ครูแนะแนว เรือจ้าง ยุค 4.0 ต้องแข็งแกร่งขนาดไหน ถึงจะส่งลูกศิษย์ถึงฝั่งฝันได้อย่างงดงาม

พระราชบัญญัติคุ้มครองเด็ก ปี 2546 มีบทบัญญัติชัดเจนให้โรงเรียนและสถานศึกษาจัดให้มีระบบงานและกิจกรรมแนะแนว โดย ครูแนะแนว จะเป็นผู้ให้คำปรึกษาและฝึกอบรมแก่นักเรียนและผู้ปกครอง เพื่อส่งเสริมความประพฤติที่เหมาะสม ความรับผิดชอบต่อสังคม และความปลอดภัยแก่นักเรียนและนักศึกษา ตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่กำหนดในกฎกระทรวง

ยิ่งในสภาพสังคมที่เปลี่ยนแปลงเร็วอย่างอย่างเช่นในตอนนี้ กอปรกับเป้าหมายของการพัฒนาการศึกษาไทย ให้ก้าวไปสู่ยุค 4.0 นั้น ครูแนะแนว ยิ่งต้องเข้ามามีบทบาทอย่างเด่นชัด ในการปั้นว่าที่บุคลากรคุณภาพของประเทศให้พร้อมเดินสู่การศึกษาในระดับสูงขึ้น และให้คำแนะนำที่เหมาะสมเพื่อให้พวกเขาก้าวเดินไปบนเส้นทางสายวิชาชีพที่พวกเขามุ่งหวัง
ทว่า แนวทางการพัฒนาศักยภาพของ ครูแนะแนวไทย ให้เป็น “เรือจ้าง” ที่แข็งแกร่ง พายไปส่ง ลูกศิษย์ ให้ได้ถึงฝั่งฝันในยุคที่อะไรๆ ก็ไม่แน่นอน และ “ทักษะการปรับตัวรับกับการเปลี่ยนแปลง” เป็นสิ่งสำคัญที่สุดนั้น ควรเป็นอย่างไร เรามีมุมมองดีๆ มาบอกกันผ่านบทความนี้

ฮาวทู วางระบบบริหารงานแนะแนวแบบมุ่งอนาคต ตัวช่วย ครูแนะแนวทำงานได้เต็มประสิทธิภาพ

จากงานวิจัย เรื่อง “ระบบการบริหารงานแนะแนวแบบมุ่งอนาคตในสถานศึกษา สังกัดเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา” โดย สมเกียรติ เจษฎากุลทวี มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ได้สรุปผลการวิจัย ซึ่งสามารถนำไปปรับใช้เพื่อวางระบบบริหารงานแนะแนวแบบมุ่งอนาคต ซึ่งช่วยให้ ครูแนะแนว ทำงานได้เต็มประสิทธิภาพไว้ดังนี้
“จุดประสงค์ของการกิจกรรมงานแนะแนวก็เพื่อส่งเสริมและพัฒนาผู้เรียนให้รู้จักตนเอง รู้รักษ์สิ่งแวดล้อม สามารถคิดตัดสินใจ คิดแก้ปัญหา กำหนดเป้าหมาย วางแผนชีวิตทั้งในด้านการเรียน และอาชีพ สามารถปรับตนได้อย่างเหมาะสม ขณะเดียวกัน ก็ช่วยให้ครูรู้จักและเข้าใจผู้เรียน และยังเป็นกิจกรรมที่ช่วยเหลือ และให้คำปรึกษาแก่ผู้ปกครองในการมีส่วนร่วมพัฒนาผู้เรียน”

“รวมถึง สถานศึกษาควรส่งเสริมพัฒนาระบบการแนะแนวในสถานศึกษา เพื่อสร้างทางเลือกในการตัดสินใจศึกษาด้านอาชีพ และประกอบอาชีพในสาขาที่ตนถนัดและสนใจ เพื่อเพิ่มปริมาณผู้เรียนในสัดส่วนที่สอดคล้องกับความต้องการของตลาดงานและการพัฒนาประเทศ”
“โดยตั้งแต่ในปีงบประมาณ 2558 ทาง กระทรวงศึกษาธิการได้จัดทำ “เอกสารแนวทางการจัดทักษะการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21” ที่เน้นให้แนวทางในการสร้างสมรรถนะทางสาขาวิชาชีพ ออกเผยแพร่ เพื่อให้ผู้เรียนในทุกระดับการศึกษาได้มองเห็นภาพงานอาชีพต่างๆ เพื่อประโยชน์ในการวางแผนการศึกษาต่อ เข้าสู่ตลาดแรงงานได้อย่างมีคุณภาพ”
ในเอกสารฉบับนี้ได้นำเสนอ แนวทางที่ ครูแนะแนว และโรงเรียนควรนำไปปรับใช้เพื่อวางระบบบริหารงานแนะแนวแบบมุ่งอนาคต ไว้ 2 เรื่อง ดังนี้
  • การแนะแนวเพื่อพัฒนาศักยภาพผู้เรียนสู่การเป็นพลเมืองโลกที่มีสุขภาวะ
  • กระบวนทัศน์ใหม่ของการแนะแนว เน้นใน 3 เรื่อง คือ การแนะแนวที่มุ่งสัมฤทธิ์ผลของผู้เรียน การใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารเพื่อการแนะแนว และการแนะแนวอาชีพสู่อนาคต
อย่างไรก็ตาม ในความเป็นจริงในปัจจุบันพบว่าสถานศึกษาระดับมัธยมศึกษาหลายแห่งมีปัญหาในการปฏิบัติ เพราะได้แต่งตั้งครูที่มีวุฒิทางการศึกษาอื่นและสังกัดกลุ่มสาระการเรียนรู้อื่น ให้ปฏิบัติหน้าที่ครูแนะแนว เพราะขาดครูแนะแนว จึงมีผลทำให้ครูแนะแนวไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่งานแนะแนวในสถานศึกษาได้เต็มที่ และไม่เต็มเวลา
การคิดสร้างสรรค์กิจกรรมแนะแนวที่สอดรับกับการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ และการพัฒนาของโลกในปัจจุบันที่พัฒนามาจากเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วจึงมีน้อยมาก มีเพียงแต่ปฏิบัติงานตามหน้าที่พื้นฐานของครูแนะแนวเท่านั้น
ด้วยสภาพปัญหาที่กล่าวมา ผู้วิจัย จึงไปเก็บข้อมูลจากกลุ่มเป้าหมาย จนได้ผลวิจัยและข้อเสนอแนะในการพัฒนาระบบการวางกิจกรรมแนะแนวดังนี้
  • สถานศึกษาควรใช้เทคโนโลยีร่วมกับการปฏิบัติงานแนะแนวตาม 5 ภาระงานแนะแนว ได้แก่ งานบริการศึกษารวบรวมข้อมูล งานบริการสนเทศ งานบริการให้คำปรึกษา งานบริการจัดวางตัวบุคคล และงานบริการติดตามผล ซึ่งสถานศึกษาได้ปฏิบัติอยู่แล้วให้มากขึ้น เพื่อพัฒนาสมรรถนะสำคัญของผู้เรียน
  • ควรเสนอให้จัดสรรอัตราและบรรจุแต่งตั้งครูแนะแนวให้ครบตามเกณฑ์ครูแนะแนวต่อผู้เรียนทุกสถานศึกษามัธยมศึกษา
  • สถานศึกษามัธยมศึกษาควรนำระบบการบริหารงานแนะแนวแบบมุ่งอนาคตในสถานศึกษาไปใช้ปฏิบัติในสถานศึกษา เพื่อพัฒนาระบบการบริหารงานแนะแนวในสถานศึกษาเพิ่มขึ้นไปอีก

กานติมา ศรีทิพย์
กานติมา ศรีทิพย์

แชร์ประสบการณ์จาก ครูแนะแนว ตัวจริง เป็น เรือจ้างยุค 4.0 อย่างไรจึงเข้าใจเด็กยุคดิจิทัล

กานติมา ศรีทิพย์ ครูสอนวิชาภาษาอังกฤษ ประจำโรงเรียนกรับใหญ่ว่องกุศลกิจพิทยาคม อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี ที่ในตอนนี้เรียกได้ว่ามารับหน้าที่ครูแนะแนวเต็มตัวก็ว่าได้
“เมื่อรู้ว่าต้องมารับหน้าที่ ครูแนะแนว ครูก็ตัดสินใจไปเรียนต่อด้านการแนะแนวโดยเฉพาะเพิ่มเติม เป็นหลักสูตรปริญญาโทรุ่นแรกของ มสธ. สาขาการแนะแนว ที่ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช (มสธ.)”
“และเมื่อเรียนจบ การจะมาเป็นครูแนะแนว มีข้อกำหนดว่าต้องมีชั่วโมงสอนในกิจกรรมแนะแนว และการปฏิบัติหน้าที่เป็นครูแนะแนว หน้าที่หลัก คือ การแนะนำและให้คำปรึกษาในเรื่องการศึกษาต่อ แนะแนวทางวิชาชีพว่านักเรียนคนนี้เหมาะสมจะเรียนต่อสาขาวิชาใด รวมถึงเรื่องของการหาทุนการศึกษาสำหรับนักเรียนที่เรียนดี แต่ขาดแคลนทุนทรัพย์ หรือ ด้อยโอกาส”
“จริงๆแล้ว การแนะแนว สำหรับกฎเกณฑ์ที่ สำนักงานการศึกษาขั้นพื้นฐาน หรือ สพฐ. กำหนด เราเรียกว่าเป็นกิจกรรมแนะแนว เพราะฉะนั้นในการเรียนการสอนของเราจะเป็นไปในลักษณะของการจัดกิจกรรม”
“ที่ผ่านมา ครูเป็นผู้สอนกิจกรรมแนะแนว นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 และ มัธยมศึกษาปีที่ 6 ซึ่งทั้งสองชั้นเป็นนักเรียนที่เตรียมที่จะไปศึกษาต่อหรือเลือกสายการศึกษาต่อว่าจะไปทางสายวิชาชีพ อาชีวศึกษา หรือทางสายสามัญ ศึกษาต่อในสถาบันอุดมศึกษา”

“สำหรับกิจกรรมที่ครูจะชักชวนให้นักเรียนทำในช่วงกิจกรรมแนะแนว อย่าง ชั้น ม.3 เราจะชวนให้เขาทำกิจกรรมวิเคราะห์ โดยในครั้งแรกของการร่วมกิจกรรมแนะแนว ครูจะให้นักเรียนบอกตัวตนของเขาภายในคำจำกัดความ 3 คำ โดยเน้นว่าขอในแง่บวก ซึ่งก็สามารถดึงความสนใจของนักเรียนได้ดีมากกว่าการที่เราไปบรรยายหรือพูดสอนใส่ความรู้ให้เด็กเพียงอย่างเดียว”

“และจากประสบการณ์ที่เปิดโอกาสให้นักเรียนได้บอกถึงตัวตนตัวเองนี้ ครูก็พบว่าเด็กส่วนใหญ่มักไม่ค่อยพูดถึงตัวเองในเรื่องดีหรือคิดไม่ออก โดยครูก็ชี้นำเด็กไปเพื่อให้เขาลองคิดว่า ตนเองเป็นแบบนั้นไหม เช่น เธอวาดรูปเก่งไหม มีจิตอาสา หรือรักพวกพ้อง รักเพื่อน มีน้ำใจ ซึ่งตลอดการชวนทำกิจกรรม ครูจะพูดกับเขาด้วยภาษาง่ายๆ สนุกสนาน เพื่อให้เขากล้าแสดงออกและมีความกันเอง ไว้วางใจครู”
“โดยกิจกรรมในช่วงการแนะแนวนั้น ก็จะแตกต่างกันไปตามแต่ชั้นและแต่ละช่วงอายุ ยกตัวอย่าง สำหรับเด็ก ม.1 การแนะแนว จะเน้นการชี้ชวนให้เขาตระหนักในคุณค่าของตัวเอง ชวนให้คิดว่าเขาอยากทำอาชีพอะไรในอนาคต โดยวิเคราะห์จากความชอบ บุคลิก ลักษณะ ของตนเอง”
“ยกตัวอย่าง กิจกรรมหนึ่งที่ครูก็ให้เด็กนักเรียนวาดรูปดอกไม้ที่ตัวเองชอบ ตอนแรกเด็กก็วาดรูปดอกไม้แบบทะลึ่งๆ ออกมา ครูก็ไม่ได้ว่าหรือดุเขา แต่พูดกับเขาว่าดอกไม้ที่เธอวาดก็ใช้ได้นะ แต่อย่าลืมว่า ดอกไม้ที่เธอวาดนี่ จะเป็นดอกไม้ประจำตัวของเธอ เมื่อพวกเขาว่าดเสร็จ ครูก็จะชวนคุยว่า ลองคิดต่อว่าดอกไม้ที่วาดนี้มีความเหมือนตัวตนของเขาอย่างไร”
“ที่ยกตัวอย่างมานี้เพื่อจะบอกว่า นี่เป็นอีกหนึ่งกิจกรรมที่ช่วยให้นักเรียนของครูคิดออกว่าเขามีคุณค่า มีข้อดี มีความเก่ง ในเรื่องไหน ซึ่งส่วนใหญ่เด็กนักเรียนมักจะคิดไม่ออก และไม่กล้าพูดว่าตัวเองมีดีอะไร อาจจะกลัวเพื่อนล้อ เราเป็นครูแนะแนว มีหน้าที่ดึงสิ่งที่เขาไม่มั่นใจหรือเก็บซ่อนไว้ออกมา”
“พอเวลาผ่านไป ครูก็ชื่นใจนะ ที่ได้รับฟีดแบกว่าเด็กก็อยากเรียนกับครูในกิจกรรมแนะแนว อาจจะเป็นเพราะว่าทุกกิจกรรมที่ให้เขาทำมันไม่เครียด ผ่อนคลาย ไม่มีการดุด่าว่ากล่าว ตัดสินว่านี่ผิดนั่นถูก ในตอนนี้ กิจกรรมแนะแนวในโรงเรียนจะถูกจัดเป็นวิชาบังคับ ที่มีเกณฑ์ว่าตัดสินว่าผ่านหรือไม่ผ่าน คล้ายกับวิชาลูกเสือ เนตรนารี”
อีกหนึ่งมุมมองที่ครูกานติมาได้ชี้ว่าในตอนนี้ การเรียนแนะแนวที่เธอเป็นครูผู้สอนนั้น ได้เปลี่ยนความเชื่อไปอย่างหนึ่งทำให้เธอภาคภูมิใจมาก นั่นคือ
“เมื่อก่อน มีคำพูดกันในโรงเรียนอยู่ตลอดว่า “มีปัญหา ไปปรึกษาแนะแนว” เมื่อคำพูดนี้กลายเป็นทัศนคติหรือความเชื่อ ก็ทำให้แต่ก่อนไม่ค่อยมีนักเรียนคนไหนกล้าที่จะเข้ามาปรึกษาครูแนะแนว เพราะใครๆ ก็ไม่อยากถูกมองว่าเป็นเด็กมีปัญหา จนตอนนี้ความคิดนี้ก็ค่อยๆเปลี่ยนไป มีเด็กนักเรียนกล้าเดินมาปรึกษากับครูแนะแนว โดยเฉพาะในกลุ่มเด็ก ม.3 และ ม.6 จะมาปรึกษาในเรื่องเรียนมาก และก็มีมาปรึกษาปัญหาชีวิตและครอบครัวด้วย”

“ในการทำหน้าที่ครูแนะแนวที่ผ่านมา หลักการที่ต้องมีประจำใจ คือ แนะแนว ไม่ใช่ แนะนำ ไม่ได้ไปชี้ว่าอะไรดี ไม่ดี แต่แนะว่าอะไรที่ทำได้ ทำไม่ได้ ยกตัวอย่าง มีนักเรียนมาปรึกษาว่าอยากทำงานที่เกี่ยวกับต่างประเทศ ครูก็ถามก่อนเลยว่าชอบภาษาอังกฤษไหม ชอบพบปะผู้คนไหม พอได้คำตอบแล้ว เราก็จะวิเคราะห์และแนะแนวไปว่ามีความเป็นไปได้ในสายอาชีพอะไรบ้าง เป็นแอร์โฮสเตส เป็นไกด์ เป็นต้น และแนะเขาต่อว่าเขาต้องมีทักษะและพัฒนาบุคลิกของตัวเองอย่างไรบ้าง โดยเราจะไม่ตัดสินเขาว่า ได้หรือไม่ได้ เหมาะหรือไม่เหมาะ”

 

“เรียกว่าคนตัดสินใจคือเด็กนักเรียน แต่คนให้แนวทางคือเรา”


ครูแนะแนว เรือจ้าง ที่ยังคงมีความจำเป็นอย่างมาก ต่อการศึกษาไทย ยุค 4.0

“ในมุมมองของครู ครูแนะแนวยังคงมีความจำเป็นสำหรับการศึกษาในยุคนี้” ครูกานติมากล่าวชัดเจน พร้อมให้เหตุผลสนับสนุนว่า
“เพราะครูแนะแนวเป็นผู้ให้คำปรึกษาแก่เด็กนักเรียนในหลายเรื่อง ไม่ใช่แค่เรื่องการเรียน แต่เป็นเรื่องการประกอบอาชีพ เรื่องส่วนตัว ครอบครัว และการปรับตัวในสังคม แต่ทั้งหมดนี้ก็ขึ้นอยู่กับว่าครูแนะแนวได้รับโอกาสที่จะทำงานเต็มที่แค่ไหน และมีจำนวนพอเพียง สมดุล กับจำนวนนักเรียนหรือไม่ อย่างในตอนนี้ที่โรงเรียนที่ครูสอน มีครูเป็นครูแนะแนวเพียงคนเดียวในโรงเรียน และมีครูคนอื่นที่อาสาเป็นผู้ช่วยในงานแนะแนว”
เมื่อถามต่อถึงคุณสมบัติของครูแนะแนวที่ดี ครูกานติมาให้แง่มุมจากประสบการณ์ของเธอว่า
“อย่างแรกเลย ครูแนะแนวต้องมีความเฟรนด์ลี่กับทุกคน เราจะเลือกให้คำแนะนำแต่เด็กที่มีแววเรียนดี เก่ง ไม่ได้ เพราะเด็กนักเรียนมีความแตกต่างกัน ตลอดเวลาที่ผ่านมา ที่ครูได้มาเป็นครูแนะแนว เราจะรู้สึกว่าเรามีมุมมองที่แตกต่างจากคนอื่น”

“อย่างเวลาเด็กทำผิด เราจะไม่ดุด่าเขาทันที แต่จะถามเขาก่อนว่า ทำไมถึงทำแบบนี้ แล้วฟังเหตุผลของเขา เอาใจเด็กมาใส่ใจเรา เด็กดื้อก็มีเหตุผลว่าทำไมเขาถึงดื้อ รั้น ขณะเดียวกัน ครูแนะนวในการศึกษายุค 4.0 ก็จะต้องตื่นตัว เรียนรู้ตลอดเวลา จะหัวโบราณไม่ได้ ต้องทันสมัยให้ทันเด็ก อย่างครู อายุ 58 ปี แล้วก็ยังชอบเรียนรู้อะไรใหม่ๆ โดยเฉพาะในเรื่องของสาขาวิชา คณะ การเรียนในสาขาใหม่ๆ ทันสมัย เข้ากับยุคดิจิทัล เราก็ต้องรู้ให้รอบด้าน เพื่อให้คำปรึกษาและแนะนำเด็กๆ ได้”

“เช่น ที่ผ่านมามีเด็กนักเรียนมาปรึกษาว่า อยากเป็น นักแคสเกม ในตอนแรกที่ได้ยินเช่นนั้น ครูยอมรับเลยว่าไม่รู้ว่า นักแคสเกม คืออะไร แต่เราก็อาศัยเรียนรู้จากเด็กนั่นเอง โดยถามกลับไปว่าให้เด็กเล่าให้ฟังว่านักแคสเกม คืออะไร เขาก็เล่าให้เราฟังด้วยความสุขเพราะเป็นสิ่งที่ชอบ”
“ที่นี้พอกลับบ้าน ครูรีบไปศึกษาเลยว่า นักแคสเกม คืออะไร อีสปอร์ต คืออะไร จนกระทั่งได้รู้อย่างเข้าใจ ซึ่งพอได้รู้แล้วก็เท่ากับว่าเรามีองค์ความรู้เพิ่มเติมที่จะนำมาแนะแนวเด็กต่อได้ รวมถึงต้องเรียนรู้ไปถึงว่า ถ้าเด็กอยากเป็นนักแคสเกม เราต้องแนะนำให้เขาเลือกเรียนในสาขาอะไร ในตอนนี้มีที่ไหนเปิดสอนบ้าง”
“ตอนนี้ครูก็มีความสุขในการที่ได้เห็นนักเรียนได้เรียนในสาขาวิชาที่เขาชอบ มีความก้าวหน้าในอาชีพการงาน และครูยังมีความสุขทุกวันที่ได้ชื่อว่าเป็นครูแนะแนว ยิ่งได้เห็นรอยยิ้มเด็กนักเรียนเวลาเราชวนพวกเขาร่วมกิจกรรมไปกับเรา มันยิ่งทำให้เรารู้สึกว่าเราประสบความสำเร็จระดับหนึ่งในการเป็นครูแนะแนวนะ”

ที่มา : งานวิจัย เรื่อง “ระบบการบริหารงานแนะแนวแบบมุ่งอนาคตในสถานศึกษา สังกัดเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา” โดย สมเกียรติ เจษฎากุลทวี มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

การพัฒนาการศึกษาไทยให้ตอบโจทย์ความเปลี่ยนแปลงในยุค 4.0 ควรทำอย่างไร หาคำตอบในบทความต่อไปนี้ได้ต่อ

แนวทาง Excellence Center ลายแทงใหม่อาชีวศึกษา ผลิตบุคลากรตอบโจทย์ภาคอุตสาหกรรมแบบไม่หลงทาง

เจาะลึกแนวทางบริหารและสร้างฐานการเรียนรู้ที่เข้มแข็งของ ร.ร.พุทธจักรวิทยา

7 ผลงานวิจัย ยกระดับ คุณภาพชีวิตเด็กไทย ให้ก้าวทันความเปลี่ยนแปลงของโลก

Previous articleสาลิกาคาบข่าว Vol.231
Next articleเอนก เหล่าธรรมทัศน์ เปิดกลยุทธ์พลิกวิกฤตเศรษฐกิจด้วย อว.
mm
เริ่มต้นขีดเขียนในฐานะ สื่อมวลชน กับงานผู้สื่อข่าวประจำกองประชาสัมพันธ์ สถาบันเทคโนโลยีราชมงคล ในปี 2546 ก่อนไปหาประสบการณ์ชีวิตที่เมลเบิร์น ออสเตรเลียมา 1 ปี และกลับมายึดอาชีพ “นักเขียน” จริงจัง กับการเป็น กองบรรณาธิการนิตยสารชีวจิต 3 ปี หลังจากนั้นคิดว่าน่าจะเปลี่ยนสายไปทำงานในบริษัท PR agancy ได้ 6 เดือน เมื่อรู้ว่าไม่ถูกจริต เลยออกมาเป็นนักเขียนฟรีแลนซ์ประจำกองบรรณาธิการนิตยสารฟีลกู้ดอย่าง Happy+ อยู่ 1 ปี สัมภาษณ์ทั้งดาราและคนบันดาลใจ ก่อนเข้าสู่ระบบงานประจำอีกครั้งกับนิตยสาร MBA กับการเป็นนักเขียนที่รับผิดชอบในเซคชั่นหลักสูตร MBA ของสถาบันการศึกษาทั่วประเทศ สั่งสมประสบการณ์อยู่ 3 ปี ก็ได้เวลา Upskill สู่งาน Online content writer ที่ใช้ความชอบและความหลงใหลในการถ่ายทอดเรื่องราวดีๆ ความรู้ใหม่ๆ ในยุค Education 4.0 อุตสาหกรรมทางการแพทย์ ไลฟ์สไตล์ของคนรุ่นใหม่ และการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์