พลิกปูม D. G. Kendall บิดา Queuing Theory “ทฤษฎีแถวคอย” สะท้อนผ่าน “รับจ้างต่อคิว” อาชีพนี้ก็มีด้วย!

ภาพข่าว “รองเท้าแตะต่อคิว” ในบ้านเรา เมื่อราวกลางปีที่แล้ว เป็นทั้ง “ภาพจำ” ในระดับปรากฏการณ์ทางสังคม และเป็น “ภาพแชร์” ระดับโลก เมื่อประเทศจีน มีการนำโมเดล “รองเท้าแตะต่อคิว” ไปใช้-เป็นที่ฮือฮาอย่างมาก!


ต้องยอมรับว่า รูป “รองเท้าแตะต่อคิว” สะท้อนสภาพสังคมไทยในระดับวัฒนธรรมได้ดีพอสมควร เมื่อประเทศเรายังไม่มีระบบสวัสดิการสังคมเฉกเช่นชาติพัฒนาแล้ว

หากเราไม่นับ “รองเท้าแตะต่อคิว” เอกชน การเข้าถึงบริการขั้นพื้นฐานต่างๆ ของรัฐ
ไม่ว่าจะเป็นการติดต่อหน่วยงานราชการต่างๆ หรือการศึกษา และโดยเฉพาะอย่างยิ่งบริการด้านการสาธารณสุขที่ขาดแคลนเป็นอย่างมาก
การเข้าถึงโรงพยาบาลมีความยากลำบาก เนื่องจาก Demand (ความต้องการของประชาชน) มีมากกว่า Supply (จำนวนโรงพยาบาล และบุคลากรทางการแพทย์)
การที่คนยากคนจนต้องตื่นตั้งแต่ตี 2 ตี 3 เพื่อเดินทางออกจากบ้านมายืนเข้าคิวเพื่อรับบริการทางการแพทย์ที่โรงพยาบาลรัฐในเวลาตี 4 จึงเป็นเรื่องยากเย็นแสนเข็ญเป็นอย่างมาก
การ “ยืนเข้าคิว” เพื่อรอรับบริการของรัฐเป็นเวลานาน นอกจากจะ “ขาแข็ง” เนื่องจากต้องยืนตั้งแต่ตี 4 ตี 5 แล้ว เวลาท้องร้องขึ้นมา หรือปวดห้องน้ำห้องท่า ก็ลำบากลำบนเป็นอย่างมาก
เพราะถ้า “ออกจากคิว” ไปทำธุระส่วนตัวเมื่อไหร่ กลับมาอีกที-คิวหาย! ต้องไปเริ่มต้น “ต่อคิวใหม่”
เหตุดังนี้ นวัตกรรม “รองเท้าแตะต่อคิว” จึงเกิดขึ้น-เป็นที่ชื่นชม และทำตามกันเป็นอย่างมาก ทั้งในหมู่คนยากคนจน คนไทยด้วยกันเอง และคนต่างชาติ-คือคนจีน ดังได้กล่าวไปข้างต้น
ทางแก้หนึ่งซึ่งเป็นทางออกที่หลายหน่วยงานนิยมนำมาใช้ก็คือ “ระบบบัตรคิว” ซึ่งมีทั้งการแจกบัตรคิวเป็นกระดาษ และการใช้เครื่องกดบัตรคิว
เมื่อพูดถึง นวัตกรรม “รองเท้าแตะต่อคิว” และ “ระบบการกดบัตรคิว” แล้ว ก็ทำให้ผมนึกขึ้นได้ว่า มีทฤษฎีหนึ่งเกี่ยวกับ “การต่อคิว” ซึ่งน่าสนใจนำมาเล่าเชื่อมโยงสู่กันฟังครับ
แนวคิด “การต่อคิว” นั้น มีตั้งแต่ “ตัวแบบการเข้าแถวคอย” (Queuing Model) “ระบบแถวคอย” (Queuing System) ไปจนถึง “ทฤษฎีแถวคอย” (Queuing Theory) และ “ระเบียบวิธีแถวคอย” (Queuing Methodology)
“ทฤษฎีแถวคอย” หมายถึง “กระบวนการทางคณิตศาสตร์แถวคอย” หรือการ “เข้าคิว” ประกอบด้วย “ลูกค้า” (หรือ “รายการ”) เช่น “คน” “วัตถุ” หรือ “ข้อมูล”
โดย “คิว” จะเกิดขึ้น เมื่อมีทรัพยากรที่จำกัดสำหรับการให้บริการ อธิบายง่ายๆ ก็เฉกเช่น Demand (ความต้องการของประชาชน) ที่มีปริมาณมากกว่า Supply (จำนวนโรงพยาบาล และบุคลากรทางการแพทย์) ผู้ให้บริการดังที่ได้เขียนไว้แล้วเมื่อสักครู่
G. Kendall (David George Kendall)
G. Kendall (David George Kendall)

G. Kendall (David George Kendall) นักคณิตศาสตร์ชาวอังกฤษ เจ้าของฉายา “บิดา Queuing Theory” คือผู้ค้นคิดประดิษฐกรรม Queuing Model เพื่อใช้ในการอธิบายลักษณะของ “แถวคอย” ซึ่งเป็นที่รู้จักกันทั่วไปว่า Kendall Notation หรือ “สัญกรณ์เคนดัล”

โดยใช้ตัวอักษร ตัวเลข และสัญลักษณ์ คั่นด้วยเครื่องหมาย “/” ซึ่งตัวแบบเบื้องต้นที่อธิบายในบทความนี้ประกอบด้วย 3 ส่วนหลัก ที่ต้องมีอยู่ในทุกตัวแบบแถวคอย คือ A/B/C
A คือ การแจกแจงการเข้ามา
B คือ การแจกแจงการให้บริการ
โดยทั้ง A และ B สามารถแทนด้วยอักษร อย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้
แทน ด้วย M หมายถึง การแจกแจง Markovian หรือ Poisson กรณีแทนค่าจำนวนต่อหน่วยเวลา หรือการแจกแจง Exponential กรณีข้อมูลเป็นเวลา
แทน ด้วย D หมายถึง ค่าคงที่
แทน ด้วย G หมายถึง การแจกแจงทั่วไป (นอกเหนือจากใน M และ D)
C คือ จำนวนหน่วยการให้บริการ แทนด้วยตัวเลขตั้งแต่ 1 ขึ้นไป

อาทิ รอคิวที่โรงพยาบาล ธนาคาร หรือซูเปอร์มาร์เก็ต
รอสายบริการหลังการขาย หรือสอบถามข้อมูลทางโทรศัพท์
รอขึ้นรถโดยสาร รถไฟ เรือเมล์ เครื่องบิน
รอคอมพิวเตอร์ดำเนินการงาน หรือตอบสนอง
รอเครื่องล้างรถอัตโนมัติ
ฯลฯ
David George Kendall (D. G. Kendall) เกิดเมื่อวันที่ 15 มกราคม ปี ค.ศ. 1918 ที่เมือง Ripon ซึ่งตั้งอยู่ฝั่งตะวันตกของแคว้น Yorkshire ประเทศอังกฤษ
จบชั้นมัธยมศึกษาตอนปลายจากโรงเรียน Ripon และสอบเรียนต่อระดับอุดมศึกษาได้ที่ Queen’s College มหาวิทยาลัย Oxford สำเร็จเป็นบัณฑิตด้านสถิติและคณิตศาสตร์ในปี ค.ศ. 1939
David George Kendall
en.wikipedia.org/David_George_Kendall
เริ่มต้นอาชีพการงานเกี่ยวกับงานวิจัยทางการบินและอวกาศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการศึกษาค้นคว้าวิจัยเกี่ยวกับจรวดในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่ Magdalen College มหาวิทยาลัย Oxford ที่เขาจบการศึกษามานั้นเอง
ต่อมาในปี ค.ศ. 1962 David George Kendall ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นศาสตราจารย์คนแรกของคณะคณิตศาสตร์และสถิติ ที่มหาวิทยาลัย Cambridge ตราบจนกระทั่งเกษียณอายุราชการในปี ค.ศ. 1985
ตลอดช่วงชีวิตอาชีพการงาน D. G. Kendall ได้รับเลือกทุนวิจัยมากมาย อาทิ ทุนวิจัยของ Churchill College

ที่สำคัญก็คือ David George Kendall เป็นผู้ก่อตั้ง Rollo Davidson Trust ในปี ค.ศ. 1986 ส่งผลให้เขาได้รับปริญญาวิทยาศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัย Bath

นอกจากฉายา บิดา Queuing Theory “ทฤษฎีแถวคอย” แล้ว D. G. Kendall มีชื่อเสียงจากการเป็นผู้เชี่ยวชาญวิชาการด้าน “ความน่าจะเป็น” และ “การวิเคราะห์ข้อมูล” รวมถึงการเป็นผู้บุกเบิกทฤษฎีสังเคราะห์ทางสถิติใหม่ๆ มากมายอีกด้วย
ทำให้ Royal Statistical Society มอบรางวัล Guy Medal ให้กับเขาในปี ค.ศ. 1955 ตามด้วย Guy Medal ในปี ค.ศ. 1981 และในปี ค.ศ. 1980 The London Mathematical Society ได้มอบรางวัล Whitehead Prize ให้แก่เขาในฐานะนักคณิตศาสตร์อาวุโส
บทบาทสำคัญอีกประการหนึ่งของ David George Kendall คือการก่อตั้ง Bernoulli Society ในปี ค.ศ. 1975 โดยเขาได้ถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 23 ตุลาคม ปี ค.ศ. 2007 สิริรวมอายุ 90 ปี

เขียนถึงเรื่องราวของ D. G. Kendall บิดา Queuing Theory “ทฤษฎีแถวคอย” และนวัตกรรม “รองเท้าแตะต่อคิว” แล้ว ทำให้นึกถึงอีกเรื่องราวหนึ่งซึ่งเกี่ยวเนื่องกันขึ้นมาครับ
นั่นก็คือ เมื่อไม่นานมานี้ หลังจาก นวัตกรรม “รองเท้าแตะต่อคิว” เป็นที่ฮือฮาไปทั้งโลก บ้านเราก็ได้ให้กำเนิดอาชีพใหม่ขึ้นมาวิชาชีพหนึ่ง ซึ่งคงไม่มีใครคาดคิด หรือนึกไม่ถึงว่า “มันเป็นอาชีพได้อย่างไร?”
นั่นก็คือ การเกิดขึ้นของอาชีพ “รับจ้างต่อคิว”

หากย้อนกลับไปพิจารณาปัญหา Demand (ความต้องการของประชาชน) ที่มีปริมาณมากกว่า Supply (จำนวนโรงพยาบาล และบุคลากรทางการแพทย์)
เพื่อให้สอดคล้องกับยุคสมัย อาชีพ “รับจ้างต่อคิว” จึงถือกำเนิดขึ้น เพราะใช่ว่าทุกๆ คนมีเวลามากพอสำหรับทุกๆ เรื่อง ดังนั้น การเสียเวลา “เข้าคิว” โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การต่อแถวซื้อสินค้า / จองสินค้า / จองบัตรคอนเสิร์ต ฯลฯ
ซึ่งเป็นที่ทราบกันดี ว่าโควต้าสินค้า / บัตรคอนเสิร์ต โดยเฉพาะอย่างยิ่ง “ใบจอง” หรือ “บัตรคิว” นั้น มักจะหมดไวปานสายฟ้าแลบ
เหตุดังนั้น อาชีพ “รับจ้างต่อคิว” จึงเกิดขึ้น เพื่อเอาเวลา และสิทธิ์ของเรา มอบให้เขาไป “ต่อคิวแทน”
เพราะ อาชีพ “รับจ้างต่อคิว” คือผู้เสียสละไปนั่งรอ-นอนรอ ห้าง / เคาน์เตอร์บัตรคอนเสิร์ต หรือร้านจำหน่ายสินค้าหายาก เพื่อมิให้เราพลาดสินค้า / บริการ ที่ต้องการ
อันที่จริง อาชีพ “รับจ้างต่อคิว” ในต่างประเทศนั้น ถือกำเนิดเกิดขึ้นมานานแล้ว และรู้จักกันดีว่า “การแค้มป์”
บริการรับจ้างต่อคิว-เข้าแถว “แค้มป์” ซื้อสินค้า / จองสินค้า / จองบัตรคอนเสิร์ต ฯลฯ ทุกประเภทไม่จำกัดช่วงเวลา โดยทีมงานมืออาชีพ รายงานผลแบบ Real-time
บริการรับจ้างต่อคิว อาทิ กดจองบัตรคอนเสิร์ต จองคอนโด รถยนต์ โทรศัพท์มือถือ หรือรับหิ้วสินค้า (ดังที่ผมเคยเขียนไว้ในบทความ “จับตา GRABR จะมาตอบโจทย์ คนนิยม “ของหิ้ว” ยุค 2020 ได้หรือไม่?”) เช่น Thai Line-up

สิ่งที่ลูกค้าจะได้รับ

1. รับประกัน ว่าจะได้ “ลำดับคิวที่แน่นอน” แน่ยิ่งกว่าแช่แป้ง หรือ 100%
2. รับประกัน “คืนเงิน” หาก “หลุดคิว”
3. รายงานสถานการณ์ 24 ชั่วโมง ให้ทราบตลอดทั้งวัน-ทั้งคืน แบบ Real-time
4. ทีมงานมืออาชีพ Standby ยิ่งกว่า 7 Eleven พร้อมเริ่มงานได้ทุกเมื่อ ไม่มีจำกัดวัน / เวลา / สถานที่
5. บริการลูกค้าครบวงจร ตั้งแต่เริ่มต้น จนจบกระบวนการ รวมถึงส่งฟรีสินค้าและบริการ

5 สินค้า / บริการ หลักๆ ที่ลูกค้ามักใช้บริการ ประกอบด้วย

1. รองเท้า กางเกงยีน กระเป๋า Brand Name โทรศัพท์มือถือ
2. บัตรคอนเสิร์ต
3. คิวโต๊ะดินเนอร์ / ผับดัง
4. คอนโดมิเนียม / รถยนต์หรู
5. งานหน้าม้า คือการนำทีมงานมานั่งกินอาหารให้เต็มร้าน / เพื่อให้ดูว่าร้านนี้มีความคึกคัก (เหมือน ม.ม้า) ฮิฮิฮิ