ดังที่ได้กล่าวเอาไว้ในบทความ “ขับเคลื่อน KM 5.0” หรือ “การจัดการความรู้ยุคใหม่” (Knowledge Management 5.0) ด้วยแนวคิด Knowledge Mobility” ที่ SALIKA ของเราแห่งนี้
ว่านอกจากผมจะสนใจในประเด็น “การจัดการความรู้” หรือ Knowledge Management (KM) ที่เป็นบูรณาการศาสตร์อย่างน้อย 2 สาขาวิชาคือ “ศึกษาศาสตร์” และ “เทคโนโลยีสารสนเทศ”
ก็เนื่องมาจากพื้นเพการศึกษาที่เรียนจบจากทั้ง 2 สาขาวิชาที่ว่ามา นั่นคือ “การจัดการเทคโนโลยีสารสนเทศ” หรือ Information Technology Management และ “การบริหารการศึกษา” หรือ Educational Administration
นอกจากประสบการณ์ด้านการศึกษาแล้ว ประสบการณ์ทำงานก็เคยดำรงตำแหน่ง “นักจัดการความรู้อาวุโส” ประจำ “สำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ (องค์การมหาชน)” สำนักนายกรัฐมนตรี หรือ OKMD
และในรอบ 20 ปีที่ผ่านมา ผมเขียนบทความจำนวนมากเกี่ยวกับ “การจัดการความรู้” หรือ Knowledge Management (KM) ทั้งที่นิตยสารเนชั่นสุดสัปดาห์ หนังสือพิมพ์คมชัดลึก และล่าสุดก็คือนิตยสารมติชนสุดสัปดาห์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในวารสารวิชาการต่างๆ
ใน SALIKA ผมมีบทความเกี่ยวกับ KM อาทิ “OKMD YouTuber Academy ต้นแบบที่ดี การศึกษายุค 5.0” หรือ “ผู้เชี่ยวชาญ KM “เวลาของคุณหมดแล้ว” ขอเชิญพบกับ DKM “การจัดการความรู้” ยุค 5.0”
รวมถึง “แนวคิดใหม่ KM “การจัดการความรู้เชิงอรรถศาสตร์” Semantic-Based Knowledge Management” และ “เหนือกว่า KM คือ DIKW กรณีศึกษา Operation Avalanche”
มาในครั้งนี้ผมขออนุญาตต่อยอดองค์ความรู้ KM ไปในประเด็น A.I.K.M. ว่าจะสามารถเป็น “ธงนำใหม่” ในแวดวง “การจัดการความรู้” ได้อย่างไร กันสักตอนสองตอนครับ
อย่างไรก็ดีสำหรับท่านผู้อ่านบางท่านที่เพิ่งติดตาม SALIKA มาไม่นาน หรือหลายท่านอาจไม่มีเวลาคลิกย้อนไปอ่านบทความเก่าๆ ในประเด็น KM ของผม ก็ขอถือโอกาสปูพื้นความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับ KM กันสักเล็กน้อยครับ

โดยทั่วไปในวงการ “การจัดการความรู้” นั้น มีการแบ่ง KM ออกเป็น 4 ยุคด้วยกันครับ กล่าวคือ
1. ทศวรรษ 1990
KM ยุคแรก ได้แนวจากหนังสือ The Fifth Discipline ผลงานการเขียนของ Peter Senge (1990) ที่พูดถึงแนวคิด LO หรือ Learning Organization ก่อนที่จะต่อยอดมาเป็น Knowledge Management หรือ KM ในที่สุด
KM ยุคแรก เน้นการจัดการเนื้อหา (Content) และความรู้แบบชัดแจ้ง (Explicit knowledge) หรือ “ความรู้ในกระดาษ” โดยอาจมีการนำเทคโนโลยีสารสนเทศ (Information Technology หรือ IT) เข้ามาช่วย เช่น ระบบการจัดการเนื้อหา (Content Management System หรือ CMS) และ ระบบการจัดการเอกสาร (Document Management System หรือ DMS) นั่นเองครับ
2. ทศวรรษ 2000
KM ยุคที่ 2 เริ่มมีแนวคิดเรื่องการจัดตั้งศูนย์ความรู้ (Knowledge Center) ขึ้น เพื่อทำหน้าที่หลักในการ “บริหารจัดการและพัฒนาองค์ความรู้” ครับ
KM ยุคนี้ หันไปให้ความสนใจในเรื่องของ “ความรู้ในตัวบุคคล” (Tacit knowledge) และ “การดึงความรู้ออกมาจากตัวบุคคล” ซึ่งผมได้เขียนบทความใน SALIKA แห่งนี้มาแล้วหลายครั้งว่า “ไม่ใช่เรื่องง่าย”
ดังนั้น จึงเกิดการ “เปลี่ยนแปลงกระบวนทัศน์” KM ด้วยการให้ความสำคัญในประเด็น “การเชื่อมโยง” (Connection) และการมีปฏิสัมพันธ์ (Interaction) เพื่อ “แบ่งปันความรู้” (Knowledge Sharing) เพื่อสร้างให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ซึ่งกันและกัน
นำไปสู่แนวคิด “ชุมชนนักปฏิบัติ” (Community of Practices หรือ CoPs) โดยได้พัฒนามาเป็น ) “ชุมชนการเรียนรู้ทางวิชาชีพ (Professional Learning Community หรือ PLC) และ Knowledge Café หรือ “คอฟฟี่ช็อปองค์ความรู้” ที่ให้ผู้คนมาพบปะพูดคุยแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ให้แก่กัน
3. ทศวรรษ 2010
KM ยุคที่ 3 ให้ความสำคัญกับความรู้ที่นำไปใช้แล้วประสบผลสำเร็จ (Best Practices) โดยเน้นไปที่ “ความร่วมมือ” (Collaboration) เพื่อนำ “ความรู้ไปใช้ประโยชน์” (Knowledge Utilization) เพื่อให้เกิด “ผลลัพธ์” (Outcome) ทำให้ “ความรู้” นั้นเกิด “การเคลื่อนไหวตลอดเวลา” (Dynamic)
ดังนั้น KM ในยุคนี้ จึงเป็น KM ที่เน้น “ผลลัพธ์” (KM for Results) หรือ (Outcome) นั่นเองครับ
เราจึงได้เห็น “เครื่องมือ KM” เกิดขึ้นอย่างมากมายซึ่งไม่เคยปรากฏมาก่อนในแวดวง “การจัดการความรู้” อาทิ Storytelling หรือ “การเล่าถึงบทเรียนที่ประสบผลสำเร็จของการทำ KM” After Action Review (AAR) หรือ “การทบทวนหลังการปฏิบัติงาน” เป็นต้น
4. ทศวรรษ 2020
KM ในยุคปัจจุบัน หรือที่ผมอยากเรียกว่า A.I.K.M.
A.I.K.M. ย่อมาจาก Artificial Intelligence Knowledge Management ครับ ซึ่งมีองค์ประกอบหลักๆ ที่ผมจะขอแตะคร่าวๆ ไปก่อนในตอนนี้ ก่อนที่ในครั้งหน้า เราจะได้มาลงรายละเอียด “ลึกสุดใจ” กันอีกหนนะครับ
องค์ประกอบของ A.I.K.M. มีดังนี้ครับ
- 1. Collaborative Culture หรือ “วัฒนธรรมความร่วมมือ”
- 2. Knowledge Creation หรือ “การสร้างองค์ความรู้ที่ใหม่กว่า”
- 3. Knowledge Innovation หรือ “การสร้างนวัตกรรมที่ใหม่กว่า”
- 4. Collaborative Digital หรือ “สร้างความร่วมมือด้วยเทคโนโลยีดิจิตอล”
ซึ่งประกอบไปด้วย
- 4.1 ปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence หรือ AI)
- 4.2 เทคโนโลยีสื่อสารคุณภาพสูง (New Communications Technology)
- 4.3 การเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ต 24/7/365 (Mobile/ Wearable Computing) หรือ “24 ชั่วโมงต่อวัน, 7 วันต่อหนึ่งสัปดาห์, 365 วันต่อปี”
- 4.4 การประมวลผลบนกลุ่มเมฆ (Cloud Computing)
- 4.5 การวิเคราะห์ฐานข้อมูลขนาดใหญ่ (Big Data Analytics)
- 4.6 การเชื่อมต่อของสรรพสิ่ง (Internet of Things)
โดยในตอนหน้า ข้าพเจ้าขอสัญญาว่า จะมาจบชุดบทความ A.I.K.M. ให้สมบูรณ์แบบที่สุด แล้วพบกันครับ!











