผักสลัดจากดิน ส่วนเป้าหมายของพื้นที่นี้คือ อนุสาวรีย์ดี๊ดี ซึ่งเป็นการรวบรวมสมาชิกที่เห็นคุณค่าของขยะเศษอาหารและมาใช้พลังสร้างสรรค์ร่วมกัน


2) พื้นที่ Co-Vegetable Garden Space บริเวณบริษัท Yip in Tsoi ใช้เป็นศูนย์กลางในการจัดการขยะเศษอาหาร ทั้งจากภายในองค์กร และรวบรวมจากชุมชนเพื่อนบ้านรอบๆ บริษัทในย่านถนนเจริญกรุง ตลาดน้อย
พื้นที่ว่างของบริษัท Yip in Tsoi กลายเป็นศูนย์กลางการแปลงขยะเศษอาหารของภาคีที่เข้าร่วมโครงการฯ ส่วนการจัดการขยะเศษอาหารให้เป็นปุ๋ย ทำได้โดยใช้กล่องหมักปุ๋ยจากเศษอาหาร (Pak Done Compost Box) ในระดับครัวเรือนและร้านอาหารขนาดเล็ก เพื่อสร้างกระบวนการแปลงขยะเศษอาหารกลับไปเป็นปุ๋ยสำหรับเพาะปลูก (Close Loop Wasted Management) ให้เห็นเป็นรูปธรรม และเน้นการนำปุ๋ยที่ได้มาใช้ในแปลงผักบริเวณศูนย์จัดการขยะเศษอาหาร บนอาคารจอดรถของบริษัท Yip in Tsoi ที่ว่างตามริมทางเดิน ริมอาคารร้านค้า และตรอกซอกซอย เพื่อให้เกิดสวนผักคนเมืองใจกลางถนนเจริญกรุงที่จับต้องได้

Co-Vegetable Garden Space ยังใช้สำหรับการจัดนิทรรศการ การจัดกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เพื่อสร้างประสบการณ์ตรงให้กับคนเมือง และยังร่วมสร้างวัฒนธรรมการจัดการขยะเปียกบนถนนเจริญกรุง ตามกลยุทธ์ในการพัฒนาชุมชนเมืองเก่าสีเขียว ให้เป็นอัตลักษณ์ของเมืองเก่าถนนเจริญกรุง

นวัตกรรมด้านกระบวนการบริหารจัดการขยะเศษอาหาร
รูปแบบการบริหารจัดการขยะเศษอาหารจะมีการออกแบบการขนส่งและการกำจัดด้วยระบบ Green Logistic เพื่อให้การจัดเก็บและขนส่งไม่ส่งผลเสียต่อสภาพแวดล้อมในพื้นที่ ในส่วนของการแปลงเศษอาหารให้กลายเป็นปุ๋ยเพื่อใช้ในกิจกรรมการปลูกผักจะมีการบริหารจัดการด้วยเทคโนโลยีที่ทันสมัย ไม่ทำให้เกิดกลิ่นรบกวนต่อผู้อยู่อาศัยในบริเวณใกล้เคียง นอกจากนี้จะมีการใช้ระบบบริหารจัดการให้เกิดการผลิตและการบริโภคที่สมดุล พร้อมกับทำให้เกิดประโยชน์ต่อเจ้าของพื้นที่และประชาชนโดยรอบ

สมาคมยังร่วมมือกับผู้เชี่ยวชาญทั้งด้านการจัดการระบบ Green Logistic จากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ที่ช่วยให้การจัดการขยะไม่ส่งผลกระทบต่อประชาชนในพื้นที่ นอกจากนี้ยังมีผู้เชี่ยวชาญด้านการจัดการสวนผักในเมืองที่จะช่วยในการวางระบบการจัดการ ตลอดจนวางแผนการผลิตที่จะต้องสอดคล้องกับตลาดที่ทางสมาคมสร้างขึ้น

จากข้อมูลสถานการณ์ขยะมูลฝอยในปี 2560 ซึ่งมีปริมาณขยะมูลฝอย 27.40 ล้านตัน และพบว่า ขยะเปียกหรือขยะอินทรีย์ จำพวกเศษอาหารต่างๆ คิดเป็นร้อยละ 50 ของปริมาณขยะมูลฝอยทั้งหมด โดยในปัจจุบันประเทศไทยต้องเสียงบประมาณในการจัดเก็บและทำลายขยะอินทรีย์ดังกล่าวสูงถึงตันละ 300 บาท คิดเป็นมูลค่ารวมทั่วประเทศ 4,110 ล้านบาท
ตัวเลขข้างต้นนี้เองที่ทางสมาคมเล็งเห็นว่า เป็นช่องว่างที่สามารถเปลี่ยนขยะอินทรีย์ให้เป็นสิ่งที่ใช้ประโยชน์ได้ ซึ่งจะช่วยลดงบประมาณในการกำจัดขยะดังกล่าวได้ นอกจากนี้ยังสามารถที่จะส่งเสริมให้เกิดเป็นอาชีพเกษตรกรเมืองขึ้นมา เพื่อสร้างระบบการกำจัดขยะที่ครบวงจรและยั่งยืน
กลุ่มเป้าหมายและประโยชน์จากโครงการ wastegetable
กลุ่มลูกค้าเป้าหมาย ได้แก่ ผู้ที่อาศัยบนตึกสูงในกรุงเทพมหานคร ผู้ที่ชอบรับประทานผักสด ร้านอาหารขนาดต่างๆ โรงแรม ห้างสรรพสินค้า และสถานประกอบการที่มีพนักงานตั้งแต่ 50 คนขึ้นไป โดยปัจจุบันมีลูกค้าแล้วหลายกลุ่ม ได้แก่ ห้างสรรพสินค้าเซ็นเตอร์วัน บริษัท Yip In Tsoi และร้านอาหารโดยรอบของทั้งสองธุรกิจ


ประโยชน์ที่จะได้รับ
- เกิดเป็นความร่วมมือระหว่างเอกชนในพื้นที่และประชาชน
- สร้างวัฒนธรรมการจัดการขยะเปียกที่ตรงกับวิถีชีวิตของคนไทยในพื้นที่กลางเมือง
- ลดค่าใช้จ่ายในการจัดการขยะเปียก
- ทำให้เกิดธุรกิจสวนผักกลางเมือง ช่วยให้คนเมืองสามารถผลิตอาหารปลอดภัยได้เอง
- ลดปัญหาสิ่งแวดล้อมที่มาจากการจัดเก็บขยะเปียกที่ไม่ถูกต้อง
- ทำให้เกิดวัฒนธรรมการผลิตและการบริโภคอย่างยั่งยืนจากสินค้าที่ผลิตได้เองในพื้นที่ ซึ่งจะช่วยลดการขนส่งสินค้าจากภายนอกเข้าสู่เมือง และยังเป็นการลดปัญหาที่เกิดขึ้นจากระบบการขนส่งที่มากเกินความจำเป็นอีกด้วย
Circular Economy นั้น สำคัญไฉน ชวนอ่านต่อ
ส่องเทรนด์ เศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ทางรอดของมนุษย์ในศตวรรษที่ 21












