เศรษฐกิจไทยไม่ได้อยู่ในช่วงฟื้นตัว รศ.ดร.ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย ย้ำ เรากำลังเปลี่ยนสู่ ‘โครงสร้างการผลิตใหม่’

หลังการจัดทำเรื่องของบประมาณรายจ่ายปี 2564 ก็ค่อนข้างที่จะเห็นแนวนโยบายของรัฐด้านการแก้ปัญหาวิกฤตเศรษฐกิจชัดเจนขึ้น มาดูกันว่าเศรษฐกิจจะเป็นอย่างไรต่อ จากการวิเคราะห์ของ รศ.ดร.ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย นักเศรษฐศาสตร์จากสำนักเคียฟ (National Taras Shevshenko University of Kyiv) ปัจจุบันเป็นอาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์และบริหารธุรกิจ มหาวิทยาลัยทักษิณ วิทยาเขตสงขลา


ถาม : ดูงบประมาณแล้วคิดว่าเป็นอย่างไร

ตอบ : ก็คงจะคาดการณ์ล่วงหน้าได้ไม่ยากว่า เหมือนเดิม เพราะสไตล์การทำงานในขอบเขตและศักยภาพของระบบราชการนั้นมีขีดความสามารถอย่างที่รู้กัน ด้านเศรษฐกิจ อย่างที่เห็นก็เน้นการใช้จ่ายระยะสั้นเหมือนก่อนเกิดโรคระบาดจากไวรัสโคโรน่า เพราะส่วนใหญ่เรายังมั่นใจว่าวิกฤตที่เกิดขึ้นนี้ค่อยๆ แก้ตามประเทศอื่นๆ ได้แล้วค่อยกู้เงิน อีกทั้งระบบการเมืองก็ไม่ค่อยเกี่ยวกับนโยบายด้านเศรษฐกิจใหม่ของประเทศ เป็นเพียงประเด็นที่เผยประสิทธิภาพของชนชั้นนำในระบบการเมืองบ้านเรา

COVID-19

ถาม : โอกาสที่ไทยจะฟื้นตัวอีกนานหรือไม่

ตอบ : ไม่อยากจะใช้คำว่า การฟื้นตัวทางเศรษฐกิจ ถึงตอนนี้อยากจะพูดแค่ว่า การเปลี่ยนไปจากเดิมนั้นมีโอกาส แต่คิดว่าน่าจะเป็นรูปตัว U และต้องใช้เวลา คาดว่าอาจจะประมาณ 2 ปี คือ เมื่อไวรัสโคโรน่าค่อยๆ แทรกซึมในวิถีชีวิตจนไม่เหมือนวิกฤตทั่วไปที่เข้าโจมตีอย่างรวดเร็ว และถ้าเศรษฐกิจยังเป็นแบบเดิมๆ ก็จะผลต่อตลาดหุ้น หลังจากนั้นจะเห็นภาพสถาบันการเงิน อุตสาหกรรมการผลิต และผู้คนว่างงานที่ได้รับผลกระทบอย่างชัดเจน 
แต่ตอนนี้ถ้าดูมันยังแทรกซึมค่อยๆ นวดไปเรื่อยๆ และการแก้ปัญหาดูเหมือนว่าสถานการณ์ในช่วงของลดชำระหนี้ 3 เดือน ไม่รุนแรง แต่หลังจากนั้น เดือนตุลาคม จะค่อยๆ เพิ่มระดับความรุนแรงของการไม่สามารถชำระหนี้ได้ ภาครัฐอาจต้องขยายเวลาการชำระหนี้ไปอีก ก็ต้องมาดูอีกทีว่าหลังจากเดือนตุลาคม คงชัดเจนขึ้นทั้งตัวเลขการว่างงาน จำนวนบริษัทที่ไม่สามารถชำระหนี้ได้ วิกฤตของภาคการผลิต ฯลฯ ในขณะที่ต่างประเทศก็ได้รับผลกระทบอเช่นกัน
ดังนั้นทิ้งการส่งออกและการท่องเที่ยวไปเลย แม้ทำอะไรได้บ้างก็ดี แต่จะให้กลับไปดีเหมือนก่อนปี 2563 ก็ยากอยู่ อย่างอุตสาหกรรมยานยนต์ อัตราการผลิตปัจจุบันอยู่ที่ 26% ซึ่งเป็นภาวะที่อันตรายมาก และงบลงทุนของภาครัฐไม่ถึง 20% คิดว่าคงแก้ได้แค่ค่ากับข้าวรายวัน ไม่ใช่การปรับโครงสร้างการผลิตที่แท้จริง คือเรื่องนี้อยู่ที่วิธีคิดด้วยว่า ทีมงานส่วนใหญ่เติบโตมาจากสายบังคับบัญชาหรือนักพัฒนาโครงการต้านวิกฤต
yandex.ru

ถาม : เราจะไม่กลับไปสู่ภาวะเศรษฐกิจก่อนการระบาดของโคโรน่าในเดือนธันวาคมปี 2562 แล้วใช่ไหม

ตอบ : ใช่ ไม่น่าจะฟื้นตัวไปสู่จุดเดิมได้เพราะครั้งนี้แตกต่างจากเดิม อย่างที่เราเคยพูดว่า หงส์ดำ ยังมีความแตกต่าง ระหว่างความหมายของคำว่า การฟื้นตัว และ ทางออกหลังจากวิกฤตในตัวชี้วัดเดียวกัน อันเป็นผลมาจากการเปลี่ยนแปลง ถึงตอนนี้ถ้อยแถลงจากทีมเศรษฐกิจยังไม่ได้ระบุออกมาน่าจะประเมินได้ว่ารัฐบาลคิดว่า จะเข้าสู่ภาวะเดิมแบบก่อนหน้าการระบาดได้ แต่ในความเป็นจริง เป็นกระบวนการที่แตกต่างกันสองกระบวนการ ซึ่งไม่เหมือนกันอย่างชัดเจน

การฟื้นตัว คือ การกลับไปสู่สถานะก่อนหน้านี้ของสถานประกอบการตามกระบวนการทางเศรษฐกิจในสถานที่เดียวกัน ในขณะที่ การเปลี่ยนแปลง คือ เปลี่ยนไปสู่สิ่งที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน ไม่ได้เป็นกระบวนการคงที่ ซึ่งบางอาชีพก็ค่อยๆ เป็นที่ต้องการน้อยลงเรื่อยๆ และพร้อมกันนี้ ความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจกำลังเปลี่ยนแปลงการแข่งขันอย่างต่อเนื่อง

โครงสร้างการผลิตใหม่ รศ.ดร.ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย
รศ.ดร.ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย
ค่าใช้จ่ายของบริษัทบางบริษัทเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ยอดขายลดลง วัตถุดิบและค่าโสหุ้ยมีราคาแพงขึ้น สำหรับบริษัทขนาดใหญ่สามารถทนต่อเรื่องเหล่านี้ได้ แต่บริษัทขนาดเล็กไม่สามารถปรับตัวเข้ากับการเปลี่ยนแปลงได้
กำลังซื้อของสกุลเงินใดๆ ก็กำลังลดลงอย่างต่อเนื่อง กระบวนการนี้ไม่สามารถย้อนกลับได้เงินบาทจะต้องมีราคาถูกกว่า ไม่อย่างนั้นจะไม่สามารถขายสินค้าได้ในราคาก่อนหน้านี้ ส่วนสินทรัพย์ถาวรก็กำลังละลายมูลค่าลงอย่างที่ไม่สามารถเรียกกลับคืนมาได้ และถึงแม้องค์กรจะมีสภาพคล่อง อัตราการสูญเสียลดลง แต่เนื่องจากสถานการณ์ของพันธมิตรที่มีปัญหาเพิ่มก็วางใจไม่ได้เพราะอยู่นอกเหนือการควบคุม

ถาม : เกิดความเปลี่ยนแปลงมากแค่ไหนก็ไม่สามารถเข้าสู่สภาวการณ์เช่นเดิม?

ตอบ : อย่างที่บอกนะ ว่าไม่ใช่เรากลับไปสู่การฟื้นตัวทางเศรษฐกิจ แต่เป็นการปรับตัวจากความเปลี่ยนแปลง ซึ่งเป็นกระบวนการที่จะหลีกเลี่ยงโดยไม่คำนึงถึงวิกฤตที่เกิดขึ้นไม่ได้ และการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่นี้ก็ลดจำนวนการทำธุรกรรมลง เป็นการทำลายความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจที่จัดวางไว้อย่างเต็มที่ในอดีต ส่งผลให้เมื่อผลิตการสินค้าออกมาแล้วก็ไม่สามารถจำหน่ายได้

วิกฤตโควิดยังลดปริมาณเงินในระบบเศรษฐกิจ ในความเป็นจริงที่ว่า นักลงทุนในตลาดหุ้นได้ถอนเงินจำนวนมากจริงและทำอย่างต่อเนื่อง คือถ้าก่อนเกิดวิกฤตมี 20 คนที่เข้าร่วมในตลาดด้วยเงิน 1,000,000 บาท นับตั้งแต่เกิดวิกฤต ผู้เข้าร่วม 20 คนนี้ก็ยังอ้างสิทธิ์อยู่แต่ลดจำนวนเงินเหลือ 500,000 บาท ซึ่งถือเป็นเรื่องปกติที่บางคนซึ่งเคยมีกิจกรรมในนั้นจะไม่สามารถอยู่รอดได้หลังวิกฤต แต่ในขณะเดียวกัน ผู้เข้าร่วม 20 คน จะปรากฏตัวขึ้นใหม่ตามเงื่อนไขอีกครั้ง โดยครึ่งหนึ่งจะเป็นคนใหม่

กระบวนการนี้คงที่และดำเนินการด้วยความเร็วที่แตกต่างไปจากภาคเศรษฐกิจต่างๆ หากผู้บริโภคสามารถจ่ายให้แก่บริการหรือผลิตภัณฑ์ได้ 1,000 บาท ก่อนเกิดวิกฤต แต่ในช่วงวิกฤตพร้อมที่จะจ่ายได้แค่ 600 บาท แต่ 600 บาทนี้ อาจเป็นทั้งต้นทุนหรือตัวเลขที่ต่ำกว่าเกณฑ์ของสภาพคล่อง ซึ่งผู้บริโภคไม่ทราบและไม่ต้องการทราบถึงกระบวนการกำหนดราคา เพียงแต่ยินดีที่จะจ่ายแค่ 600 บาทเท่านั้น
อีกทั้งหากดูเศรษฐกิจโลก แต่ละประเทศต่างหาวิธีการเอาตัวรอดของตนเอง อย่างจีนก็พึ่งพาตนเองเป็นหลัก และการสร้างห่วงโซ่อุปทานราคาถูกต่างๆ ก็มีปัญหาเมื่อเลือกใช้จีน เพราะทุกที่ต่างกลับบ้าน การผลิตเพื่อการส่งออกจึงต้องคิดแผนใหม่แทน การท่องเที่ยวก็เช่น ไม่สามารถฟื้นตัวแบบเดิมได้
yandex.ru

ถาม : กระบวนการและมาตรการเพื่อประกันความยั่งยืนของห่วงโซ่อุปทาน เป็นปัญหาหลักของการเปลี่ยนแปลงในขณะนี้?

ตอบ : ใช่ หากเราไม่เข้าใจเรื่องนี้ก็ไม่มีเข็มทิศไหนช่วยในการเดินทางได้ เพราะอย่าลืมว่าเทคโนโลยี การลงทุน และการค้าหลังโควิด-19 ขึ้นอยู่กับจุดเริ่มต้นของแต่ละอุตสาหกรรมซึ่งมี 4 แนวทางสำหรับการพัฒนา คือ
  1. แบบการกระจายใหม่ คือจุดเริ่มต้นของภาคการผลิตแบบนี้จะนำไปสู่การสร้างห่วงโซ่อุปทานที่สั้นและการกระจายการลงทุน จะนำไปสู่การกระจุกตัวของมูลค่าเพิ่มในผลิตภัณฑ์
  2. แบบการแบ่งแยกแรงงาน นำไปสู่การกระจายกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่กว้างขึ้น
  3. แบบการปรับสภาพเป็นภูมิภาค จะลดความยาวทางกายภาพ การกระจายตัวของห่วงโซ่อุปทานและการกระจายมูลค่าเพิ่มทางภูมิศาสตร์จะเพิ่มขึ้น
  4. แบบการจำลองตนเอง จะนำไปสู่ห่วงโซ่อุปทานที่สั้นลงและการกระจายขั้นตอนการผลิตซ้ำ ดังนั้นกิจกรรมที่กระจายทางภูมิศาสตร์จะมากยิ่งขึ้น แต่เกิดการกระจุกตัวของมูลค่าเพิ่มมากยิ่งขึ้น
การเปลี่ยนแปลงของระบบการผลิตระหว่างประเทศนี้ สามารถนำไปสู่ปัญหาและโอกาสที่เป็นไปได้สำหรับนักลงทุน ส่วนบ้านเรายังไม่ได้มีแผนว่าจะไปแบบไหนเพราะยังติดกรอบคิดแบบก่อนโควิดอยู่ แต่ทุกแบบของภาคการผลิตน่านำมาใช้เพียงแต่ต้องมีการวิจัยว่าแบบไหนที่ตอบโจทย์ประเทศไทย และต้องดำเนินการอย่างรวดเร็วเพื่อรองรับการปรับโครงสร้างใหม่
รศ.ดร.ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย

ถาม : อยากทราบว่าเมื่อมีคนจนและคนว่างงานเพิ่มขึ้น มีแนวโน้มที่รัฐจะใช้มาตรการใดเพื่อแก้ปัญหา

ตอบ : หากดูนโยบายของรัฐนั้น ด้านงบประมาณคงจะไม่ตอบโจทย์ แต่มีหลายแนวทางที่แต่ละพรรคเสนอ ซึ่งมีทั้งตอบโจทย์และพัฒนาต่อไปได้ เช่น โครงการทำเขื่อนกักเก็บน้ำสำหรับเพาะปลูก หากเป็นภูมิทัศน์ในพื้นที่เดิมก็จะแก้ปัญหาการว่างงานและเป็นค่ากับข้าวได้ แต่ไม่ได้ปรับโครงสร้างการผลิต แต่หากมองแบบกลยุทธ์การปรับตัวไปตามโครงสร้างการผลิต ถึงตอนนี้ยังปรากฏให้เห็นน้อยและยังต้องพัฒนาโครงการต่อ โดยเฉพาะการเปลี่ยนไปสู่แพลตฟอร์มด้านการผลิต การบริการด้วยเทคโนโลยีดิจิทัล เพราะช่วยลดงบประมาณจำนวนมากได้และและยังลดหน่วยงานที่ไม่จำเป็นของราชการได้ด้วย

ถาม : ถ้าอย่างนั้น ดูแล้วคงถดถอยระยะยาว

ตอบ : ถ้ายังคิดแบบเดิมอย่างที่ทำอยู่ก็คงใช่ เพราะมีแต่วิสัยทัศน์ที่ขาดการทำให้เป็นรูปธรรม และไม่ค่อยเข้าใจปัญหาของการเล่นกระดานหมากรุกโลกหลังโควิด-19

ลองนึกดูว่าตุรกีอาการหนักกว่าไทยอีก แต่เขายังต้องการส่งออกเนื้อสัตว์แช่แข็งไปจีน ทั้งที่อยู่ไกลกว่าไทย แสดงว่าทำได้หรือไม่อยู่ที่วิธีคิดและแนวทางปฏิบัติ

แต่ปัญหาใหญ่ของเรานั้น หากต้องการเพิ่มกำลังซื้อและแก้ปัญหาความยากจนที่เพิ่มขึ้นสามารถทำได้ในระยะเวลา 3-4 ปีนี้ โดยต้องเปลี่ยนนโยบายเศรษฐกิจใหม่ ไม่ใช่การใช้คำศัพท์ว่า ใหม่ แต่ต้องมีกลไกสำหรับการบริหารจัดการเศรษฐกิจและสถานประกอบการด้วย

yandex.ru

ถาม : ช่วยอธิบายให้ชัดเจนกว่านี้ได้ไหม

ตอบ : ถามว่าเงินกู้ในการช่วยเหลือ SMEs ทำไมปล่อยกู้ได้น้อย เพราะธนาคารพาณิชย์ต้องการเก็งกำไรหุ้นที่จะตกต่ำลงในอนาคตและไม่ต้องการแบกภาระความเสี่ยง แม้ว่าในภาคการผลิตจะมีการจ้างงานก็ตามนโยบายเงินกู้ มุ่งรับรองอภิสิทธิ์สถาบันการเงินก่อน แม้ว่าสถาบันเหล่านี้อยู่ในโซนเก็งกำไรก็ตาม
ในขณะที่เงินทุนสำรองที่ลงทุนในพันธบัตรเงินกู้ของสหรัฐในรูปของเงินดอลลาร์ ก็ไม่ได้ช่วยเหลือผู้ผลิตในประเทศ ทั้งที่เงินจำนวนนี้สามารถลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐาน สร้างเศรษฐกิจใหม่ทั้งภาคอุตสาหกรรมและภาคการเกษตร อีกทั้งอัตราดอกเบี้ยของพันธบัตรเงินกู้สหรัฐยังมีแนวโน้มลดราคาลงอีกด้วย

น่าจะเป็นคำถามแรกก่อนที่จะคุยกันในเรื่องของนโยบายเศรษฐกิจใหม่ ถ้าไม่พูดเรื่องนี้ เราก็จะพูดแต่เรื่องเดิมๆ คือ การฟื้นตัว ไม่ใช่การปรับ ‘โครงสร้างเศรษฐกิจใหม่’ และไม่ใช่ ‘การปรับตัวสู่ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น’

ดังนั้น กลยุทธ์การใช้เงินส่วนใหญ่ของไทยจึงไม่ได้ทำงานให้กับเศรษฐกิจไทย ในความเป็นจริง ไม่สามารถพิจารณาได้ว่ามีประสิทธิภาพ และหากนักการเงินเชื่อว่า เงินควรทำงานเพื่อเศรษฐกิจของประเทศ ก็ควรกำหนดบทลงโทษหรือหาข้อยุติจากกรณีที่มีผู้เก็งกำไรจากการส่งเงินออกนอกประเทศ
เราต้องคิดเกี่ยวกับการเปลี่ยนกลุ่มทางการเงิน เศรษฐกิจ และบทบาทของแบงก์ชาติ โดยทำให้สินเชื่อเครดิตราคาถูกลง ดึงดูดการเพิ่มเงินบาทบนฐานของการเข้าถึงเทคโนโลยีและการจัดปรับโครงสร้างห่วงโซ่อุปทานใหม่ของภาคการผลิต (ไม่ใช่การเก็งกำไรหรือที่พักเงิน) ซึ่งรัฐพร้อมที่จะนำมาตรการปกป้องเศรษฐกิจใหม่มาใช้
โดยรัฐต้องพร้อมวางแผนความร่วมมือกับภาคเอกชน ใช้แผนงานเป็นตัวชี้นำ และให้ผู้ประกอบการในกลไกตลาดเป็นผู้ริเริ่ม
คิดว่าภายใน 3-4 ปีนี้ เราจะสามารถแก้ปัญหาความยากจน เพิ่มความสามารถด้านกำซื้อ และทะยานตัวต่อไปได้ เราก็สามารถออกมาจากเขาวงกตได้

บทความแนะนำให้อ่านต่อ

Kurzarbeit โมเดลแก้ปัญหาสุขภาพ-เศรษฐกิจแบบเยอรมนี ที่ทันเวลาและได้สมดุล