“จินตนาการสำคัญกว่าความรู้” กรณีศึกษา: The QATSI Trilogy

The QATSI Trilogy ผลงานการกำกับของ Godfrey Reggio 

ประกอบด้วย KOYANNISQATSI, POWAQQATSI และ NAQOYQATSI

ลำพังชื่อผู้กำกับอาจไม่เตะตา แต่ถ้าเห็นนามกรของ Producer แล้วให้รู้สึกตื่นตาตื่นใจยิ่งนัก!

ผมชอบ KOYANNISQATSI ของปรมาจารย์ Francis Ford Coppola มากที่สุด อาจเป็นด้วยเหตุผลส่วนตัวบางประการ เช่น ผมชอบงานศิลปะในยุค 1960-1970 เป็นทุนเดิม และชอบหนังชุด The Godfather เป็นทุนเดิมก็เป็นได้

รองลงมาก็ชอบ KOYANNISQATSI ของ George Lucas ศาสดาแห่งยุค 1970-1980 เจ้าของมหากาพย์ Star Wars
ส่วน NAQOYQATSI ของ Steven Soderbergh ผู้กำกับรุ่นใหม่ขวัญใจเด็กอินดี้จากยุค 1990-2000 นั้น ผมชอบน้อยที่สุด
Godfrey Reggio ผู้กำกับ The QATSI Trilogy ให้สัมภาษณ์นิตยสาร VANITY FAIR เอาไว้ว่า ชื่อ The QATSI Trilogy นำมาจากภาษา Hopi ซึ่งเป็นเผ่าชนหนึ่งในสายเลือดอินเดียนแดงดั้งเดิม
Godfrey Reggio พูดถึง KOYANNISQATSI เอาไว้ว่า “Life Out Of Balance” หมายถึง “สมดุลที่สูญหายของมนุษยชาติ” จากการล้างผลาญทรัพยากรธรรมชาติดั้งเดิมที่พระเจ้าสร้างไว้
ส่วน POWAQQATSI นั้น Godfrey Reggio บอกว่า “Life In Transformation” แปลว่า “การเผชิญหน้ากับยุคแห่งความเปลี่ยนแปลง”
และ NAQOYQATSI ที่ Godfrey Reggio กล่าวว่า “Life As War” ก็คือ “สงครามมนุษย์”

The QATSI Trilogy จินตนาการ

Godfrey Reggio สรุปแนวคิดรวบยอดเอาไว้ว่า เจตนารมณ์ของ The QATSI Trilogy คือการเผยให้เห็นธาตุแท้ของมนุษย์ยุคปัจจุบันที่ “ใช้เทคโนโลยีไม่เป็น”

เขาบอกว่า พวกเราเริ่มเสียสมดุล (ใน KOYANNISQATSI) พวกเรากำลังเผชิญปัญหาการเปลี่ยนยุคสมัย (ใน POWAQQATSI)

และในที่สุด พวกเราก็ต้องย้อนกลับหลัง หันมาห้ำหั่นกัน เพื่อแย่งชิง “สมดุล” คือธรรมชาติและแหล่งอาหาร (ใน NAQOYQATSI)

“เป็นวัฏสงสาร” Godfrey Reggio กระชุ่น
The QATSI Trilogy ภาพยนตร์สารคดีแบบศิลปะ Collage หรือการให้คนดูค่อยๆ ต่อ Jigsaw
Godfrey Reggio นำ Footage จำนวนนับพันม้วน มาทำในลักษณะ Papermache หรือการเรียงลำดับภาพใหม่ให้เสมือนการเล่าเรื่องอย่างที่ผู้กำกับต้องการ
จุดเด่นของ The QATSI Trilogy อีกประการหนึ่งก็คือ “เพลงประกอบภาพยนตร์” ครับ
Soundtrack ของ The QATSI Trilogy เป็นฝีมือของ Phillip Glass เจ้าของฉายา “Composer แห่งศตวรรษที่ 20”
Godfrey Reggio บอกว่า Phillip Glass คือหนึ่งใน Composer คนสำคัญที่สุดของวงการดนตรีคลาสสิคแห่งทวีปอเมริกาเหนือ!
หลายคนบอกว่า งานของ Phillip Glass ใน The QATSI Trilogy มีค่ามากกว่า Soundtracks
ทั้งนี้เนื่องเพราะ “เพลงประกอบภาพยนตร์” ชุดนี้ ได้ทำหน้าที่ “พูดแทนเสียง”
เพราะ Soundtracks ของ Phillip Glass ช่วยบ่งอารมณ์ในภาพ โดยเขาทำหน้าที่คนกลางระหว่างผู้กำกับที่สื่อสารไปยังคนดูว่า ผู้กำกับมีภาวะอารมณ์ในเฟรมต่างๆ อย่างไร!
อย่างไรก็ดี การชม The QATSI Trilogy นั้น เรียกร้อง “สมาธิ” มากพอสมควรครับ!
เนื่องจากมันไม่มี Dialogue หรือ “บทสนทนา”
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง The QATSI Trilogy ไม่มี Caption หรือ “คำบรรยายใต้ภาพ” (Sub-title)
ดังนั้น การดู The QATSI Trilogy จึงคล้ายกับการ “ทำสมาธิ” ไปด้วยในตัว
ตั้งแต่ฉากแรกของภาคหนึ่งจนถึงบทสุดท้ายของเรื่องที่ 3 ครับ
กล่าวโดยสรุป การชมภาพยนตร์ The QATSI Trilogy เป็นการเปิดจินตนาการ อารมณ์เหมือนนั่งฟังเพลงบรรเลง หรือนอนอ่านหนังสือในใจเงียบๆ คนเดียว
และแม้ว่า The QATSI Trilogy จะแบ่งโดยนัยออกเป็น 2 ส่วน คือ “ส่วนภาพ” และ “ส่วนเสียง”
ทว่า ในส่วนภาพ ทั้ง Producer คือ “3 ปรมาจารย์” Francis Ford Coppola + George Lucas + Steven Soderbergh
และผู้กำกับ Godfrey Reggio + Phillip Glass คนทำเพลงประกอบ
(ซ้าย) Godfrey Reggio, (ขวา) Phillip Glass // www.wbur.org
โดยหากเราย้อนไปดูกลวิธีการบรรเลงทั้งภาพและเสียง ที่ใส่กันอย่างไม่ยั้งแล้ว เราจะพบกลเม็ดแบบนี้ในวิดีโอเกมครับ
ที่ร้อยทั้งร้อยต่างก็ใช้ “หลักการทำงานดั้งเดิม” ของทั้งภาพ และทั้งเสียง มาช่วยขับเคลื่อน “เขย่าจินตนาการ”
ผมหมายถึง Godfrey Reggio ทราบดีว่า การทุ่มเทให้กับงาน “ภาพ” และ “เสียง” ในระดับ “วิดีโอเกม” นั้น สามารถตอบโจทย์ “จินตนาการ” ได้เป็นอย่างดี

ผมหมายถึง ในชีวิตประจำวันของ “คนส่วนใหญ่” ที่ประเด็น “ภาพ” และ “เสียง” ได้ “ส่งผล” และ “มีผล” กับคนเรา ตั้งแต่เช้าจรดเย็น

เหตุดังนั้น การรับชม The QATSI Trilogy นี้ นอกจากจะเป็นการ “ฝึกสมาธิ” ดังที่กล่าวมาแล้ว
ยังถือเป็นการ “ฝึกจินตนาการ” ของท่านผู้อ่านให้กว้างไกลไปในตัวอีกด้วยนั่นเองครับ!