“ประชาธิปไตย” เป็นกระบวนการที่ต้องปลูกฝังเรียนรู้กันตั้งแต่ยังเยาว์วัย เพราะเรื่องราวของประชาธิปไตยไม่ใช่เพียงแค่การไปลงคะแนนเลือกตั้งของผู้มีสิทธิในการเลือกตั้งเท่านั้น แต่คุณภาพของคนที่จะไปลงคะแนน และวุฒิภาวะของคนที่ลงเลือกเป็นตัวแทนก็มีนัยที่ก่อให้เกิดประชาธิปไตยที่ไม่ต้องนองเลือดเมื่อมีคนคิดเห็นต่าง ดังนั้น การปลูกฝัง ปฐมบทประชาธิปไตยในโรงเรียน ให้เกิดขึ้นในความคิดของเยาวชนไทยตั้งแต่ในวัยเรียน จึงเป็นการสร้างต้นทุนพลเมืองคุณภาพของไทยในอนาคตด้วยวิธีการที่รอบคอบแยลยลทีเดียว
การจัดการเลือกตั้งในโรงเรียนเป็นอีกกระบวนการหนึ่งของการเรียนการสอนในแนวของ “Project Based Learning” ในกระบวนการเช่นนี้ นักเรียนจะต้องฝึกการคิดรวบยอด การนำเสนอ การยอมรับความเห็นต่าง การจัดการกับปัญหาทางอารมณ์ของตนเอง ทั้งยังเป็นการบ่มเพาะคุณธรรมจริยธรรมของผู้ที่เกี่ยวข้อง การแสดงออกอย่างมีวุฒิภาวะ
และที่สุดแล้ว ยังเป็นการฝึกที่จะเห็นแก่ประโยชน์ของส่วนรวมเป็นอันดับแรกก่อนประโยชน์ส่วนตัวอีกทางหนึ่งด้วย การสร้าง ปฐมบทประชาธิปไตยในโรงเรียน จึงมีรูปแบบเฉพาะที่แต่ละโรงเรียนสามารถจะรังสรรค์ขึ้นมาได้ตามแต่บริบทของโรงเรียนนั้นๆ
เรื่องเล่าต้นแบบ ปฐมบทประชาธิปไตยในโรงเรียน ที่เกิดขึ้นได้จริงแม้ในโรงเรียนเล็กๆ ในต่างจังหวัด
บทเรียนแห่งการเรียนรู้ ‘ปฐมบทประชาธิปไตยในโรงเรียน’ ที่เรานำมาบอกเล่านี้เป็นต้นแบบที่เกิดขึ้นแล้วในโรงเรียนภักดีพรรณ โรงเรียนขนาดเล็กในตัวเมืองชลบุรี
ครูเริ่มปฏิบัติการ “ประชาธิปไตย” ด้วยการแจ้งหน้าที่ความรับผิดชอบให้กับนักเรียนที่ต้องการจะลงสมัครรับเลือกตั้งในปีการศึกษานี้ ซึ่งมีนักเรียนเป็นคนจัดการโดยมีครูเป็นเพียงโค้ชให้
โดยในปีนี้ นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 เสนอตัวเป็นผู้นำลงสมัคร ซึ่งจะต้องไปหาทีมทำงานด้วยตนเอง จึงต้องทำตามขั้นตอน ทั้งนำเสนอนโยบายและทำป้ายหาเสียง เพื่อให้กับนักเรียนในระดับชั้นประถมตั้งแต่ปีที่ 1 ได้รับรู้ คุณสมบัติของนักเรียนที่จะลงสมัครรับเลือกตั้ง ซึ่งต้องเป็นนักเรียนที่กำลังศึกษาอยู่ในโรงเรียนเท่านั้น
อาทิตย์สุดท้ายก่อนการลงคะแนนเสียง ได้มีการจัดให้หัวหน้าพรรคนำเสนอนโยบายของตนเองได้ 2 ครั้งในที่ประชุมนักเรียน ซึ่งปรากฎว่านโยบายของเด็กๆ ก็จะคล้ายๆ กัน คือ สอนน้องๆ ให้ทำความดี ช่วยน้องๆ ถือกระเป๋า พูดจาให้ไพเราะ ดูแลสิ่งแวดล้อม ช่วยครูทำงาน
และแล้ววันที่นักเรียนต้องปราศรัยก็มาถึง ขณะที่หัวหน้าพรรคทั้ง 4 กำลังเตรียมตัวเพื่อจะปราศรัย เมื่อนักเรียนมาอยู่กันที่สนาม ก็เริ่มมีการซุบซิบ พูดคุยกันของนักเรียนประถม 3 ที่ด้านหลัง ทันใดนั้นก็ได้ยินเสียงเรียก

นักเรียน : “ครูผึ้ง พวกผมไม่เห็นพี่ๆ มาช่วยยกกระเป๋า แบบที่บอกเลย”
ครูผึ้ง : “ก็ต้องรอดูก่อนเพราะเขายังไม่ได้รับเลือกตั้ง เขาก็ยังไม่ได้มาช่วยไงละ”
นักเรียน : “อ้าว! พี่มีนายังมาช่วยแล้วเลย” แล้วนักเรียนก็หันไปคุยกันเสียงอื้ออึง
ทันใดนั้น บทสนทนาต้องเงียบลง เพราะครูอัญกำลังประกาศให้นักเรียนนำเสนอนโยบายและตอบข้อซักถาม หลังจากจบการนำเสนอ อู๋ นักเรียนชั้น ป. 3 เป็นคนแรกที่ถาม
อู๋ : “พี่จะทำตามนโยบายหรือไม่”
มีนา (หัวหน้าพรรคอนาคตแจ่มใส) : “ทำได้แน่นอน”
อู๋ : “แล้วถ้าพี่มาสายละ ใครจะมาช่วยน้องยกกระเป๋า”
มีนา : “ก็คนในทีมไง”
อู๋ : “แล้วถ้าในทีมไม่มาละ”
มีนา : “ก็จะบอกเพื่อน”
อู๋ : “แล้วถ้าเพื่อนไม่ทำล่ะ”
มีนา (คิดสักพัก) : “งั้นก็ให้น้องๆ มาช่วยกัน”
กล้า นักเรียนป. 2 ยกมือถามหัวหน้าอีกพรรคหนึ่งที่ลงเลือกในครั้งนี้ทันทีหลังการไต่ถามของอู๋จบลง
กล้า : “ถ้าทำตามที่บอกไม่ได้จะทำอย่างไร พี่มิคยังพูดไม่เพราะเลย”
มิค (หัวหน้าพรรคพักก่อน) : เออ..พี่ก็จะทำต่อไป..จะทำให้ได้”
ต่อมา บอส นักเรียนชั้น ป. 5 ถามต่อทันที
บอส : “แล้วมิคยังไม่ส่งการบ้านวิชาภาษาอังกฤษเลย แล้วจะเป็นตัวอย่างที่ดีได้อย่างไร ตามที่หาเสียง”
มิค (อึกอักแล้วตอบเสียงอ่อย) : “ก็จะทำให้เสร็จ”
ด้าน วิล นักเรียนกลุ่มเดียวกัน ถามต่อ
วิล : “แล้วที่บอกว่าจะพูดให้ดีๆ ไม่ใช้คำหยาบ ไม่รังแกคนอื่น จะทำได้หรือเปล่าล่ะ”
มิค : “ก็ต้องทำซิ ถ้าได้รับเลือกแล้ว”
จบการไต่ถามชุดนี้ลง บรรยากาศเริ่มตึงเครียด เสียงถกเถียงกันของเด็ก ที่นั่งฟังเริ่มเซ็งแซ่ ฮีโร่ รีบตะโกนขึ้นมาทันใด “ถ้าไม่ทำ จะฟ้องครู”
ครูฝน ผู้ดำเนินการช่วยการจัดอภิปราย เริ่มปรามเด็กทุกคนให้เงียบเสียงลง “นักเรียนคะ เราต้องให้เกียรติคนอื่น ด้วยนะคะ ขณะที่คนอื่นกำลังพูด คำถามต่อไปเลยค่ะ”
ชวนฝัน นักเรียนชั้น ป. 2 ป้อนคำถามต่อ
ชวนฝัน : “หนูขอถามพี่ๆ ทุกพรรคเลยนะคะ ชื่อพรรคของพี่มาจากไหนคะ”
มีนา : “ตอนแรกพี่จะตั้งชื่อพรรคว่า พรรคอนาคตใหม่ แต่พี่กลัวถูกจับ เพราะชื่อซ้ำ พี่ก็เลยตั้งชื่อว่า พรรคอนาคตแจ่มใส”
ส่วนมิค พรรคพักก่อน รีบบอก
มิค : “ชื่อพรรคพี่มาจากชื่อเพลง ที่ตอนนี้กำลังดังมากเลย”
มาถึง พรรค กุหลาบของ นิวเคลียร์ ที่เป็นหัวหน้าพรรค ตอบด้วยรอยยิ้มชวนฝัน
นิวเคลียร์ : “พี่ชอบดอกกุหลาบ มันหอมมากเลย”
สำหรับ พรรคธรรมชาติ ของ ศิวาน ก็ตอบตรงๆว่า “ผมรักธรรมชาติมาก” ด้าน พราว หัวหน้าพรรคบานชื่น ก็ตอบทันทีว่า “ทุกคนจะคนจะได้สดชื่น ถ้าเลือกพี่ พี่เบอร์ 3 ค่ะ”
เมื่อเวลาล่วงเลยมาพอสมควร ครูอัญ รีบประกาศให้ทุกคนทราบว่า “วันศุกร์ที่ 21 สิงหาคม 2563 จะเป็นวันเลือกตั้งของเรานะคะ ขอให้ทุกคนมาโรงเรียนเพื่อมาใช้สิทธิกันด้วยค่ะ”
คืนวันหมาหอน ที่เกิดขึ้นจริงใน ปฐมบทประชาธิปไตย ในโรงเรียน
เย็นก่อนคืนวันหมาหอน ครูได้ยินเสียงดัง มาจากตึกประถม “เบอร์ 3 เบอร์ 3” อีกกลุ่มตะโกนกลับ “เบอร์ 1 เบอร์ 1” เสียงดังมาก จนครูแอล ครูประจำชั้น ป. 2 ต้องเข้าไปพูดคุย เกิดอะไรขึ้นคะ บีบี นักเรียนชั้น ป. 3 และเพื่อน รีบเข้ามารายงาน
บีบี : “ก็พวกนี้ เป็นอะไรกันก็ไม่รู้ เสียงดังมาก แล้วก็บอกให้เลือกเบอร์นี้ พอบอกว่า ยังไม่รู้ ก็พูดกันเสียงดังใส่หูเลย หนูต้องวิ่งหนีไปหลบอยู่ในห้องน้ำ”
ใยไหม : “จริงด้วยค่ะครู” พี่มีนา ให้เฟรนฟราย น้อง ป. 1 กินด้วย บอกว่า ถ้าใครเลือกนะ จะให้เฟรนฟรายกิน 1 ชิ้น”
ครูแอล : “อ้าว!! อย่างนี้ไม่ได้นะคะ เป็นการซื้อเสียง”
บีบี และ ใยไหม ประสานเสียงขึ้นพร้อมกัน : “ใช่ค่ะครู แล้วพี่นิวเคลียร์ก็ร้องไห้ด้วยค่ะ บอกว่า น้องๆ ไม่มีใครตะโกนเบอร์พี่เลย”
เช้าวันรุ่งขึ้น ก่อนลงคะแนนเสียง มีนา รีบวิ่งมาหาครูผึ้ง
มีนา : “ครูคะ หนูไม่ได้ซื้อเสียงนะคะ น้อง ป. 4 อันซีน มาหาว่าหนูซื้อเสียงค่ะ” “เกิดอะไรขึ้นคะ”
หลังจากนั้นก่อนการลงคะแนน ก็มีการประชุมนักเรียน นักเรียนได้ยกประเด็น เรื่อง “ซื้อเสียง” และเรื่องบังคับให้เลือกเบอร์นี้ เบอร์นั้นขึ้นมา
“ถ้าไม่เลือกจะไม่แบ่งขนมให้กินและจะไม่ให้ยืมยางลบด้วย” เสียงเล็กๆ กล่าวขึ้นตรงกัน
ครูผึ้ง จึงบอกเด็กๆ ว่า “ถ้าเราไม่มีหลักฐาน เราจะกล่าวหากันไม่ได้นะคะ และการล๊อบบี้ขอเสียงแบบนี้ เราก็ต้องคิดด้วยนะคะ”


เมื่อนักเรียนตอบกลับมาหลังจากที่ครูพูดว่า “หนูไม่เข้าใจค่ะ” ครูผึ้ง จึงใช้โอกาสนี้ในการอธิบายว่า “การพิจารณาว่าจะลงคะแนนเสียงให้ใคร เราควรดูที่นโยบายเป็นหลัก ถ้าเราชอบนโยบาย อยากเห็นการลงมือทำตามนโยบายนั้นจริง ก็ใช้เป็นเหตุผลตัดสินใจเลือกเบอร์นั้นได้ค่ะ”
และแล้ววันวุ่นๆ กับ ปฐมบทประชาธิปไตย ในรั้วโรงเรียนเล็กๆ อย่างโรงเรียนภักดีพรรณ ที่ชลบุรี ก็จบลง การถกเถียง เรียนรู้ เสียใจ ดีใจ และยอมรับเมื่อมีคนคิดต่าง คือ ทักษะ soft skill ที่เยาวชนของชาติได้เรียนรู้ในวันนี้
นอกจากนั้น เมล็ดพันธุ์แห่งการเรียนรู้เรื่อง “การเลือกตั้ง” ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการปกครองในระบบประชาธิปไตย ยังได้ถูกหว่านลงในความคิดและจิตใจของเยาวชนไทยแล้ว
พวกเขาได้เรียนรู้ว่า การตั้งพรรคการเมือง มีกระบวนการอย่างไร การกำหนดนโยบายที่ใช้ในการหาเสียง ควรประกอบด้วยอะไร ขณะเดียวกัน การเปิดโอกาสให้ นักเรียน ในโรงเรียนได้ซักถามหัวหน้าพรรคการเมืองแต่ละพรรค ก็ยังเป็นการสอนให้เขารู้ถึงหน้าที่พลเมืองไทยภายใต้ระบบการปกครองประชาธิปไตยด้วย
ไม่เพียงเท่านั้น พวกเขายังได้เรียนรู้ ด้านมืด ของ การเลือกตั้ง ว่าสิ่งใดไม่ควรทำ เพราะเป็นเรื่องผิดหลักการของระบอบประชาธิปไตย เช่น การซื้อเสียง การล็อบบี้ขอเสียง
ที่สุดแล้ว หัวหน้าพรรคทั้งหมดที่ได้รับเลือกและไม่ได้รับเลือก จากการเลือกตั้งของ โรงเรียนภักดีพรรณ ในครั้งนี้ ก็ต่างเข้ามาอาสาช่วยกันทำสิ่งที่ตนเองบอกไว้ ส่วนเด็กนักเรียนคนอื่นๆ ก็อยู่ด้วยกันอย่างสงบสุข แบ่งขนมกินกันต่อไป

เรื่อง : ดร.วัลยา ภูมิภักดีพรรณ (22 สิงหาคม 2563)
การศึกษาไทย พัฒนาได้อย่างก้าวไกล ขอแค่กล้าคิด ปรับ และเปลี่ยน ด้วยแนวทางที่เหมาะสมต่อไปนี้
ครูแนะแนว เรือจ้าง ยุค 4.0 ต้องแข็งแกร่งขนาดไหน ถึงจะส่งลูกศิษย์ถึงฝั่งฝันได้อย่างงดงาม
แนวทาง Excellence Center ลายแทงใหม่อาชีวศึกษา ผลิตบุคลากรตอบโจทย์ภาคอุตสาหกรรมแบบไม่หลงทาง
เจาะลึกแนวทางบริหารและสร้างฐานการเรียนรู้ที่เข้มแข็งของ ร.ร.พุทธจักรวิทยา












