ถึงคราวปฏิรูป ‘ระบบจ่ายไฟ’ ทรานสฟอร์มอย่างไรให้เป็นระบบดิจิทัลเต็มรูปแบบ

เทรนด์การใช้ยานยนต์ไฟฟ้าและอุปกรณ์ IoT สารพัดรูปแบบ เป็นปัจจัยสำคัญที่จะทำให้ความต้องการใช้พลังงานไฟฟ้าเพิ่มสูงขึ้น ทั้งในระดับประเทศและระดับโลก ประเด็นนี้ชวนให้ขบคิดต่อ…ว่าประเทศไทยเตรียมการรองรับการใช้งานไฟฟ้าและการบริหารจัดการระบบไฟฟ้าในโลกใบใหม่ไว้อย่างไร

พูดถึงการใช้ไฟในระดับประเทศ การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) เป็นหน่วยงานที่ให้บริการพลังงานไฟฟ้าและธุรกิจเกี่ยวเนื่องครอบคลุมพื้นที่ 74 จังหวัดของไทย (ยกเว้นกรุงเทพฯ นนทบุรี สมุทรปราการ) เพื่อให้ประชาชนมีไฟฟ้าใช้ในการดำเนินชีวิต ประกอบอาชีพ และพัฒนาคุณภาพชีวิตได้อย่างเท่าเทียมกันทุกภูมิภาค-ทั้งประเทศ จึงเป็นองค์กรยักษ์ใหญ่ด้านการจำหน่ายพลังงานไฟฟ้าที่ต้องพูดถึง
เริ่มจากแผนยุทธศาสตร์ กฟภ.จะพาองค์กรไปสู่ ดิจิทัลยูทิลิตี้ (Digital Utility) เพื่อรองรับพฤติกรรมของผู้ใช้ไฟฟ้าและอุตสาหกรรมพลังงานไฟฟ้าที่เปลี่ยนไป เนื่องจากปัจจัยทางเทคโนโลยีที่เติบโตอย่างก้าวกระโดดและความท้าทายหลากหลายรูปแบบ อาทิ

เทรนด์ยานยนต์ไฟฟ้า

  • การเติบโตของการใช้งานด้านผลิตภัณฑ์เทคโนโลยี และ IoT ไม่ว่าจะเป็นสมาร์ทโฮม อุปกรณ์สมาร์ทดีไวซ์ และผลิตภัณฑ์เทคโนโลยีต่างๆ
  • ยานยนต์ไฟฟ้า จะทำให้เกิดการใช้พลังงานไฟฟ้าที่มากขึ้นในอนาคต
  • การเกิดขึ้นของโปรซูเมอร์ ทั้งภาคครัวเรือนและเอกชน
  • การผลิตพลังงานไฟฟ้าจากแหล่งพลังงานหมุนเวียน และภาคอุตสาหกรรมที่ใช้พลังงานไฟฟ้าจากแหล่งผลิตพลังงานไฟฟ้าแสงอาทิตย์ในช่วงเวลากลางวัน
ปัจจัยเหล่านี้สร้างความท้าทายในการจ่ายพลังงานไฟฟ้าในอนาคตอย่างมาก เพราะแหล่งผลิตพลังงานไฟฟ้าไม่ใช่แหล่งพลังงานที่สามารถให้กำลังไฟฟ้าได้อย่างแน่นอน จึงจำเป็นต้องใช้เทคโนโลยีที่สามารถควบคุมและคาดการณ์แนวโน้มการใช้พลังงานที่กำลังจะเกิดขึ้นต่อไปได้
วัลลภ กิตติวิวัฒน์
วัลลภ กิตติวิวัฒน์ รองผู้ว่าการปฏิบัติการและบำรุงรักษา การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค
เพื่อให้ กฟภ.สามารถบริหารจัดงานการจ่ายพลังงานไฟฟ้าให้ประชาชนใช้ได้อย่างครอบคลุม มีคุณภาพตามมาตรฐานการให้บริการ และเพียงพอ ในช่วงเวลาวิกฤตต่างๆ วัลลภ กิตติวิวัฒน์ รองผู้ว่าการปฏิบัติการและบำรุงรักษา การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค เผยว่า การเข้ามาของเทคโนโลยีสารสนเทศ เป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างอุตสาหกรรมไฟฟ้า
“กฟภ.กําหนดยุทธศาสตร์ที่มุ่งสู่การเป็น ‘ดิจิทัลยูทิลิตี้’ ภายใน ปี พ.ศ. 2565 ซึ่งการปรับเปลี่ยนนี้เป็นการปรับเปลี่ยนครั้งใหญ่ ทั้งในด้านเครือข่ายระบบไฟฟ้า การให้บริการลูกค้า กระบวนการภายใน ทรัพยากรบุคคล และเทคโนโลยีแพลตฟอร์ม ดังนั้น ความสำเร็จของดิจิทัลทรานสฟอร์เมชัน (Digital Transformation) จำเป็นต้องมีการบูรณาการระบบงาน กระบวนการต่างๆ ให้มีมาตรฐาน และมีประสิทธิภาพด้วยเทคโนโลยีดิจิทัล”
ระบบจ่ายไฟ
ดิจิทัลยูทิลิตี้ กับเรื่องที่ต้องเตรียมการเพิ่ม
กฟภ.วางแผนทรานสฟอร์ม โครงสร้างองค์กร และ รูปแบบการดำเนินงานที่จะมีความคล่องตัว (Agile) มากขึ้น โดยบุคลากรของ กฟภ.เอง ก็จำเป็นที่จะต้องมีความรู้เพิ่มขึ้น มีความสามารถเพียงพอและทักษะที่เหมาะสมเพื่อรองรับการใช้เทคโนโลยีใหม่ๆ รวมทั้งการปรับรูปแบบการดำเนินธุรกิจให้สอดคล้องกับโครงสร้างอุตสาหกรรมไฟฟ้าที่เปลี่ยนแปลงไป
ขณะที่หน่วยงานด้านธุรกิจและหน่วยสนับสนุนด้านเทคโนโลยีดิจิทัล ต้องประสานการทำงานร่วมกันแบบ Collaboration หลายภาคส่วนของ กฟภ.ก็ต้องดำเนินการด้านต่างๆ ไปพร้อมกัน โดยเฉพาะการเดินทางไปสู่ สมาร์ทกริด มิติใหม่ของการให้บริการด้านพลังงานไฟฟ้าของประเทศซึ่งจะช่วยลดเวลาที่ใช้แก้ไขเมื่อกระแสไฟฟ้าขัดข้อง เพิ่มความสามารถในการควบคุม สั่งการ พยากรณ์ และวิเคราะห์การใช้พลังงานของผู้ใช้ไฟฟ้าได้อีกด้วย

สำหรับเทคโนโลยีดิจิทัลที่ กฟภ.จะนำมาใช้ควบคุม-สั่งการจ่ายไฟฟ้า คือ EcoStruxure™ ADMS (Advanced Distribution Management System) แพลตฟอร์มที่ช่วยให้ระบบควบคุมการจ่ายไฟฟ้าของ กฟภ.มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น ทั้งในด้านสมาร์ทกริดที่ตรวจพบข้อผิดพลาดอย่างรวดเร็ว จึงแก้ไขปัญหาได้อย่างทันท่วงที และการบริหารจัดการพลังงานให้สามารถใช้งานได้อย่างเพียงพอในทุกพื้นที่ แม้ในช่วงที่เกิดวิกฤต
นอกเหนือจากแพลตฟอร์ม ยังมีการใช้ โซลูชันสำหรับการบริหารจัดการแหล่งพลังงานแบบกระจายตัว (Distributed Energy Resource Management System: DERMS) ซึ่งช่วยให้ กฟภ.ได้เห็นการเชื่อมต่อกับโครงข่ายไฟฟ้าทั้งระบบ และสามารถทำงานร่วมกับระบบเดิม หรืออุปกรณ์หลากหลายแบรนด์ได้อย่างราบรื่น ส่งผลให้เครือข่ายเสถียรมากยิ่งขึ้น ลดต้นทุนการดำเนินงานลง รวมถึงเพิ่มความปลอดภัยในการปฏิบัติงานของบุคลากรได้
และที่สำคัญที่สุดคือ ช่วยให้ กฟภ.คาดการณ์แนวโน้มการใช้ไฟในอนาคตได้ ซึ่งจะส่งผลต่อการบริหารจัดการแหล่งพลังงานรูปแบบอื่นๆ ที่เข้ามาเชื่อมต่อกับระบบโครงข่ายขององค์กรได้อย่างมีประสิทธิภาพ

อีกโจทย์ในอนาคตที่ กฟภ.ต้องเตรียมการรองรับคือ การเชื่อมต่อระบบของ กฟภ.กับ ไมโครกริดของผู้ให้บริการรายต่างๆ รวมถึงการเพิ่มความปลอดภัยด้านไซเบอร์ซิเคียวริตี้ ซึ่งเมื่อระบบไฟฟ้าของไทยพัฒนาประสิทธิภาพจนสามารถรองรับโปรซูเมอร์และเทคโนโลยีแห่งอนาคต เมื่อนั้น ‘ความยั่งยืนด้านพลังงาน’ ก็จะเกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม

มงคล ตั้งศิริวิช
มงคล ตั้งศิริวิช (คนที่สองจากซ้าย) รองประธานฝ่ายธุรกิจพลังงาน ดูแลกลุ่มคลัสเตอร์ ประเทศไทย ลาวและเมียนมา ชไนเดอร์ อิเล็คทริค กล่าวว่า ชไนเดอร์ อิเล็คทริค รู้สึกภาคภูมิใจที่ได้มีส่วนร่วมในการพัฒนาศักยภาพของระบบศูนย์สั่งการจ่ายไฟของ กฟภ. ผู้ให้บริการพลังงานไฟฟ้ารายใหญ่ที่สุดของไทย ในการขับเคลื่อนการใช้พลังงานไฟฟ้าของประเทศ
แพลตฟอร์ม EcoStruxure ADMS ที่นำมาอัปเกรดระบบศูนย์สั่งการจ่ายไฟฟ้าให้ กฟภ. เป็นนวัตกรรมของชไนเดอร์ อิเล็คทริค ซึ่งมาช่วยวิเคราะห์จ่ายไฟฟ้าให้เหมาะสมกับอุตสาหกรรมไฟฟ้ารูปแบบใหม่ได้ดียิ่งขึ้น
โดยความเปลี่ยนแปลงต่างๆ นี้ อยู่ภายใต้ โครงการเพิ่มประสิทธิภาพระบบศูนย์สั่งการจ่ายไฟ (คปศ.) ซึ่งทาง กฟภ.หวังให้ภาคประชาชนและภาคธุรกิจพลังงานได้รับประโยชน์จากโครงการ และร่วมเดินหน้าประเทศไทยสู่ Digital Economy ได้อย่างแท้จริง