เมื่อประมาณปลายปี พ.ศ.2554 สำนักพิมพ์ open world ได้ออกหนังสือ “ทักษะแห่งอนาคตใหม่: การศึกษาเพื่อศตวรรษที่ 21” ซึ่งเรียกเสียงฮือฮาในแวดวงการศึกษาไทยเป็นอย่างมาก จนติดอันดับหนังสือขายดิบขายดี
ตอนนั้น เรียกได้ว่า ผมไปทำวิจัย หรือไปสอนที่ไหน เป็นต้องเห็น “ทักษะแห่งอนาคตใหม่: การศึกษาเพื่อศตวรรษที่ 21” วางเด่นเป็นสง่าอยู่บนโต๊ะของนักการศึกษาระดับแนวหน้าของประเทศแทบทั้งนั้น
มาในครั้งนี้ สำนักพิมพ์ open world ได้พิมพ์หนังสือเล่มใหม่ในชุดเดียวกันออกมาอีกเล่มหนึ่ง ซึ่งใช้ชื่อปกว่า “การเรียนรู้แห่งศตวรรษที่ 21”
ผมเชื่อว่า บรรดานักการศึกษา เห็นแล้วต้องรีบตะครุบไว้ทันที เพื่อนำมาเข้าชุดกับ “ทักษะแห่งอนาคตใหม่: การศึกษาเพื่อศตวรรษที่ 21”
แต่สำหรับแฟนพันธุ์แท้ SALIKA ที่มิได้เป็นนักการศึกษา แต่สนใจเรื่องราวเกี่ยวกับแวดวงการศึกษา ก็สามารถหามาอ่านกันได้ครับ ดังที่ผมจะขออนุญาตนำบางช่วงบางตอนของ “การเรียนรู้แห่งศตวรรษที่ 21” มาลงไว้เพื่อเป็นการเรียกน้ำย่อยกันในตอนนี้
และเพื่อเป็นการส่งเสริมสำนักพิมพ์ดีๆ ที่ลงทุนลงแรงพิมพ์หนังสือดีๆ ให้พวกเราได้อ่านกัน

การเรียนรู้แห่งศตวรรษที่ 21
หลักการเรียนรู้ 7 ประการในหนังสือ “การเรียนรู้แห่งศตวรรษที่ 21”
1. ความรู้เดิมของนักศึกษาช่วยเสริมส่งหรือเป็นอุปสรรคต่อการเรียนรู้
นักศึกษาเข้ามาเรียนวิชาของเราพร้อมกับความรู้ ความเชื่อ และทัศนคติที่ได้รับมาจากวิชาอื่นๆ และจากชีวิตประจำวัน เมื่อนักศึกษานำความรู้นี้มาใช้ในห้องเรียนของเรา ความรู้เหล่านี้ก็ส่งอิทธิพลต่อวิธีที่นักศึกษากรองและตีความสิ่งที่กำลังเรียนรู้ ถ้าความรู้เดิมของนักศึกษาแน่น และถูกต้อง และนำมาใช้งานในเวลาที่เหมาะสม ความรู้เดิมเหล่านี้ก็จะเป็นรากฐานที่แข็งแกร่งสำหรับการสร้างองค์ความรู้ใหม่ อย่างไรก็ตาม เมื่อความรู้เดิมเฉื่อยงาน ไม่เพียงพอสำหรับใช้ทำงาน และนำมาใช้งานอย่างไม่เหมาะสมหรือไม่ถูกต้อง ก็อาจแทรกแซงหรือเป็นอุปสรรคต่อการเรียนรู้ใหม่ได้
2. วิธีที่นักศึกษาจัดระเบียบความรู้มีอิทธิพลต่อการเรียนและการนำความรู้ไปใช้
นักศึกษามักเชื่อมโยงความรู้ในแต่ละเรื่องเข้าด้วยกันโดยธรรมชาติ เมื่อการเชื่อมโยงดังกล่าวทำให้เกิดโครงสร้างความรู้ที่จะระเบียบอย่างถูกต้องแม่นยำ และมีความหมาย นักศึกษาก็จะสามารถดึงความรู้มาใช้งานได้อย่างมีประสิทธิผล และมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น ในทางตรงกันข้าม เมื่อเชื่อมโยงความรู้ไว้อย่างไม่ถูกต้องแม่นยำ หรือแบบสุ่มๆ นักศึกษาก็อาจจะไม่สามารถดึงความรู้มาใช้อย่างเหมาะสมได้
3. แรงจูงใจของนักศึกษากระตุ้นให้เกิด ชี้นำ และเกื้อหนุนการกระทำเพื่อเรียนรู้
เมื่อเข้าเรียนในระดับอุดมศึกษา และมีอิสระมากขึ้น ว่าจะศึกษาเรียนรู้อะไร เมื่อใด และอย่างไร แรงจูงใจจะมีบทบาทสำคัญในการชี้นำทิศทาง ความเข้มข้น ความไม่ลดละ และคุณภาพของพฤติกรรมการเรียนรู้ของนักศึกษา เมื่อนักศึกษาพบคุณค่าของเป้าหมายหรือกิจกรรมการเรียนรู้ คาดว่าตนจะบรรลุผลการเรียนได้สำเร็จตามที่ปรารถนา และรับรู้ว่าสภาพแวดล้อมเกื้อหนุน นักศึกษาก็มักมีแรงจูงใจอย่างมากให้เรียนรู้

4. เพื่อพัฒนาความสันทัด นักศึกษาต้องมีทักษะประกอบ ต้องหัดบูรณาการทักษะดังกล่าว และรู้ว่าเมื่อใดควรประยุกต์ใช้สิ่งที่เรียนมา
นักศึกษาจะต้องพัฒนาไม่เพียงแต่ทักษะ และความรู้ที่จำเป็นในการทำงานที่ซับซ้อนเท่านั้น หากแต่ยังต้องฝึกการผสานรวม และบูรณาการทักษะ และความรู้ดังกล่าว เพื่อพัฒนาความคล่องแคล่ว และความเป็นอัตโนมัติให้มากยิ่งขึ้นด้วย ในท้ายที่สุด นักศึกษาก็จะต้องเรียนรู้ว่าควรประยุกต์ใช้ทักษะ และความรู้ที่ได้เรียนรู้ไปนั้นอย่างไร และเมื่อใด ในฐานะที่เป็นผู้สอน เรื่องสำคัญก็คือ เราต้องพัฒนาความสำนึกรู้ถึงองค์ประกอบต่างๆ ดังกล่าวของความสันทัดจัดเจน เพื่อจะได้ช่วยให้นักศึกษาของเราเรียนรู้ได้อย่างมีประสิทธิผลมากขึ้น
5. การเรียนรู้ต้องอาศัยทั้งการฝึกฝนที่มุ่งเป้าหมาย และผลป้อนกลับที่มุ่งเป้าหมาย
การเรียนรู้ และสมรรถนะ จะได้รับการส่งเสริมอย่างดีที่สุด เมื่อนักศึกษาใส่ใจเข้าร่วมในการฝึกฝนปฏิบัติที่เน้นจุดมุ่งหมาย หรือเน้นเกณฑ์อันจำเพาะเจาะจง และเป็นการฝึกฝนที่ตั้งเป้าไว้ ณ ระดับความท้าทายที่เหมาะสม รวมทั้งมีปริมาณ และความถี่ เพียงพอที่จะทำให้นักศึกษาบรรลุผลได้ตามเกณฑ์ประเมินสมรรถนะ การฝึกฝนปฏิบัติจะต้องควบคู่ไปกับผลป้อนกลับที่สื่อสารแจ้งชัดเกี่ยวกับสมรรถนะด้านต่างๆ ของนักศึกษา ตามที่เกี่ยวข้องกับเกณฑ์เป้าหมายจำเพาะ อีกทั้งผลป้อนกลับนั้น ต้องให้ข้อมูลที่จะช่วยให้นักศึกษาพัฒนาก้าวหน้าไปบรรลุผลตามเกณฑ์ดังกล่าว ตลอดจนต้องให้ผลป้อนกลับดังกล่าวแก่นักศึกษาอย่างทันการณ์ และมีความถี่อันเหมาะสม ที่จะทำให้ผลป้อนกลับดังกล่าวเกิดประโยชน์

6. พัฒนาการระดับปัจจุบันของนักศึกษามีปฏิสัมพันธ์กับบรรยากาศทางสังคม ทางอารมณ์ และทางสติปัญญาของรายวิชา ปฏิสัมพันธ์ดังกล่าวนี้ ส่งผลกระทบต่อการเรียนรู้
นักศึกษาไม่เพียงมีเชาวน์ปัญญา แต่ยังต้องมีความฉลาดทางสังคม และอารมณ์ด้วย และนักศึกษาที่ยังคงอยู่ในช่วงของการกำลังพัฒนาทักษะทางเชาวน์ปัญญา ความฉลาดทางสังคม และอารมณ์ แม้เราจะไม่สามารถควบคุมกระบวนการพัฒนาได้ แต่เราก็สามารถหล่อหลอมลักษณะในด้านต่างๆ ของห้องเรียนให้เอื้ออำนวยต่อพัฒนาการของนักศึกษาได้ ทั้งลักษณะทางด้านปัญญา ด้านสังคม ด้านอารมณ์ ตลอดจนลักษณะทางด้านกายภาพของห้องเรียน ที่จริง งานศึกษาวิจัยมากมายหลายชิ้นแสดงให้เห็นว่า บรรยากาศที่ผู้สอนสร้างขึ้นมีนัยอันส่งผลต่อนักศึกษา บรรยากาศที่ไม่ดีอาจเป็นอุปสรรคต่อการเรียนรู้ และสมรรถนะ แต่บรรยากาศที่ดีสามารถกระตุ้นการเรียนรู้ของนักศึกษาได้
7. เพื่อให้เป็นผู้เรียนที่กำกับตนเองได้ นักศึกษาต้องรู้จักประเมินความต้องการของงาน ประเมินความรู้ และทักษะของตนเอง วางแผนแนวทางตรวจสอบความก้าวหน้า และปรับยุทธศาสตร์ของตนไปตามที่จำเป็น
ผู้เรียนอาจใช้กระบวนการต่างๆ เชิงอภิปริชาน ในการกำกับควบคุมการเรียนรู้ของตน กล่าวคือ ประเมินงานที่จะทำหรือกำลังทำ ประเมินจุดแข็ง และจุดอ่อนของตนเอง วางแผนแนวทางของตน ประยุกต์ใช้ยุทธศาสตร์ต่างๆ และใคร่ครวญทบทวนว่า แนวทางที่ตนเลือกใช้นั้น ใช้งานได้ดีมากน้อยเพียงใด แต่น่าเสียดายที่ตามธรรมชาติแล้ว นักศึกษามักไม่รู้จักใช้กระบวนการเหล่านี้ได้เอง เมื่อนักศึกษาได้พัฒนาทักษะในการใช้กระบวนการเหล่านี้แล้ว ก็จะเกิดนิสัยทางปัญญา ที่ไม่เพียงแต่ปรับปรุงสมรรถนะให้ดีขึ้นเท่านั้น แต่ยังทำให้เป็นผู้เรียนรู้ที่มีประสิทธิผลยิ่งขึ้นด้วย











