ใช้ ‘เรื่องกล้วยๆ’ พลิกภาคเกษตรไทยให้โตได้ ต้องส่งเสริม ตลาดส่งออกกล้วยไทย ให้ถูกทาง

“แค่ เรื่องกล้วยๆ” นอกจากจะเป็นคำพูดติดปากคนไทย เพื่อสร้างกำลังใจก่อนมุมานะทำอะไรสักอย่างให้สำเร็จแล้ว กล้วย ยังเป็นอีกหนึ่งผลไม้เศรษฐกิจสำคัญของประเทศไทย ที่สร้างรายได้ให้กับชาวสวนไม่น้อย เพราะบ้านเราสามารถปลูกกล้วยได้หลากหลายสายพันธุ์ และกล้วยไทยยังมีรสชาติอร่อยตามธรรมชาติ จึงถูกใจผู้บริโภคทั้งในและนอกประเทศ ทว่า แม้เราจะมีข้อได้เปรียบนี้มาตลอด แต่การนิ่งนอนใจ ไม่ปรับกลยุทธ์การตลาด เพื่อพัฒนาทั้งการปลูก การผลิต ไปจนถึงการแปรรูปให้แปลกใหม่ อาจเป็นหนทางให้ ตลาดส่งออกกล้วยไทย ต้องตกเป็นสองรองกล้วยจากเพื่อนร่วมภูมิภาคอย่าง กล้วยจากประเทศเวียดนามและกัมพูชา ก็ได้

เพราะถ้าอ้างอิงตาม บทความ “กล้วย พืชสารพัดประโยชน์ ปลูกกินก็ดี ปลูกขายก็ได้กำไร” ที่จัดทำโดย กองนโยบายสร้างความเข้มแข็งทางการค้า (นข.) แล้ว ประเทศเวียดนาม กำลังแย่ง Market share ของกล้วยไทยไปอย่างต่อเนื่อง ขณะที่ ประเทศกัมพูชา ก็กำลังเบียดขึ้นมาเป็นคู่แข่งในตลาดส่งออกกล้วยหอมของไทย
ต่อสถานการณ์อันท้าทายนี้ ตลาดกล้วยไทย จะปรับตัวอย่างไร จึงจะทำให้การรักษาตำแหน่งเจ้าตลาดกล้วยรสชาติเยี่ยมไม่ไปไหน แม้จะไม่ใช่ เรื่องกล้วยๆ ที่จะทำได้ แต่ก็ไม่ยากเกินความสามารถเลย ถ้าทุกภาคส่วนช่วยกัน

สถานการณ์กล้วยไทย เรื่องกล้วยๆ ที่ช่วยขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทยได้

ผู้เขียนบทความชิ้นนี้ ปูพื้นให้ทราบก่อนว่ากล้วยเป็นพืชที่ปลูกได้ทั่วไปในพื้นที่ประเทศไทย โดยกล้วยแต่ละชนิดสามารถเติบโตได้ดีในพื้นที่ที่แตกต่างกันไป เพราะพื้นที่เพาะปลูกแต่ละแห่งก็จะมีเนื้อที่ให้ผลผลิตที่ไม่เท่ากัน ซึ่งจะส่งผลโดยตรงกับปริมาณผลผลิตในแต่ละพื้นที่
แต่ที่ผ่านมา “กล้วยน้ำว้า” ยังคงเป็นกล้วยที่มีการปลูกมากที่สุดในประเทศไทย เนื่องจากปลูกง่าย คนไทยรับประทานและใช้ประโยชน์จากกล้วยน้ำว้ามากกว่ากล้วยชนิดอื่น โดยสามารถปลูกได้ทั่วไปในหลายพื้นที่โดยเฉพาะจังหวัด เพชรบุรี เลย จันทบุรี เป็นต้น
ขณะที่ “กล้วยตานี” เป็นกล้วยที่นิยมใช้ประโยชน์จากใบมากกว่าผล ซึ่งส่วนมากจะนำใบไปใช้ห่ออาหาร สิ่งของ บรรจุภัณฑ์ต่างๆ จึงมีการปลูกที่น้อยกว่ากล้วยชนิดอื่นๆ โดยจะปลูกมากในจังหวัดสุโขทัย
ส่วน กล้วยหอม ได้รับการส่งเสริมให้ปลูกที่จังหวัดปทุมธานีมากที่สุด และได้รับการยกระดับให้เป็นผลไม้เศรษฐกิจประจำจังหวัด ซึ่งกล้วยหอมที่มีการส่งเสริมให้ปลูกมากคือ กล้วยหอมทอง ซึ่งส่งออกไปยังตลาดจีนและญี่ปุ่น เป็นตลาดสำคัญ
นอกจากนี้ ยังมีการปลูกกล้วยหอมเขียวพันคาเวดิช เพื่อรองรับต่อตลาดทางฝั่งตะวันตก เช่น สหรัฐอเมริกา และยุโรป โดยในปี 2562 มีพื้นที่เพาะปลูกจำนวน 19,271.95 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 20.36 ของพื้นที่ปลูกกล้วยหอมทั้งหมด ผลผลิตโดยรวมจำนวน 46,148.49 ตัน มีเกษตรกรเพาะปลูกกล้วยหอมจำนวน 543 ครัวเรือน โดยแต่ละครัวเรือนมีสัดส่วนพื้นที่เพาะปลูกกล้วยเป็น 35.5 ไร่ ต่อ 1 ครัวเรือน

อย่างไรก็ดี ในบทความนี้ ยังชี้ให้ผู้อ่านเห็นด้วยว่า การเพาะปลูกกล้วย ที่เพิ่มขึ้นส่งผลต่อราคากล้วยแต่ละชนิด เนื่องจากปริมาณผลผลิตที่ทำให้ราคามีการเปลี่ยนแปลงไปในแต่ละปี
  • กล้วยไข่และกล้วยหอม เป็นกล้วย 2 ชนิดที่มีราคาสูง กล้วยไข่มีราคาเฉลี่ยที่กิโลกรัมละ 20 บาท ขณะที่กล้วยหอมมีราคาเฉลี่ยที่ 18 บาทต่อกิโลกรัม
  • ในปี 2562 ราคากล้วยไข่มีแนวโน้มสูงขึ้นอยู่ที่ราคา 26 บาท เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้าที่ราคา 18 บาท โดยราคาเพิ่มขึ้นร้อยละ 44.44 มีอัตราการเติบโตตั้งแต่ปี 2558- 2562 เพิ่มขึ้นร้อยละ 7.73
  • กล้วยหอมมีแนวโน้มราคาลดลง ซึ่งในปี 2562 มีราคา 17 บาท ลดลงร้อยละ 5.56 จากปีก่อนหน้าที่ราคา 18 บาท โดยอัตราการเติบโตของราคากล้วยหอมตั้งแต่ปี 2558 – 2562 ลดลงร้อยละ 4.14 ในขณะที่กล้วยชนิดอื่นนั้นมีแนวโน้มราคาที่ทรงตัว
ข้อเท็จจริงที่รายงานมานี้ ชี้ให้เห็นว่าผลผลิตกล้วยแต่ละชนิดในประเทศไทย มีปริมาณที่ผกผันกับพื้นที่การผลิต เนื่องจากสภาพภูมิกาศที่เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างหนัก เช่น ภาวะภัยแล้ง ที่ส่งผลให้ต้นกล้วยขาดน้ำ ได้รับน้ำไม่เพียงพอทำให้ผลผลิตที่ได้ไม่ตรงตามมาตรฐาน ไม่สามารถขายได้ รวมไปถึงภัยจากน้ำท่วมในบางพื้นที่ที่ทำให้พื้นที่เพาะปลูกเสียหาย ผลผลิตไม่ได้ตรงตามที่ต้องการ และราคาสินค้าตกต่ำลง

แม้การขยายตัวของ ตลาดส่งออกกล้วยไทย จะลดลงในปีนี้ แต่ยังไม่หมดหวัง

ที่ผ่านมา ประเทศไทยส่งออกกล้วยไปยังต่างประเทศทั่วโลกทั้งในรูปแบบของผลกล้วยสด กล้วยอบแห้ง และกล้วยแปรรูปต่างๆ โดยกล้วยชนิดสำคัญที่ส่งออก คือ กล้วยไข่และกล้วยหอม
มาในปี 2563 (ม.ค. -ก.ค.) ไทยส่งออกกล้วยสดไปยังประเทศต่างๆ 5 อันดับแรก ได้แก่ จีน ญี่ปุ่น มาเลเซีย ฮ่องกง และกัมพูชา แต่อย่างไรก็ตาม ต้องยอมรับว่าตลาดส่งออกกล้วยรายใหญ่อย่างประเทศจีนนั้น มีอัตราขยายตัวที่ลดลงอย่างต่อเนื่องนับตั้งแต่ปี 2562 ซึ่งในปี 2563 (ม.ค.-ก.ค.) อัตราการขยายตัวลดลงร้อยละ 44.67 เมื่อเทียบกับช่วงเวลาเดียวกันของปีที่แล้วพบว่าอัตราการขยายตัวของปีก่อนหน้า

แม้ว่า ตลาดส่งออกกล้วยไทย รายใหญ่ อย่างจีน จะมีอัตราการขยายตัวลดลง ทว่า ตลาดกล้วยไทย ก็ยังไม่สิ้นไร้ซึ่งความหวัง เพราะถึงอย่างไรประเทศจีน ก็ยังคงมีความเชื่อมั่นในคุณภาพของกล้วยไทยอยู่
โดยจีนเริ่มนำเข้ากล้วยไข่สดของไทยเพิ่มมากขึ้นตั้งแต่ปี 2557 เนื่องจากกล้วยไข่มีชื่อที่เป็นมงคลในภาษาจีนว่า “หวงตี้เจี้ยว” หมายถึง “กล้วยจักรพรรดิ” เชื่อว่าเป็นผลไม้มงคลที่มากด้วยคุณค่าทางโภชนาการ
อีกทั้งรูปทรงผลที่เล็กกว่ากล้วยหอมจึงรับประทานได้ง่ายกว่าอีกด้วย กล้วยไข่จึงเป็นที่นิยมมากขึ้นในประเทศจีน นอกจากผลกล้วยสดที่ไทยสามารถส่งออกได้มากแล้ว จีนยังได้เริ่มนำเข้ากล้วยแปรรูปต่าง ๆ จากประเทศไทยเพิ่มมากขึ้น อาทิ กล้วยอบแห้ง
ดังนั้น การส่งออกกล้วยไทย จึงสามารถตีตลาดได้ทั้ง กล้วยสด ที่ไทยเรามีหลากหลายสายพันธุ์ และกล้วยแปรรูป ที่มีรสชาติ และคุณประโยชน์เป็นที่ยอมรับ

กวากหนามที่ต้องกำจัดให้พ้นทาง “ตลาดส่งออกกล้วยไทย” คือ เวียดนามและกัมพูชา

กล้วยไทยจะยังมีความหวังในการทำตลาดส่งออกในระยะยาวอยู่ แต่ต้องสู้รบปรบมือกับ 2 ประเทศร่วมภูมิภาค ที่มาแบ่ง Market share หรือส่วนแบ่งทางการตลาดของเราไปด้วยเช่นกัน นั่นคือ เวียดนามและกัมพูชา
  • ข้อเท็จจริงที่นิ่งนอนใจไม่ได้ เมื่อ Market Share ของไทยลดลงอย่างต่อเนื่อง ขณะที่เวียดนามเพิ่มขึ้น
ปี 2562 ประเทศจีนนำเข้าผลกล้วยสดและแห้งจากไทยเป็นมูลค่า 16.31 ล้านเหรียญสหรัฐ (ประมาณ 505.61 ล้านบาท) โดยกล้วยจากประเทศไทยคิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 1.55 ของการนำเข้ากล้วยทั้งหมด ซึ่งในปี 2558 ไทยมีสัดส่วนอยู่ในตลาดนำเข้ากล้วยของจีนที่ร้อยละ 4.7 ของการนำเข้ากล้วยทั้งหมด
แต่ตลอดระยะเวลา 5 ปีที่ผ่านมา (ปี 2558-2562) สัดส่วนการนำเข้ากล้วยไทยของจีนนั้นลดลงอย่างต่อเนื่อง ขณะที่เวียดนามมีสัดส่วนเพิ่มขึ้นจากปี 2558 ที่ร้อยละ 0.50 เป็นร้อยละ 11.48 ในปี 2562
  • กัมพูชา เบียดขึ้นมาเป็นคู่แข่งรายใหม่ ในตลาดกล้วยหอมของไทย
หลังจากการลงนามใน “ข้อตกลงการตรวจกักกันโรคสำหรับกล้วยหอมที่กัมพูชาจะส่งเข้าสาธารณรัฐประชาชนจีน” ในเดือนสิงหาคม 2561 เป็นต้นมา ทำให้กล้วยหอมเป็นผลไม้ชนิดแรกที่กัมพูชาสามารถส่งเข้าไปขายในตลาดจีนได้โดยไม่ต้องผ่านประเทศที่สาม (ที่ผ่านมาคือประเทศเวียดนาม)
และในปี 2562 เป็นต้นมา กัมพูชามีปริมาณการส่งออกกล้วย 19,150 ตัน คิดเป็นมูลค่า 8.38 ล้านเหรียญสหรัฐ (ประมาณ 264.95 ล้านบาท) มีสัดส่วนการตลาดในตลาดกล้วยของจีนที่ร้อยละ 0.7 ทำให้กัมพูชาเข้ามาอยู่ในอันดับที่ 6 ของประเทศผู้ส่งออกกล้วยไปยังประเทศจีน ขณะที่ประเทศไทยนั้นอยู่ในลำดับที่ 5

ชี้ศักยภาพที่ซ่อนอยู่ ช่วยเพิ่มยอดการส่งออกกล้วยไทย

ได้เวลามาชี้เป้า โอกาสและศักยภาพของกล้วยไทย ที่สามารถพัฒนาให้เป็นจุดแข็ง เพิ่มยอดให้การส่งออกกล้วยไทยได้

  • กล้วยอินทรีย์ โอกาสทองของกล้วยไทย
กล้วยหอม เป็นผลไม้ที่ได้รับความนิยมมากในประเทศญี่ปุ่น โดยเฉพาะกล้วยหอมพันธุ์สีทอง เนื่องจากรสชาติที่อร่อย มีกลิ่นหอม แม้ว่าประเทศญี่ปุ่นจะสามารถปลูกกล้วยหอมได้ แต่มีเพียง 2 จังหวัด คือ โอกินาวา และคาโงชิมา ทำให้ประเทศญี่ปุ่นมีความต้องการนำเข้ากล้วยหอมทองของไทยเป็นจำนวนมาก
โดยเฉพาะกล้วยหอมอินทรีย์ ที่ปลอดสารพิษที่เป็นอัตรายต่อสุขภาพ ซึ่งทำให้เกษตรกรไทยหันมาปลูกกล้วยด้วยระบบอินทรีย์มากขึ้น เพื่อให้ได้ตามมาตรฐานของประเทศญี่ปุ่นและสามารถส่งออกได้ราคาดีเพิ่มมากขึ้น
  • กล้วยหอมทองปทุม กล้วย GI สร้างมูลค่าเพิ่มให้ชุมชน
จังหวัดปทุมธานีได้ขึ้นทะเบียน “กล้วยหอมทองปทุม” เป็นสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) เมื่อปี 2560 โดยลักษณะเด่นของกล้วยหอมทองปทุม ได้แก่ รูปทรงผลใหญ่ยาว หน้าตัดค่อนข้างกลม ปลายคอดเล็กน้อย เปลือกบางผิวนวล เนื้อเหนียวแน่น ไม่มีเม็ด รสชาติหอมหวานมาก ซึ่งมีค่าความหวานตั้งแต่ 16 องศาบริกซ์ขึ้นไป
โดยสายพันธุ์ที่ใช้ปลูก ได้แก่ พันธุ์กรอสมิเชล์ (Gros Michel) พันธุ์คาเวดิช (Cavedish) และพันธุ์ที่ได้รับความนิยมอื่น ๆ โดยผลดิบมีสีเขียว ผลสุกมีสีเหลืองทองนวล เนื้อเหนียวแน่น
ทั้งนี้ การขึ้นทะเบียน GI นี้ จะช่วยสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับสินค้าเกษตร สร้างชื่อเสียงให้กับสินค้ากล้วยของชุมชน ทำให้ชุมชนขยายโอกาสให้เป็นสถานที่ท่องเที่ยวเชิงเกษตรได้ อีกทั้งยังเป็นการรับรองคุณภาพของสินค้าสำหรับการส่งขายไปต่างประเทศได้อีกด้วย
  • กล้วย Super Food ของคนรักสุขภาพ
ในกลุ่มคนที่มีอาการแพ้กลูเตนหรือโรคที่เกี่ยวข้องกับระบบภูมิคุ้มกัน กล้วยยังเป็นอีกหนึ่งวัตถุดิบที่สามารถนำมาทำเป็น “แป้งทางเลือก” ได้ โดยใช้ผลกล้วยดิบมาแปรรูปให้เป็น “แป้งกล้วยดิบ (green banana flours) เพื่อใช้สำหรับประกอบอาหาร ซึ่งนอกจากจะเป็นแป้งทดแทนผู้ที่แพ้กลูเตนแล้ว แป้งกล้วยดิบยังมีคุณค่าทางโภชนาการที่เป็นประโยชน์ต่อร่างกายอีกด้วย และสามารถช่วยป้องกันการเกิด โรคกระเพาะและบรรเทาอาการท้องเสียได้

ติดสปีดให้ตลาดกล้วยไทยโตแรงได้ ด้วย 4 เสริม 1 หนุน

กล้วยเป็นพืชผลทางการเกษตรที่ควรได้รับการสนับสนุนให้เป็นพืชเศรษฐกิจที่สำคัญอีกหนึ่งชนิด ที่เป็นทางเลือกให้แก่เกษตรกร ได้ปลูกขายเพื่อบริโภคทั้งภายในแต่ส่งขายไปยังต่างประเทศ ซึ่งการสนับสนุนและส่งเสริมการปลูกกล้วยนั้นควรทำตลอดทั้งห่วงโซ่การผลิตและการค้าสินค้ากล้วย โดยความร่วมมือกับหน่วยงานภาครัฐต่างๆ ตามแนวทางได้ ดังนี้

  • ส่งเสริมการปลูกกล้วยในระบบอินทรีย์
เนื่องจากตลาดที่นำเข้ากล้วยของไทยที่สำคัญอย่าง ญี่ปุ่น ให้ความสำคัญเรื่องสินค้าเกษตรที่สะอาดและปลอดสารเคมีอันตรายต่อสุขภาพ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องจึงควรส่งเสริมให้เกษตรกรปลูกกล้วยอินทรีย์ โดยเฉพาะกล้วยหอมทองที่ตลาดต่างประเทศมีความต้องการสูง และควรอำนวยความสะดวกในเรื่องของได้รับมาตรฐานสินค้าอินทรีย์ เพื่อช่วยลดต้นทุนและสนับสนุนให้เกษตรหันมาปลูกกล้วยเพิ่มมากขึ้น
  • ส่งเสริมการแปรรูปสินค้ากล้วย
การระบาดของเชื้อไวรัสโควิด -19 ทำให้ผู้ประกอบการไทยประสบปัญหาเรื่องการส่งออกสินค้ากล้วยไปขายยังต่างประเทศ เกษตรกรจึงควรหันมาปลูกและแปรรูปกล้วย เพื่อตอบสนองต่อความต้องการบริโภคภายในประเทศทดแทนการส่งออก รวมทั้งส่งเสริมการแปรรูปสินค้ากล้วยให้ตอบสนองต่อความต้องการการบริโภคในรูปแบบใหม่ เช่น การนำกล้วยดิบมาแปรรูปเป็นแป้งทำอาหารสำหรับผู้แพ้กลูเตน หรือทำเป็นผงกล้วยสำหรับเป็นยารักษาอาการท้องเสีย
  • ส่งเสริมการใช้ประโยชน์จากส่วนต่างๆของต้นกล้วย
นำส่วนต่างๆของกล้วยมาแปรรูปให้เป็นของใช้อื่นๆ นอกเหนือไปจากการรับประทานผล เพื่อตอบสนองต่อกระแสการบริโภครูปแบบใหม่ที่เน้นการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม เช่น ภาชนะใส่อาหาร กระเป๋า เป็นต้น
  • ส่งเสริมการทำตลาดสินค้ากล้วยไทย ให้แสดงออกถึงอัตลักษณ์เฉพาะ
สร้างสตอรี่ เรื่องราวของกล้วยไทย ให้มีคุณค่า เพื่อให้สามารถแข่งขันกับกล้วยจากประเทศอื่นๆได้ เช่น สินค้ากล้วย GI ของจังหวัดต่างๆที่กำลังเป็นที่สนใจของตลาด ทั้งในประเทศและตลาดส่งออกอยู่ในตอนนี้
  • สนับสนุนการใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่
ผลิตสินค้ากล้วยรูปแบบต่างๆให้ได้มาตรฐานด้านความสะอาดและสุขอนามัยที่ดี เอื้อต่อการขายสินค้าและส่งออกไปยังประเทศทั่วโลก

ที่มา : บทความ เรื่อง “กล้วย พืชสารพัดประโยชน์ ปลูกกินก็ดี ปลูกขายก็ได้กำไร” จัดทำโดย กองนโยบายสร้างความเข้มแข็งทางการค้า (นข.)
อัปเดต สินค้าเศรษฐกิจทำเงินของไทย ที่ยังมีแนวโน้มเติบโตได้ ถ้าได้รับการส่งเสริมให้ถูกทาง

‘บรรจุภัณฑ์ทางเลือก’ ราคาแรง แต่ทำตลาดไม่หยุด ดัน ‘อุตสาหกรรมรักษ์โลก’ ให้โตได้อีก

ควันหลง วันอาหารโลก 2020 กับการตั้งเป้าเป็น ‘ฮับผลิตแมลงของโลก’ เพิ่มทางเลือกสร้างรายได้ให้เกษตรกรไทย

สมุนไพรไทย ปั้นอย่างไรให้เทียบเท่า โสม และ ถั่งเช่า

Previous articleทำไมผู้ประกอบการ ‘ธุรกิจที่พักในไทย’ ไม่ควรหยุดพัฒนาตัวเองในช่วงนี้
Next articleสาลิกาคาบข่าว Vol.326
mm
เริ่มต้นขีดเขียนในฐานะ สื่อมวลชน กับงานผู้สื่อข่าวประจำกองประชาสัมพันธ์ สถาบันเทคโนโลยีราชมงคล ในปี 2546 ก่อนไปหาประสบการณ์ชีวิตที่เมลเบิร์น ออสเตรเลียมา 1 ปี และกลับมายึดอาชีพ “นักเขียน” จริงจัง กับการเป็น กองบรรณาธิการนิตยสารชีวจิต 3 ปี หลังจากนั้นคิดว่าน่าจะเปลี่ยนสายไปทำงานในบริษัท PR agancy ได้ 6 เดือน เมื่อรู้ว่าไม่ถูกจริต เลยออกมาเป็นนักเขียนฟรีแลนซ์ประจำกองบรรณาธิการนิตยสารฟีลกู้ดอย่าง Happy+ อยู่ 1 ปี สัมภาษณ์ทั้งดาราและคนบันดาลใจ ก่อนเข้าสู่ระบบงานประจำอีกครั้งกับนิตยสาร MBA กับการเป็นนักเขียนที่รับผิดชอบในเซคชั่นหลักสูตร MBA ของสถาบันการศึกษาทั่วประเทศ สั่งสมประสบการณ์อยู่ 3 ปี ก็ได้เวลา Upskill สู่งาน Online content writer ที่ใช้ความชอบและความหลงใหลในการถ่ายทอดเรื่องราวดีๆ ความรู้ใหม่ๆ ในยุค Education 4.0 อุตสาหกรรมทางการแพทย์ ไลฟ์สไตล์ของคนรุ่นใหม่ และการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์