‘อาหารทะเล’ เป็นสินค้าสำคัญที่บริโภคกันทั่วโลกมายาวนาน และสำหรับประเทศผู้ส่งออก นี่คือองค์ประกอบสำคัญของความเป็นอยู่ที่ดีในทางเศรษฐกิจ
ด้านล่างนี้เป็นการจัดอันดับตาม ข้อมูลการส่งออกปี 2019 จาก UNCTAD / WTO International Trade Center โดยเราจะเน้นประเทศผู้ส่งออกอาหารทะเลรายใหญ่ที่สุด ได้แก่ ปลา หอย กุ้ง และสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังจากทะเลต่างๆ
อันดับ 10 สวีเดน
สวีเดน ติดสิบอันดับแรกส่งออกอาหารทะเลมูลค่า 4.38 พันล้านดอลลาร์ในปี 2019 เป็นหนึ่งในผู้ส่งออกอาหารทะเลรายใหญ่ที่สุดในสหภาพยุโรป อุตสาหกรรมการประมงของสวีเดนเป็นองค์ประกอบสำคัญของความเป็นอยู่ที่ดีทางเศรษฐกิจของประเทศ โดยผู้ซื้ออาหารทะเลหลักของสวีเดนคือ ประเทศในสหภาพยุโรป
อันดับ 9 เนเธอร์แลนด์
การส่งออกอาหารทะเลในปี 2019 ของเนเธอร์แลนด์มีมูลค่า 4.64 พันล้านดอลลาร์ ผู้ซื้ออาหารทะเลหลักของเนเธอร์แลนด์ ได้แก่ เยอรมนี (18.7%) เบลเยียม (15.3%) ฝรั่งเศส (12.5%) อิตาลี (9.1%) และสเปน (6.5%)

อันดับ 8 รัสเซีย
รัสเซียมีรายได้จากการส่งออกอาหารทะเล 4.66 พันล้านดอลลาร์ เมื่อเทียบกับปี 2018 การส่งออกอาหารทะเลเพิ่มขึ้นเล็กน้อย โดยในปี 2018 การส่งออกมีมูลค่า 4.28 พันล้านดอลลาร์
ที่น่าสนใจคือ ปี 2019 มีรายได้เพิ่มขึ้นเป็น 4.66 พันล้านดอลลาร์ แม้เข้าสูงช่วงโควิด โดยรายได้ที่เพิ่มขึ้นของอุตสาหกรรมการประมงมากกว่าร้อยละ 25 ทำให้เกิดการดึงแรงงานจากภาคการผลิตอื่นๆ เข้าสู่อุตสาหกรรมการประมงอย่างรวดเร็ว
อันดับ 7 สหรัฐอเมริกา
ด้วยมูลค่าการส่งออก 4.87 พันล้านดอลลาร์ มีข้อสังเกตว่าในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา การส่งออกเติบโตขึ้นถึง 43% ซึ่งเกี่ยวข้องกับราคาอาหารทะเลของอเมริกาที่สูงขึ้นด้วย เนื่องจากทรัมป์หารายได้จากทุกภาคการผลิตเพื่อให้เกิดการจ้างงานและลดการขาดดุล
อันดับ 6 แคนาดา
เป็นผู้ส่งออกอาหารทะเลรายใหญ่อันดับ 6 ในปี 2019 ด้วยมูลค่ารวม 5.17 พันล้านดอลลาร์ โดยแคนาดาส่งออกปู กุ้ง ปลาแซลมอน และอาหารทะเลประเภทอื่นๆ เมื่อเทียบกับปี 2018 การส่งออกอาหารทะเลของแคนาดามีมูลค่าเพียง 4.92 พันล้านดอลลาร์ จึงถือว่าเติบโตขึ้นอย่างมาก

อันดับ 5 เวียดนาม
แม้ว่าเวียดนามจะเจอใบเหลืองแบบเรา แต่เขาขอระยะเวลาการเปลี่ยนผ่าน 7 ปี (ตั้งแต่ปี 2012) ต่อมาเร่งทะยานตัวจนติด 5 อันดับแรกของผู้ส่งออกอาหารทะเลด้วยมูลค่า 5.60 พันล้านดอลลาร์ในปี 2019 ส่งผลให้มีการจ้างงานในอุตสาหกรรมนี้มากกว่า 5 ล้านคน
อาหารทะเลเวียดนามได้ส่งออกไปยังญี่ปุ่นและประเทศอื่นๆ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เวียดนามจึงน่าจะยึดครองด้านภูมิเศรษฐกิจการประมงในภูมิภาคได้อย่างที่เห็นในวันนี้
อันดับ 4 ชิลี
เป็นผู้ส่งออกอาหารทะเลรายใหญ่ในปี 2019 ด้วยการส่งออกมูลค่า 5.78 พันล้านดอลลาร์ ทั้งนี้อาหารทะเลของชิลีนั้นส่งไปยังสหรัฐอเมริกา บราซิล และญี่ปุ่น นอกจากนี้การส่งออกส่วนใหญ่ของชิลียังไปที่ประเทศในสหภาพยุโรปอีกด้วย และเมื่อเทียบกับปี 2018 การส่งออกในปี 2019 ลดลงเล็กน้อย จาก 5.88 พันล้านเป็น 5.78 พันล้านดอลลาร์

อันดับ 3 อินเดีย
ในปี 2019 การส่งออกอาหารทะเลมีมูลค่า 6.14 พันล้านดอลลาร์ ผู้ซื้ออาหารทะเลหลักของอินเดีย ได้แก่ สหรัฐอเมริกา เช่นเดียวกับประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (25% และ 25.7% ตามลำดับ) นอกจากนี้ ยังมีอีก 20% ของการส่งออกจากอินเดียไปยังประเทศในสหภาพยุโรป
อันดับ 2 นอร์เวย์
ปลายปี 2019 นอร์เวย์เป็นผู้ส่งออกอาหารทะเลเป็นอันดับที่ 2 ด้วยมูลค่าถึง 11.67 พันล้านดอลลาร์ ประเทศผู้นำเข้าอาหารทะเลของนอร์เวย์หลักๆ คือ ประเทศในยุโรปและสหรัฐอเมริกา ซึ่งมีข้อสังเกตว่า การส่งออกของนอร์เวย์ยังคงมีเสถียรภาพ โดยเมื่อพิจารณาในปี 2018 มูลค่าการส่งออกอยู่ที่ 11.69 พันล้านดอลลาร์ ใกล้เคียงกับปี 2019
อันดับ 1 จีน
จีนกลายเป็นผู้นำด้านการส่งออกอาหารทะเลในปี 2019 ด้วยมูลค่าถึง 12.47 พันล้านดอลลาร์ ในขณะเดียวกัน แต่เมื่อเทียบกับปี 2018 ปริมาณการส่งออกนั้นลดลง โดยในปี 2018 การส่งออกมีมูลค่าถึง 13.25 พันล้านดอลลาร์ และสินค้าส่งออกหลัก ได้แก่ กุ้ง ปลาแช่แข็ง รวมทั้งหอย
ข้อสังเกต
1. หากดูจากอันดับของการส่งออกอาหารทะเล เห็นได้ว่ารัฐศูนย์กลางของโลกอย่างจีน รัสเซีย และสหรัฐอเมริกา ต่างหารายได้ในภาคอุตสาหกรรมนี้ได้อย่างต่อเนื่อง
แสดงให้เห็นว่านอกจากดูดซับแรงงานในภาคการผลิตไว้ได้ ยังประกันความสามารถด้านการแข่งขันของชาติตนเองได้ แม้เศรษฐกิจประเทศจะอยู่บนฐานเทคโนโลยีแล้วก็ตาม แต่ก็ยังมีความจำเป็นที่จะต้องสร้างรายได้จากการประมง โดยใช้กองเรือจับปลาที่ทันสมัย
2. รัฐที่พัฒนาแล้วส่วนใหญ่และรัฐที่กำลังพัฒนา ต่างก็ส่งเสริมการแข่งขันเพื่อพัฒนาอุตสาหกรรมนี้บนฐานโครงสร้างคลัสเตอร์อุตสาหกรรมประมง
จึงสามารถประกันคุณภาพอาหาร ความปลอดภัยทางมลภาวะและการลดการคุกคามจากปัจจัยภายนอก เช่น การทำประมงที่ผิดกฎหมาย ขาดการรายงานปัญหา และไร้การควบคุม
3. ปัจจุบัน สินค้าอาหารทะเลของไทยถูกต้องตามกฎหมาย สามารถพิสูจน์แหล่งจับสัตว์น้ำที่ถูกต้องได้ แต่นโยบายภาครัฐไม่มีกลไกการจัดการภาคการผลิตเพื่อให้ผู้ประกอบการฟื้นตัวและยังไม่อาจสร้างความเชื่อมั่นให้แก่นักลงทุน
จนชาวประมงต้องประกาศขายกิจการตนเองและเปลี่ยนอาชีพไป ซึ่งตัวเลขที่แสดงอันดับประเทศก็บ่งบอกได้ดีว่า เราไม่สามารถฟื้นตัวได้หากการจัดการยังคงเป็นแบบนี้
หากเปรียบเทียบกับเวียดนาม โดยเฉพาะอุตสาหกรรมประมงนี้ เวียดนามสามารถดูดซับทรัพยากรแรงงานได้จำนวนมาก ดังนั้น หากเราปรับปรุงกองเรือให้ทันสมัย มีกลไกการจัดการที่ชัดเจน และยังมีงานวิจัยหลายชิ้นที่น่านำมาใช้ประโยชน์ แต่ผู้บริหารที่เกี่ยวข้องยังบริหารแบบทำกับข้าวกินที่บ้านอยู่

เรื่อง : รศ.ดร.ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย
ในฐานะที่จีนเป็นเบอร์ 1 ของการส่งออกอาหารทะเล มาดูแนวทางการค้าของจีน ผู้คุมอำนาจใหม่กัน
วิเคราะห์ ‘การส่งออก’ หลังวิกฤต COVID-19 และ ‘จีน’ ผู้กุมอำนาจการค้าใหม่











