หากจะพูดถึงกระแส ‘การเรียนออนไลน์’ ที่เกิดขึ้นและได้รับการนำไปปรับใช้อย่างแพร่หลาย โรงเรียน สถาบันการศึกษาต่างๆ ที่ได้รับผลกระทบจากการปิดการเรียนการสอนในช่วงวิกฤตการแพร่ระบาดโควิด-19 ว่าเป็น การพลิกวิกฤตเป็นโอกาส ในการเปลี่ยนผ่านการเรียนในแบบเดิมให้เป็น ห้องเรียนออนไลน์ คงไม่ผิดนัก ทว่า หากกลับด้านไปดูที่เหรียญอีกด้าน ปรากฏการณ์นี้ก็มีส่วนในการผลักให้เด็กและเยาวชนต้องใช้เวลาอยู่บนแพลตฟอร์มออนไลน์มากขึ้น ซึ่งถ้าเด็กไม่รู้เท่าทันการเสพสื่อออนไลน์ทั้งในและนอกห้องเรียนออนไลน์ ย่อมเป็นเหมือน “ดาบสองคม” ที่ย้อนกลับมาทำลายเยาวชนของชาติได้เช่นกัน

เพื่อป้องกันไว้ดีกว่าแก้ ทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ไม่ว่าจะเป็นตัวเด็กเอง ผู้ปกครอง ไปจนถึงครูและสถาบันการศึกษา จึงควรตระหนักถึงทั้งวิกฤต และ โอกาส ที่เกิดขึ้นจาก การเรียนออนไลน์ และมีส่วนร่วมในการพัฒนาเส้นทางการเรียนออนไลน์ในแบบสร้างสรรค์ให้กับว่าที่อนาคตของชาติ
ชี้โอกาสปฏิวัติการศึกษาโลกอย่างสร้างสรรค์ ด้วย การเรียนออนไลน์ เพราะ ไวรัสโควิด-19
Jenny Anderson ผู้สื่อข่าวอาวุโส และบรรณาธิการ How to be Human เว็บไซต์ Quartz ได้เขียนบทความ เรื่อง “The coronavirus pandemic is reshaping education” ขึ้นเพื่อหยิบเอาต้นแบบโรงเรียนในต่างประเทศที่เธอได้พอเจอ มาประกอบการอธิบายสมมุติฐานที่ว่า “ปรากฎการณ์วิกฤตไวรัสโควิด-19 จะมาพลิกระบบการศึกษาโลก ให้เบนเข็มไปทำการเรียนการสอนบนแพลตฟอร์มออนไลน์” ว่า
ขอหยิบเอากรณีศึกษาที่ดี ที่เกิดขึ้นในโรงเรียนนานาชาติมอนซา แคว้น Lombardy ประเทศอิตาลี ชาติที่มีจำนวนผู้ติดเชื้อสะสมสูงเป็นอันดับ 2 รองจากประเทศสหรัฐอเมริกา ซึ่งจำเป็นต้องนำระบบ การเรียนออนไลน์ มาใช้อย่างกระทันหัน ภายในระยะเวลาเพียงชั่วข้ามคืน หลังจากรัฐบาลท้องถิ่นประกาศมาตรการล็อคดาวน์เพื่อป้องกันการแพร่เชื้อไวรัสโควิด-19
Lain Sachdev ครูใหญ่ของโรงเรียนนานาชาติมอนซา สั่งเรียกระดมพลคุณครูแทบจะในทันทีที่ทราบประกาศมาตรการล็อคดาวน์ เพื่อจัดทำคลิปวิดีโอสั้นๆสำหรับนักเรียนและผู้ปกครอง โดยทีมคุณครูมีระยะเวลาแค่เพียง 1 วัน ในการจัดทำเพื่อให้สามารถเปิดชั้นเรียนออนไลน์ให้ได้ภายในวันถัดไป

แม้จะเป็นเรื่องยากและท้าทาย แต่ตลอดระยะเวลากว่า 5 สัปดาห์ ที่ผ่านมาจนถึงปัจจุบัน การเรียนการสอนทั้งหมดของโรงเรียนนานาชาติแห่งนี้ ก็ยังสามารถดำเนินการต่อไปได้ตามปกติ
- นักเรียนทุกคน ได้เรียนหนังสือเหมือนเดิม แต่ที่เพิ่มเติมคือวิธีการเรียนการสอนที่แตกต่างออกไป
- คุณครูสอนผ่านระบบประชุมวิดีโอทางไกลในทุกวัน
- เด็กเข้าร่วมชั้นเรียนผ่าน Padlet ระบบโพสอิทโน้ต ที่ให้นักเรียนร่วมแบ่งปันแลกเปลี่ยนความคิดเห็น
- ใช้โปรแกรม Flipgrid ที่ช่วยให้ครูและนักเรียนร่วมสร้างวิดีโอสั้นๆมาแบ่งกัน
- ใช้เครื่องมือออนไลน์ เปิดทางให้เด็กแต่ละคนได้ทำการบ้าน ทำงานกลุ่ม และปรึกษาสอบถามคุณครูได้ทุกเมื่อที่ต้องการ
ผู้สื่อข่าวอาวุโสของเว็บไซต์ Quartz ฟันธงว่า สิ่งที่เกิดขึ้นที่โรงเรียนนานาชาติมอนซาแห่งนี้ ถือเป็นส่วนหนึ่งของการทดลองภาคสนามครั้งใหญ่ที่สุดของโลกในด้านเทคโนโลยีทางการศึกษา (Educational Technology) หรือ Edtech ที่ตามปกติไม่ได้เกิดขึ้นง่ายๆ
แต่เพราะการแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19 เป็นตัวเร่งเร้าให้บรรดาคุณครู ผู้เชี่ยวชาญด้านการศึกษา นักเรียน และพ่อแม่ผู้ปกครอง ได้นั่งคิดทบทวน วิเคราะห์ปัญหา และร่วมมือหาหนทางที่ดีและสร้างสรรค์ที่จะทำให้การเรียนการสอนดำเนินงานต่อไปได้
ด้าน Andreas Schleicher หัวหน้าฝ่ายการศึกษาขององค์กรความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) ให้มุมมองแบบตรงไปตรงมาว่า
“ขณะนี้เป็นช่วงเวลาที่ยิ่งใหญ่สำหรับการศึกษา ที่ทุกฝ่ายพร้อมใจเพิกเฉยต่อระบบกฎเกณฑ์ที่แสนคร่ำครึ เพื่อหาหนทางแก้ไขปัญหาที่ในอดีตพวกเขาพยายามเลี่ยงมาโดยตลอดอย่างการเรียนการสอนออนไลน์”
ทั้งนี้ หัวหน้าฝ่ายการศึกษาของ OECD เสริมว่า แนวทางการเรียนการสอนแบบใหม่ผ่านโลกออนไลน์ เปิดทางให้เด็กนักเรียนมีบทบาทกำหนดการเรียนการสอนด้วยตนเอง เข้าใจมากขึ้นเกี่ยวกับสิ่งที่ตนต้องเรียน รู้ในสิ่งที่ตนชอบ และรู้ว่าอะไรจะช่วยสนับสนุนการเรียนหนังสือของตนเองได้
อย่างไรก็ตาม แม้การพลิกโฉมระบบการเรียนการสอนจะเป็นมุมมองด้านบวก ที่หลายฝ่ายมองเห็นจากวิกฤตแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19 ทว่า สิ่งที่เกิดขึ้นก็สะท้อนให้เห็นข้อจำกัดและอุปสรรคท้าทายที่สำคัญในแวดวงการศึกษาเช่นกัน
ไม่ว่าจะเป็น ความสามารถในการเข้าถึงเทคโนโลยี ความสามารถในการใช้เทคโนโลยีเพื่อการศึกษาเล่าเรียน ความพร้อมของพ่อแม่ผู้ปกครองที่จะอยู่ร่วมด้วยช่วยลูกเล่าเรียนหนังสือที่บ้าน และความพร้อมของครูบาอาจารย์ที่จะทำการอบรมสั่งสอน รวมถึงให้คำแนะนำแก่เด็กนักเรียนของตนผ่านเทคโนโลยีเหล่านี้
ทั้งนี้ เมื่อพายุ ‘ไวรัสโควิด-19’ พัดผ่านไป เราจะเห็นระบบการศึกษาแบ่งเป็น 2 ขั้ว โรงเรียนหลายแห่งอาจมีการปฎิวัติเปลี่ยนแปลง เพราะประสบการณ์ในช่วงเวลาวิกฤตที่ว่านี้ หรือบางโรงเรียนอาจจะเลือกกลับสู่การเรียนการสอนตามธรรมเนียมปกติที่คนส่วนใหญ่คุ้นเคย
“ถึงกระนั้น ท่ามกลางสถานการณ์ของโลกที่ไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป ด้วยจำนวนว่างงานที่มีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้น และเศรษฐกิจโลกเข้าสู่ภาวะถดถอย “การศึกษา” ก็มีเหตุให้ต้องเปลี่ยนแปลงปฏิรูปอยู่ดี เพื่อให้สอดคล้องและตอบโจทย์กับสภาพสังคมและเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นนับต่อจากนี้ไปจนถึงอนาคต” นี่คือสิ่งที่ ฝ่ายการศึกษาของ OECD เน้นย้ำ
เปิดประเด็น 4 เรื่อง ที่ต้องข้ามผ่าน ก่อนเข้าสู่ยุคการศึกษาบนโลกออนไลน์ไร้พรมแดน หลังโควิดไป
Anderson ผู้สื่อข่าวอาวุโสของ Quartz ยังได้ระบุถึงประเด็นสำคัญ 4 ประการที่ต้องคำนึงถึง หากจะต้องเดินหน้าปฎิรูปพลิกโฉมระบบการศึกษาทั่วโลกบนโลกออนไลน์ไร้พรมแดน

- ความเสมอภาคเท่าเทียม (Equity)
ระบบการศึกษาออนไลน์ ทำให้เห็นความไม่เท่าเทียมกันอย่างมากของระบบการศึกษาทั่วโลก เพราะเด็กนักเรียนส่วนหนึ่งเข้าไม่ถึงการศึกษา เพราะไม่มีทั้งอุปกรณ์และอินเตอร์เน็ต
ยืนยันได้ด้วยข้อมูลจาก OECD พบว่า ในประเทศพัฒนาแล้ว อย่าง เดนมาร์ก สโลวีเนีย นอร์เวย์ ออสเตรีย สวิตเซอร์แลนด์ และเนเธอร์แลนด์ นักเรียนกว่า 95% มีคอมพิวเตอร์ใช้งานเพื่อเล่าเรียน เมื่อเทียบกับเด็กนักเรียนในประเทศกำลังพัฒนาอื่นๆ เช่น อินโดนีเซีย ที่มีเพียง 34% เท่านั้นที่มีคอมพิวเตอร์
ขณะที่ในสหรัฐฯ เด็กนักเรียนวัย 15 ปีจากบ้านที่มีฐานะทุกคนล้วนมีคอมพิวเตอร์ใช้ แต่เกือบ 1 ใน 4 ของเด็กที่มีฐานะยากจนกลับไม่มีใช้
Schleicher หัวหน้าฝ่ายการศึกษา OECD ยอมรับว่า แม้จะเห็นข้อดีมากมายของการเรียนออนไลน์ แต่ตนก็มองเห็นข้อเสียด้วยเช่นกัน เพราะ การเรียนออนไลน์ทำให้เส้นแบ่งความไม่เท่าเทียมกันทางสังคมชัดเจนยิ่งขึ้น
ยิ่งไปกว่านั้น ปัญหาความไม่เท่าเทียมนี้ ยังครอบคลุมถึง การที่เด็กบางคนอาจไม่รู้ว่าต้องเรียนด้วยตนเองอย่างไร จะจัดสรรบริหารเวลาอย่างไร หรือขาดแรงจูงใจผลักดันในการเรียน ส่งผลให้การเรียนออนไลน์ไม่สามารถประสบความสำเร็จตามที่เด็กนักเรียนตั้งใจไว้ได้
ขณะเดียวกัน ความไม่เสมอภาคเท่าเทียมนี้ ยังหมายรวมถึง บรรดาครูบาอาจารย์ทั้งหลาย ที่สมควรได้รับการฝึกอบรมอย่างสม่ำเสมอเพื่อพัฒนาทักษะของตนเอง และสร้างสิ่งแวดล้อมที่เอื้อให้ครูสามารถมุ่งความสนใจทั้งหมดไปที่การประสิทธิ์ประสาทความรู้แก่ลูกศิษย์ตัวน้อยอย่างเต็มที่ โดยไม่ต้องกังวลต่อเรื่องปากท้องของตนเอง
หมายความว่า คุณครูสมควรได้รับเงินเดือนที่เหมาะสม เพราะงานของคุณครู คือ งานที่มีเกียรติ สร้างคน ทรัพยากรที่มีคุณค่าและมูลค่ามากที่สุดของประเทศชาติ
- ห้องเรียนและโรงเรียน (Classroom & School)
โรงเรียนส่วนใหญ่บนโลกใบนี้ยังไม่พร้อมที่จะเรียนผ่านระบบออนไลน์ ถ้าเป็นโรงเรียนเอกชนที่เพียบพร้อมอย่างโรงเรียนนานาชาติมอนซา ที่ได้หยิบยกมาเป็นตัวอย่างในตอนต้น การจัดเตรียมอุปกรณ์เทคโนโลยีเพื่อทำการสอนทางไกลเป็นเรื่องที่ไม่ยุ่งยาก เพราะด้วยอุปกรณ์ที่ครบครัน ทำให้เป็นเรื่องที่ง่ายที่คุณครูในการสอนหนังสือเด็กๆ ภายในห้องของตน
แต่ไม่ใช่ทุกโรงเรียนที่จะเพียบพร้อมเหมือนมอนซา และไม่ใช่ทุกโรงเรียนที่คุณครูจะทำหน้าที่เพียงแต่การสอน เนื่องจากคุณครูยังมีหน้าที่ ต้องคอยหาทางแก้ปัญหาเรื่องปากท้องของลูกศิษย์ รวมถึงงานจิปาถะอื่นๆด้วย
ดังนั้น เมื่อไม่มีความหวังที่จะให้เด็กนักเรียนหลายล้านคนทั่วโลกได้สัมผัสการเรียนผ่านระบบออนไลน์ สิ่งที่รัฐบาลทั่วโลกควรทำก็คือการหาแนวทางที่สร้างสรรค์ที่จะเปิดทางให้เด็กทุกคนได้เข้าถึงการศึกษาให้มากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้

- เทคโนโลยีการศึกษา (Education Technology)
ต้องพิจารณาว่าคุณภาพและประสิทธิภาพของเทคโนโลยีที่นำมาใช้ว่า ดีหรือไม่ เป็นประโยชน์มากน้อยแค่ไหน และสอดคล้องกับบริบททางสังคมนั้นๆ มากมายเพียงใด
แม้ผลการสำรวจของ HolonIQ บริษัทด้านการตลาดในแวดวงการศึกษา ที่สำรวจความเห็นของบรรดานักลงทุนและผู้บริหารเกี่ยวกับการศึกษา 2 ครั้งต่อปี จะพบว่า การแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19 ทำให้เทคโนโลยีทางการศึกษาทั้งหลายได้รับความสนใจอย่างมาก
ถึงกระนั้น ส่วนใหญ่ต่างเห็นตรงวันว่า หลังจากที่การระบาดยุติลง เทคโนโลยีเหล่านี้ก็จะไม่ได้รับความสนใจจากโรงเรียนส่วนใหญ่เท่าที่ควร
เหตุผลหลักๆ เป็นเพราะ เทคโนโลยีการศึกษาเหล่านี้ ไม่สามารถทดแทนสิ่งที่โรงเรียนและห้องเรียนให้ได้ นั่นคือ สายสัมพันธ์ระหว่างครูกับนักเรียน โดยเทคโนโลยีเป็นได้เพียงแค่สื่อกลางระหว่างครูกับนักเรียนได้ติดต่อหากัน แต่สุดท้ายก็ไม่เหมือนกับการที่ทั้งสองฝ่ายได้พบหน้าพูดคุยกันโดยตรงในห้องเรียนอยู่ดี
ปฎิสัมพันธ์ทางสังคม (Social Connection)
เป็นสิ่งที่พิสูจน์ยืนยันว่า ไม่ว่าจะเปลี่ยนแปลงปฎิรูประบบการศึกษาอย่างไร โรงเรียน คือ สิ่งที่จำเป็นต้องมีและควรมีอย่างที่สุด เพราะการมีอยู่ของโรงเรียน ไม่ได้หมายถึงการเป็นแค่สถานศึกษาให้ความรู้เท่านั้น แต่ยังเป็นส่วนหนึ่งที่เด็กๆ จะได้เรียนรู้ทักษะด้านต่างๆ ที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิตด้วย
ไม่ว่าจะเป็น การรู้จักเอาใจเขามาใส่ใจเรา การมีมารยาท รู้กาลเทศะ รู้ว่าอะไรควรทำไม่ควรทำ ตลอดจนการดูแลสวัสดิภาพของเด็กและครอบครัว
โดย Anderson ได้ยกตัวอย่างกรณีการเรียนการสอนออนไลน์ของโรงเรียนนานาชาติมอนซาในอิตาลี ที่ช่วงแรกๆ บรรดานักเรียนต่างกระตือรือร้นและเข้าร่วมการเรียนการสอนอย่างแข็งขัน
ทว่า เมื่อเด็กเหล่านี้ต้องเผชิญกับการสูญเสียบุคคลอันเป็นที่รักในครอบครัวเพราะไวรัสโควิด-19 สิ่งที่ครูต้องทำมากกว่าการสอนออนไลน์ก็คือการปลอบประโลมจิตใจของเด็กๆ ที่ระบบออนไลน์อาจไม่สามารถตอบโจทย์ได้ดีมากนัก
แนะแนวทางสร้างเกราะคุ้มกันเด็กไทยก่อนสาย เมื่อโควิดผลักเด็กให้พึ่งพา ‘การเรียนออนไลน์’
อย่างที่เกริ่นมาตั้งแต่ย่อหน้าแรกว่า การเรียนออนไลน์ ถ้าพิจารณาในด้านดี ย่อมมีมากมายดังที่ได้กล่าวมา ทว่า หากคิดในแง่ว่า การแพร่ระบาดของโควิด-19 ที่ผลักดันให้เด็ก และบุคลากรทางการศึกษาต้องพึ่งพาการเรียนการสอนออนไลน์มากขึ้นนี้ ในอีกทางหนึ่งก็เป็นการผลักเด็กให้พึ่งพาแพลตฟอร์มออนไลน์มากขึ้น ทั้งการเรียนรู้ในห้องเรียนออนไลน์และนอกห้องเรียนออนไลน์
จากข้อมูลของ “ITU” สหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ ย้ำถึงความสำคัญในการรับมือทั้งในแง่ความเท่าเทียมในการเข้าถึงอินเทอร์เน็ต และการใช้อินเทอร์เน็ตให้ปลอดภัย
โดย ITU ประมาณการว่า มีพลเมืองอินเทอร์เน็ตวัย 15 ถึง 24 ปี 70.6% ของประชากรเยาวชนทั่วโลกที่มีประสบการณ์ “ออนไลน์” แค่ 5 ปีขึ้นไป การเปลี่ยนแปลงอย่างกะทันหันในตอนนี้ทำให้เด็กๆต้องใช้ “เวลา” และสมาร์ทโฟนหรืออุปกรณ์เชื่อมต่อกับออนไลน์มากขึ้น ในขณะที่พวกเขา “ยังอ่อนด้อย” ในการรับมือกับสิ่งที่มาพร้อมกับโลกออนไลน์
สิ่งนี้จึงเป็นความท้าทายของทุกหน่วยในสังคม ตั้งแต่ครอบครัวไปจนถึงผู้ให้บริการโทรคมนาคม หน่วยงานภาครัฐ แม้กระทั่งรัฐบาล ว่าจะทำอย่างไรให้เด็กๆ ใช้ออนไลน์อย่างปลอดภัยในช่วงโควิด-19 ระบาด
- สร้างความสัมพันธ์ที่ไว้วางใจได้ ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะผู้ปกครองและครู ซึ่งอยู่ใกล้ตัวเด็กมากที่สุด ต้องเปิดกว้างพร้อมรับการสื่อสารจากเด็กๆเพื่อให้เขาไว้ใจและกล้าที่จะเข้ามาปรึกษาหรือเล่าเรื่องราวต่างๆ ที่ได้เจอในโลกออนไลน์
- ใช้เวลาร่วมกันและไม่ปล่อยให้เด็กๆออนไลน์เพียงลำพัง เพื่อให้เข้าใจสิ่งที่พวกเขากำลังทำ ร่วมสนุกกับการเล่นเกม ท่องเว็บไซต์ ซึ่งนี่เป็นโอกาสที่ดีในการพูดคุยเกี่ยวกับความปลอดภัยบนโลกออนไลน์ห้พวกเขาฟังไปด้วย
- สร้างนิสัยที่ดี ช่วยพัฒนาความฉลาดทางดิจิทัลและสังคม รวมถึงทักษะทางอารมณ์ เช่น ความเคารพ ความเห็นอกเห็นใจ การคิดอย่างมีวิจารณญาณ มีความรับผิดชอบ และเติบโตไปเป็นพลเมืองดิจิทัลที่ดี
- เสริมพลังให้เด็กๆได้ตัดสินใจอย่างชาญฉลาดด้วยตัวเอง แทนที่จะบอกพวกเขาต้องทำอะไร แต่ควรใช้เวลาแห่งการเรียนรู้ออนไลน์นี้ในการกระตุ้นสร้างประสบการณ์ที่จะทำให้พวกเขามั่นใจ และมีความยืดหยุ่น
- ควรตั้งอุปกรณ์เข้าถึงอินเทอร์เน็ตในพื้นที่เปิดโล่งของบ้าน ซึ่งจะช่วยให้สังเกตการณืได้ว่าเด็กๆกำลังโต้ตอบกับใคร ไม่ว่าจะผ่านสมาร์ทโฟน คอมพิวเตอร์ ไปจนถึงอุปกรณ์เล่นเกมต่าง ๆ
- ตั้งกฎในการจำกัดเวลาใช้งาน เพื่อให้มีเวลาเหลือสำหรับกิจกรรมในโลกแห่งความเป็นจริง โดยต้องชัดเจนว่าที่ไหน เมื่อไหร่ ถึงจะอนุญาตให้ใช้งานได้
- ผู้ปกครอง ครู ควรทำความรู้จักกับแอปพลิเคชัน เกมและโซเชียลมีเดียที่เด็กๆนิยมใช้งาน เพื่อให้มั่นใจว่ามันเหมาะสมกับอายุของพวกเขาหรือไม่ และควรเรียนรู้วิธี ศึกษาถึงข้อแนะนำเกี่ยวกับแอปพลิเคชัน หรือเกมที่ปลอดภัยสำหรับเด็กในแต่ละช่วงวัย เพื่อให้พวกเขาได้มีโอกาสเข้าถึงสื่อที่มีคุณภาพ สร้างโอกาสในการเรียนรู้อย่างงแท้จริง
- ตรวจสอบการตั้งค่าความเป็นส่วนตัวในเกมและแอปพลิเคชันที่เด็กๆใช้งานอยู่ เพื่อให้แน่ใจว่าโปรไฟล์ของพวกเขาถูกเปิดใช้งานอย่างเข้มงวดที่สุด การตั้งค่าความเป็นส่วนตัวได้ “จำกัด” ผู้ที่สามารถติดต่อได้
- ใช้เทคโนโลยีที่มีอยู่เพื่อตั้งค่าการควบคุมโดยผู้ปกครอง ที่สามารถกรองเนื้อหาที่เป็นอันตราย ตรวจสอบการใช้งานของเด็ก และจำกัดหรือบล็อกเวลาในการเชื่อมต่ออุปกรณ์หรือฟังก์ชัน (เช่น กล้องในแอป สั่งซื้อสินค้า)
- หมั่นสังเกต “สัญญาณ” ของความผิดปกติที่เกิดขึ้นกับเด็ก ยิ่งในช่วงเวลาที่ “ไม่ปกติ” เช่นนี้ แม้ว่าไวรัสโควิดอาจไม่กระทบกับสุขภาพกาย แต่อาจทำให้เกิดความตึงเครียดแบบไม่รู้วาเหตุได้เมื่อเขาเข้าแพลตฟอร์มออนไลน์เป็นประจำ
ที่มา :
- บทความเรื่อง “เมื่อไวรัสโควิด-19 กำลังพลิกโฉมระบบการศึกษาโลก” (5 เมษายน 2563) จากเว็บไซต์กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา แปลและเรียบเรียงโดย นงลักษณ์ อัจนปัญญา จากบทความ เรื่อง “The coronavirus pandemic is reshaping education” โดย Jenny Anderson ผู้สื่อข่าวอาวุโส และบรรณาธิการ How to be Human เว็บไซต์ Quartz
- รายงานข่าว เรื่อง “ผลักเด็กสู่ “ออนไลน์” เมื่อโควิดไม่ได้เปลี่ยนแค่ผู้ใหญ่” จากเว็บไซต์ประชาชาติธุรกิจ (วันที่ 13 เมษายน 2563)
เรียนรู้ทั้งวิกฤตและโอกาสตลอดช่วงเวลาการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 อย่างสร้างสรรค์ได้ที่นี่
‘พระไพศาล วิสาโล’ แนะ เมื่อในร้ายมีดี ในวิกฤตโควิด-19 ก็มี ‘โอกาสแห่งการสร้างสติ’
Biometrics ประมวลผลอย่างไร CCTV ถึงได้รู้ว่านั่นคือ ‘ใบหน้าของคุณ’











