ท่ามกลางกระแสธาร ‘ทุนนิยม’ ที่ถาโถม คุ้มไหม? กับการทำงานหนักแบบเลือดตาแทบกระเด็น

การที่คนเราต้องเผชิญกับความไม่แน่นอนเกี่ยวกับอนาคต (ยิ่ง COVID-19 แพร่ระบาดและยังไร้วัคซีน ยิ่งตอกย้ำความปรวนแปรของชีวิตได้ดี) ไลฟ์สไตล์ที่นิยมเสาะแสวงหาความสำเริงสำราญในชีวิต เพราะคิดว่าคนเราเกิดมาครั้งเดียว ตายครั้งเดียว (You only live once) กำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว

ผู้คนต้องการทั้งประสบการณ์และหลงใหลในวัตถุนิยม การควักเงินซื้อหาอะไรที่ต้องการจึงเกิดขึ้นได้ง่ายๆ โดยไม่ได้คำนึงถึงว่านั่นคือความจำเป็นหรือเป็นเพียงแค่ความอยาก ผู้คนต่างแหวกว่ายอยู่ในกระแสธารทุนนิยม หลายคนสู้ทนตรากตรำทำงานหนัก ทุ่มเทสรรพกำลังและความรู้ ความสามารถที่มีอย่างแข็งขัน แต่สุดท้ายกลับเกิดความกังขาและอาจไม่กล้าที่จะตอบตัวเองดังๆ ว่า ‘คุ้มไหม’ หรือ ‘เหนื่อยเปล่า’ ไหนจะต้องเผชิญกับความเหลื่อมล้ำของการกระจายความมั่งคั่ง ยิ่งเหนื่อยลากเลือดเข้าไปอีก

หลังจากไม่กี่ทศวรรษที่ระบอบทุนนิยมเสรีนิยมตะวันตกโดดเด่นในโลกใบนี้ กลายเป็นว่าในปัจจุบันกำลังแข่งขันกับลัทธิทุนนิยมเผด็จการในจีนและรัสเซีย ตรรกะที่ว่าหลังสงครามเย็น ‘ตะวันตกดีที่สุด’ ไม่ใช่ความจริงอีกต่อไป เพราะในสังคมตะวันตกยังมีความขัดแย้งทางการเมืองที่เพิ่มสูงรวมถึงข้อวิพากษ์ที่ว่ารัฐควรมีส่วนร่วมและมีบทบาทในชีวิตของผู้คน ซึ่งจากผลสำรวจ Ipsos Global Trend 2020 พบว่า การทำงานเป็นสิ่งที่คนในโลกทุนนิยมให้ความสำคัญอย่างมาก โดยกว่า 62% เชื่อว่าการทำงานหนักจะทำให้พวกเขาสามารถบรรลุเป้าหมายในชีวิตและประสบความสำเร็จได้ นอกจากนี้ กว่า 44% ยังมองว่าตำแหน่งงานที่สูงคือสิ่งที่ช่วยเติมเต็มคุณค่าของชีวิตพวกเขาได้เป็นอย่างดี
อย่างไรก็ตาม ผลสำรวจนี้กลับพบว่ามีคนเพียงส่วนน้อยเท่านั้นที่ได้ผลตอบแทนที่คุ้มค่าจากการทำงานหนัก แม้แต่ในประเทศที่มีเศรษฐกิจที่ใหญ่เป็นอันดับต้นๆ ของโลกอย่างประเทศเยอรมนี (53%) สเปน (50%) และอิตาลี (41%) ก็มีคนเพียงครึ่งหนึ่งเท่านั้นที่รู้สึกว่าผลตอบแทนที่พวกเขาได้นั้นคุ้มค่ากับการทำงานอย่างหนัก
ในโลกทุนนิยมที่เงินสามารถซื้อได้เกือบทุกอย่าง ทุกคนจำเป็นต้องทำงานหนักเพื่อให้มีการงานที่ดีและการเงินที่มั่นคง แต่กลับไม่ใช่ทุกคนที่จะสามารถครอบครองสิ่งเหล่านี้ได้ดังหวัง โดยผู้คนส่วนใหญ่เห็นว่าการกระจายความมั่งคั่งที่เหลื่อมล้ำทำให้เกิดผลเสียต่อสังคม ดูได้จากผลสำรวจที่แสดงดังอินโฟกราฟิกต่อไปนี้

ดังนั้น สาเหตุสำคัญของปัญหานี้ก็คือความเหลื่อมล้ำในโลกทุนนิยม ที่มือใครยาวสาวได้สาวเอา เพราะเมื่อทรัพยากรและโอกาสต่างๆ ไปกระจุกอยู่แค่ที่คนกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง แม้ผู้คนที่เหลือจะทำงานหนักเพียงใดก็ตาม ก็ไม่สามารถมีการงานที่ดีหรือการเงินที่มั่นคงได้ ผลสำรวจพบว่า คนทั่วโลกมากกว่า 74% มองว่าเศรษฐกิจในประเทศของพวกเขาให้ผลประโยชน์กับเฉพาะคนที่มีฐานะร่ำรวยหรือคนที่มีอำนาจมากเท่านั้น โดยเฉพาะกับคนเหล่านี้ที่มาตรฐานทางจริยธรรมตกต่ำหรือกระทั่งไร้จริยธรรมอย่างสิ้นเชิง
เมื่อความเหลื่อมล้ำในโลกทุนนิยมคือสิ่งที่ขัดขวางความสำเร็จในชีวิต การกระจายความมั่งคั่ง หรือ Wealth Redistribution จึงเป็นสิ่งที่คนทั่วโลกต้องการให้เกิดขึ้นในประเทศของตัวเอง เพื่อให้ทุกคนได้รับผลตอบแทนที่คุ้มค่าจากการทำงานหนักและมีโอกาสที่จะก้าวหน้าในชีวิตเท่าๆ กัน กระนั้นแม้จะแนวคิดการแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำในอุดมคติ ที่มุ่งหวังให้ผู้คนมีความอยู่ดีกินดีอย่างถ้วนหน้า แต่การปฏิบัติ ต้องไม่ใช่ “การยึดความมั่งคั่งจากคนรวย แล้วเอามาแจกจ่ายคนจน” แต่ควรจะเป็น “การส่งเสริมให้คนจนรู้จักช่องทางทำมาหากิน” จนร่ำรวยขึ้นต่างหาก

อย่างไรก็ตาม เมื่อตัดเรื่องความเหลื่อมล้ำ ไม่เท่าเทียมออกไป หากจะบอกว่าผู้คนจำนวนไม่น้อยกำลังตกเป็นเหยื่อทุนนิยมอย่างถอนตัวไม่ขึ้นก็ไม่ผิดนัก เพราะกว่าครึ่งหนึ่งของ Millennials และ Gen Z ทั่วโลกยอมรับว่าพวกเขาอยากได้อยากมีเหมือนเช่นคนอื่น จึงใช้จ่ายเกินตัวและมีสถานะทางการเงินติดลบเพราะซื้อสมาร์ทโฟน การเข้าถึงเครดิตหรือสินเชื่อต่างๆ ได้ง่ายอัตราดอกเบี้ยต่ำที่ดึงดูดใจ และการตลาดอันชาญฉลาดของสินค้าและบริการต่างๆ ยิ่งเร่งเร้าให้พวกเขาเสพติดพฤติกรรมการใช้เงินที่ขาดสติยั้งคิด และนั่นส่งผลให้หนี้สินส่วนบุคคลเพิ่มขึ้นในหลายประเทศ เช่นในสหราชอาณาจักรเพิ่มขึ้นถึง 11% จากปี 2016-2018  ซึ่งเพิ่มสูงขึ้นมากกว่ารายได้ที่เพิ่มขึ้นหลายเท่า

สำหรับประเทศไทยเอง จากผลสำรวจสถานการณ์หนี้สินฯ ของศูนย์วิจัยกสิกรไทยรายงานว่า ผู้กู้-ครัวเรือนส่วนใหญ่เป็นหนี้หลายประเภทพร้อมๆ กัน ซึ่งโดยมากจะมีภาระผ่อนชำระหนี้กับสถาบันการเงินประมาณ 2-3 ก้อนในเวลาเดียวกัน โดยนอกจากหนี้บัตรเครดิตแล้ว ภาระหนี้ที่เพิ่มขึ้นส่วนใหญ่จะมาจากหนี้ผ่อนรถยนต์ ผ่อนสินเชื่อส่วนบุคคล และผ่อนสินเชื่อเพื่อที่อยู่อาศัย ตามลำดับ นอกจากนี้ ผลสำรวจฯ ของศูนย์วิจัยกสิกรไทย ยังพบว่า ผู้กู้-ครัวเรือนหลายกลุ่มมีภาระหนี้ต่อรายได้ (Debt Service Ratio: DSR) สูงขึ้น โดยเฉพาะกลุ่ม Gen Y และกลุ่มรายได้ต่ำกว่า 15,000 บาทต่อเดือนที่มีสัดส่วน DSR อยู่ที่ 42.0% และ 42.7% ตามลำดับ (สูงกว่า DSR ในภาพรวมผลสำรวจนี้ที่ 39.4%) ซึ่งสัญญาณดังกล่าวเป็นไปในทิศทางเดียวกับข้อมูลภาพรวมในระดับประเทศ ซึ่งสะท้อนว่า ผู้กู้-ครัวเรือนกลุ่มนี้จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องเพิ่มความระมัดระวังในการใช้จ่ายและการก่อหนี้เพิ่มเติม
กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ประเมินว่าประวัติศาสตร์อันเลวร้ายกำลังจะกลับมาซ้ำรอย เมื่อเศรษฐกิจโลกที่พังภินท์มีเค้าลางปรากฎชัดเจนขึ้นเรื่อยๆ (ความหวั่นเกรงนี้เกิดขึ้นก่อนที่ COVID-19 จะแสดงแสนยานุภาพด้วยซ้ำไป) เช่นเดียวกับที่อดีตหัวหน้าธนาคารแห่งประเทศอังกฤษ (ธนาคารกลางอังกฤษ) ได้กล่าวว่าเศรษฐกิจโลกกำลังเดินเข้าสู่วิกฤตการเงินระลอกใหม่แบบไม่รู้ตัว

ที่มา :