ตราบใดที่ COVID-19 ยังไม่จากเราไป ต้องกระตุ้นกำลังซื้อ หรือ อุปสงค์ (Demand) ให้จงได้

หลายคนเชื่อว่าหลังการล่มสลายของตลาดและเศรษฐกิจในเดือนกุมภาพันธ์ – เมษายน โลกกำลังฟื้นตัวเป็นรูปตัววี (V) แต่ตลาดการเงินต้องปรับการคาดการณ์นี้ในระดับหนึ่ง เพราะจริงๆ แล้วตรงกันข้ามกับสิ่งที่เกิดขึ้นกับเศรษฐกิจ

ตอนแรกหลายคนเริ่มพูดถึงการฟื้นตัวที่ราบรื่นขึ้น แต่เมื่อถึงวันนี้ก็เห็นได้ชัดว่า เส้นโค้งการเติบโตแบบซิกแซ็กรอเราอยู่ และสามารถพูดด้วยความมั่นใจมากขึ้นได้ว่า มีความเป็นไปได้ที่จะเกิดสถานการณ์ที่สามคือ มีทั้งการฟื้นตัวและช่วงเวลาแห่งความซบเซา หรือแม้กระทั่งกิจกรรมทางธุรกิจที่อ่อนแอลง
แม้ว่าไวรัสโคโรน่าจะไม่เป็นภัยคุกคามต่อมนุษยชาติ แต่การขาดประสบการณ์ด้านการรักษา การใช้ยาที่มีประสิทธิภาพ ควบคู่ไปกับการพัฒนาด้านการดูแลสุขภาพที่ไม่สม่ำเสมอในหลายประเทศ ทำให้เกิดปรากฏการณ์ที่อันตรายต่อคนทั้งโลก
นอกจากนี้ประชากรของประเทศที่พัฒนาแล้วยังมีความพร้อมค่อนข้างต่ำ ในการจำกัดเสรีภาพส่วนบุคคลซึ่งกลายเป็นเงื่อนไขให้คลื่นลูกที่สองของการแพร่ระบาดของไวรัสโคโรน่ารอบใหม่ปรากฏขึ้น ส่งผลให้ธุรกิจขนาดเล็กและขนาดกลางล้มละลายเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ
ตลาดแรงงานทั่วโลกก็ค่อยๆ ฟื้นตัว ไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง แต่ยังคงมองเห็นบาดแผลจากวิกฤตและอัตราการว่างงานยังคงสูงเกินไป ธุรกิจกำลังสังเกตเห็นการลดลงของอัตรากำไรและการปรับโครงสร้างอย่างเต็มรูปแบบซึ่งหมายความว่าปัญหาการจ้างงานยังไม่หมดไป ในอีกไม่กี่เดือนข้างหน้าแนวโน้มนี้จะส่งผลลบต่อการฟื้นตัวของอุปสงค์ทั่วโลกในอีกไม่กี่เดือนข้างหน้า

วัคซีนหลายชนิดจะปรากฏในตลาด การฉีดวัคซีนจำนวนมากอาจเริ่มได้เร็วที่สุดในไตรมาส 4 ของปี 2020 แต่การจะทำให้ครอบคลุมประชากรแบบกว้างที่สุดคาดว่าในช่วงครึ่งแรกของปี 2021 ซึ่งก็คืออีกประมาณ 6-9 เดือน

อุปสงค์ (Demand) ที่ยังคงเป็นปัญหา
เท่าที่สังเกตการสนับสนุนมาตรการแก้ปัญหาภาวะเศรษฐกิจถดถอยครั้งใหม่…กำลังเจอทางตัน
เนื่องจากรายได้ที่ลดลงไม่เพียงแต่คุกคามความเป็นอยู่ส่วนตัวเท่านั้น แต่ยังรวมถึงความเป็นไปได้ของธุรกิจขนาดเล็กและขนาดกลางอีกมากมาย ความพร้อมของหน่วยงานกำกับดูแลในการสนับสนุนเศรษฐกิจอย่างต่อเนื่อง ถึงตอนนี้ ในกรณีที่ไม่มีโครงการใหม่ที่จะสามารถให้เงินทุนกู้ยืม อย่างไรก็ตามแม้แต่แพ็กเกจความช่วยเหลือที่ได้รับการยอมรับก็ไม่สามารถรับประกันว่า การกู้คืนจะดำเนินไปอย่างรวดเร็ว
วิกฤตโคโรน่าเป็นวิกฤตของการขาดเงินทุน ไม่ใช่วิกฤตการขาดเครดิตและเงินกู้ยืม เพื่อให้ได้รับการจัดสรรทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด การต่อสู้กับไวรัสโคโรน่าจึงจำเป็นต้องมีวิธีที่เป็นนวัตกรรมใหม่จากรัฐบาลและธนาคารกลาง
ไวรัสโคโรน่ากระตุ้นให้รัฐบาลเพิ่มการใช้จ่ายซึ่งได้รับเงินสนับสนุนจากการกู้ยืม แต่ก็มีเงินไม่เพียงพอที่จะสนับสนุนครอบคลุมตำแหน่งงานทั้งหมด
ธนาคารกลางอาจจะต้องกลายเป็นหนึ่งในผู้ซื้อหนี้หลักไปซึ่งมักเรียกกันว่าระบอบ “แท่นพิมพ์” ในปีงบประมาณปัจจุบัน และมีแนวโน้มว่าหลายประเทศจะเกิดปัญหาการขาดดุลงบประมาณ
และหากธนาคารกลางจะยังคงพิมพ์เงิน เพิ่มปริมาณเงินในตลาด การผ่อนคลายเชิงปริมาณเชิงรุกเช่นนี้อาจนำไปสู่การประเมินค่าสกุลเงินใหม่ของแต่ละประเทศ ดังนั้น อย่าชะล่าใจ และนอกจากนี้ สินทรัพย์ที่แท้จริงอื่นๆ ก็ควรได้รับการประเมินเช่นกัน
แต่การเติบโตของปริมาณเงินถูกขัดขวางโดยอุปสงค์ที่ต่ำ การฟื้นตัวจะใช้เวลายาวนาน โดยในปี 2020 คาดว่าจีดีพีโลกจะลดลง 5% โลกจะสูญเสียการเติบโตทางเศรษฐกิจ 3 ปี
สำหรับการเปรียบเทียบ ในปี 2008 ในช่วงวิกฤตร้ายแรงก่อนหน้านี้ตัวบ่งชี้ลดลงเพียง 0.1% ปัญหาหลักคือ กิจกรรมของผู้บริโภคได้รับความเดือดร้อนอย่างมาก การบังคับปิดกิจการทำให้รายได้ของบริษัทลดลงและยังมีการบังคับให้บริษัทลดค่าใช้จ่าย รวมถึงแรงงาน สิ่งเหล่านี้นี้มีส่วนทำให้มีผู้ว่างงานเพิ่มขึ้นและการใช้จ่ายส่วนหนึ่งของประชากรลดลง ซึ่งส่งผลให้สถานการณ์ทางการเงินของบริษัทต่างๆ แย่ลงไปอีก กลายเป็นปัญหาโลกแตกที่ยากจะตัดสินใจ

การเคลื่อนไหวเพื่อกระตุ้นกิจกรรมของผู้บริโภคที่ใช้แท่นพิมพ์คิดว่าหากไม่ใช่เพื่อการต่อสู้กับไวรัสโคโรน่าที่ยืดเยื้อในประเทศ มาตรการเหล่านี้น่าจะมีประสิทธิภาพมากกว่านี้แน่นอนว่าไม่ใช่ทุกประเทศที่สามารถพิมพ์เงินได้โดยไม่มีผลกระทบร้ายแรงต่อมูลค่าของมัน แต่สามารถใช้มาตรการอื่นๆ ได้เช่นเพื่อลดภาระภาษีและให้กู้ยืม ตามปกติแล้วสิ่งจูงใจเหล่านี้มาก่อนในกรอบการสนับสนุนสำหรับ SMEs แต่มีเพียงไม่กี่รายที่ได้รับการปฏิบัติเนื่องจากข้อกำหนดที่สูงเกินไปอย่างที่เราเห็น
การสนับสนุนที่ดีที่สุดจากรัฐคือ การลดความซับซ้อนในการเข้าถึงเงินกู้และการกำหนดวันหยุดภาษีและเครดิตเหมือนกับการหยุดเพื่อการท่องเที่ยว
ตลอดจนการยกเว้นตัวแทนของภาคบริการและการจัดเลี้ยงในเรื่องภาษีและการชำระเงินจากบัญชีเงินเดือน ในขณะเดียวกันก็เป็นสิ่งสำคัญสำหรับผู้ประกอบการที่จะต้องดำเนินมาตรการอย่างทันท่วงทีด้วยตนเอง
ถึงตรงนี้ วิกฤตไวรัสโคโรน่าแตกต่างจากวิกฤตหลายอย่างที่เราเคยเห็น นักเศรษฐศาสตร์รู้จริงหรือไม่ว่าต้องทำอะไรในสภาพแวดล้อมปัจจุบันเพื่อให้อุปสงค์เติบโต?
บางทีพวกเขาอาจรู้น้อยกว่าที่พวกเขาคิด ดังนั้นเพื่อสะสมและจัดระบบความรู้เกี่ยวกับวิกฤตโคโรน่าควรที่จะสร้างทีมงานและศูนย์การศึกษาความเสี่ยงเชิงระบบขึ้นมากกว่าการรอข้อเสนอแนะจากเทคโนแครทอย่างสภาพัฒน์หรือธปท สถาบันต่างๆที่สร้างขึ้นดูแล้วเงียบเหงามากปัญหาคือการจัดการสูตรแบบเดิมอาจไม่ใช่คำตอบ
แนวทางสนับสนุนอุปสงค์
ในไทยการลดลงอุปสงค์ชัดเจนเหมือนในยุโรปหรือสหรัฐเนื่องจากส่วนแบ่งภาคการบริการที่ลดลงในโครงสร้างของเศรษฐกิจ อย่างไรก็ตาม การบริโภคกลายเป็นประเด็นสำคัญทางเศรษฐกิจ พลวัตของรายได้ประชากรไม่ได้รับการสนับสนุนก่อนที่จะเกิดการระบาด และมาเจอสภาวะชวนช็อกจากวิกฤตไวรัสโคโรน่า สิ่งต่างๆ ก็ยิ่งเลวร้ายลงไปอีก

เช่น ในกลุ่มธุรกิจที่สำคัญอย่าง รถยนต์ ยอดขายรถยนต์ลดลงในเดือนสิงหาคม 2563 โดยมียอดการขายรวมทั้งสิ้น 68,883 คัน ลดลง 12.1% ประกอบด้วย
  • รถยนต์นั่ง 21,300 คัน ลดลง 30.3%
  • รถเพื่อการพาณิชย์ (รวมปิกอัพ) 47,583 คัน ลดลง 0.5%
  • รถปิกอัพ 1 ตัน 37,035 คัน ลดลง 3.1%
ตลาดที่ติดลบยังคงเป็นผลจากสถานการณ์ไวรัสโคโรน่า ซึ่งส่งผลต่อการทำลายความสัมพันธ์ทางสังคมและเศรษฐกิจครั้งใหญ่ รวมถึงการล้มละลายที่อาจจะชัดขึ้นในปลายปีนี้

มันแย่มากที่ตอนนี้กระบวนการทำลายล้างเชื้อไวรัสไม่สามารถย้อนกลับได้ โดยไม่ได้เกิดขึ้นในประเทศเดียว แต่เกิดทั่วทั้งโลก และยังไม่ชัดเจนว่าเรื่องนี้จะสิ้นสุดลงเมื่อใด

การฟื้นตัวของอุปสงค์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในอุตสาหกรรมที่อาศัย การติดต่อส่วนบุคคล เช่น การบริการแบบตัวต่อตัว ผู้คนมักกลัวการติดเชื้อ ความเชื่อมั่นของผู้บริโภคจึงลดลงจากมาตรการกีดกันที่ยืดเยื้อและยังมีการใช้จ่ายลดลงเนื่องจากไม่แน่ใจในเสถียรภาพการจ้างงานและการปิดชายแดน
ในช่วงครึ่งหลังของปีนี้และต้นปีหน้า การเปลี่ยนแปลงของอุปสงค์ดังกล่าวจะนำมาซึ่งปัญหาร้ายแรงมากมายต่อผู้ประกอบธุรกิจ ได้แก่
  • การลดพนักงานการล้มละลาย
  • การปรับโครงสร้างหนี้
  • ก่่อให้เกิดผลกระทบสะสมของวิกฤตเศรษฐกิจ จากมาตรการกระตุ้นและการฟื้นตัวของตลาดสินทรัพย์ยังคงขยายช่องว่างระหว่างคนที่มีสินทรัพย์และไม่มีสินทรัพย์
ไวรัสตัวนี้ส่งผลกระทบต่อกลุ่มที่เปราะบางอย่างมากและลดตัวบ่งชี้ทางสังคมและประชากรและมาตรการต่อต้านวิกฤตยิ่งทำให้ความไม่เท่าเทียมกันและความแตกต่างในความมั่งคั่งที่มีอยู่แย่ลง แพลตฟอร์มของ “ทุนนิยมโดยรัฐ” หรือ “บรรษัท (องค์กร) แบบสังคมนิยม” ซึ่งประเทศที่พัฒนาแล้วในปัจจุบันยืนหยัดอยู่ได้ทำงานเพื่อสนับสนุนกลุ่มประชากรที่มีรายได้ลดลงอย่างต่อเนื่อง
โชคไม่ดี บริษัทหรือสถานประกอบการแบบนี้เราไม่ได้สร้างขึ้น ที่ผ่านมา อีกทั้งมีภาระหนี้สินในขณะที่บรรษัทโดยรัฐที่มีผลประกอบที่ดีนั้นได้มีการจัดสรรปันส่วนกันของคณะบุคคล (แต่ในอนาคตอาจจะลดบทบาทลงหากแนวทางการพัฒนาเศรษฐกิจลดการพึ่งพาภาคไฮโดรคาร์บอนลง) ทำให้เราไม่สามารถลดแรงกันชนได้ เพราะรัฐแทบไม่มีเครื่องมือที่จะช่วยให้กลุ่มเปราะบางเข้าถึงสังคมระดับจุลภาค และรัฐก็มีเครื่องมือเล็กน้อย ทั้งยังไม่ค่อยมีประสิทธิภาพ เช่น จ่ายเงินชดเชยรายได้แค่ 15,000 บาท จะแก้ปัญหาได้จริงหรือไม่?
เงินจำนวนนี้ไม่น่าจะเพียงพอสำหรับสิ่งที่จำเป็นที่สุด คำถามใหญ่คือ คุ้มค่าหรือไม่ที่จะใช้ทรัพยากรที่มีอยู่อย่างจำกัด ไปแจกจ่ายเงิน หรือโดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในบริบทของราคาวัตถุดิบที่ต่ำ ไม่มีจำนวนนักท่องเที่ยวและการขาดรายได้จากงบประมาณ

บางทีอาจเป็นการดีกว่าที่จะนำเงินทุนไปยังโครงการที่ตรงเป้าหมายมากขึ้น เช่น ผลประโยชน์การว่างงานสำหรับผู้ที่ตกงานหรือจะตกงาน ในโลกของการร่วมทุนมีการคิดค้นกลเม็ดมากมายเกี่ยวกับวิธีลดความเสี่ยงสำหรับนักลงทุนจัดสรรทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ ในขณะเดียวกันก็สร้างแรงจูงใจที่เหมาะสมให้กับผู้ประกอบการ รัฐบาลสามารถนำเทคนิคเหล่านี้มาใช้

ตัวอย่าง รัฐบาลสามารถจัดโครงสร้างโครงการสนับสนุนของตนได้ ไม่ใช่ในรูปแบบของเงินกู้ แต่อยู่ในรูปของ หุ้นบุริมสิทธิ (เงินกู้ที่สามารถเปลี่ยนเป็นหุ้นได้) ซึ่งผู้ร่วมทุนมักใช้สำหรับการใช้ทรัพยากรอย่างมีเหตุผลมากขึ้น ซึ่งคุณยังสามารถใช้การจัดหาเงินแบบแบ่งระยะซึ่งเป็นที่นิยมในกลุ่มผู้ร่วมทุน บริษัท จะได้รับแต่ละงวดที่ตามมาก็ต่อเมื่อได้รับผลลัพธ์ที่ตกลงไว้ในขั้นตอนก่อนหน้า
วิธีนี้ช่วยให้สามารถตัดโครงการที่ไม่ดีออกไปได้อย่างรวดเร็วและไม่ต้องเสียทรัพยากรที่มีอยู่อย่างจำกัด ไป หรือลดโครงการจัดจ้างตามหน่วยงานภาครัฐการจัดสัมมนาต่างๆ ส่วนหนึ่งได้รับความช่วยเหลือจากภาคเศรษฐกิจที่ส่วนใหญ่ประกอบด้วยรัฐวิสาหกิจและเทศบาล ซึ่งสามารถพึ่งพารัฐได้
ไม่ว่าในกรณีใด หากไม่มีการสนับสนุนสำหรับธุรกิจขนาดเล็กและขนาดกลางอุปสงค์ที่ลดลงของประชากรอาจไม่เพียงพอที่จะกลับไปสู่ระดับเดิม ซึ่งไม่เพียงแต่เป็นวัคซีนที่ช่วยรักษาปฏิสัมพันธ์ในท้องถิ่นระหว่างลูกค้ากับธุรกิจ แต่ยังเพิ่มกิจกรรมทางธุรกิจในโลกได้อีกด้วย
การฟื้นตัวของอุปสงค์ในตลาดสำคัญจะช่วยปรับปรุงผลการดำเนินงานทางการเงินของบริษัทและรายได้ของประชากร อย่างไรก็ตาม หากรัฐบาลมีความปรารถนาที่จะไม่รอขอความช่วยเหลือจากต่างประเทศ ก็มีทางเลือกที่จะหามาตรการรองรับประชากรได้เสมอ ซึ่งประสบการณ์ในด้านนี้ก็มีหลายคนได้รับมาแล้วในช่วงที่ไม่ได้ทำงาน
และไม่ว่าในกรณีใด ยิ่งมีเงินในระบบเศรษฐกิจมากเท่าไหร่ ก็จะยิ่งฟื้นตัวจากสถานการณ์ช็อกเพราะไวรัสโคโรน่ามากขึ้นเท่านั้น

 

 

เรื่อง : รศ.ดร.ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย