ปัญหาหนึ่ง ซึ่งพูดกันมากในยุค Thailand 4.0 คือไม่ใช่ว่าทุกคนจะเข้าสู่ 4.0 ได้ง่ายๆ เพราะคนไทยมีความไม่เท่าเทียมกันหลายประการ
ผมจึงเคยเสนอทฤษฎี Blended Learning ใน SALIKA ของเราแห่งนี้
ชื่อตอนว่า “Blended Learning ชั่วโมงนี้ดีที่สุด เหมาะสุดสำหรับผู้เรียน และผู้สอนในยุคดิจิทัล”
มาในวันนี้ เกิดอีกปัญหาหนึ่ง ซึ่งเป็นปัญหา Classic ในยุค Blended Learning คือ “การเก็บข้อมูลวิจัย” ที่มีความพยายามใช้ระบบออนไลน์เข้ามาช่วย
ขณะที่หลายคนยังออฟไลน์อยู่
จึงนำมาสู่ การออกแบบ “กระบวนการเก็บข้อมูลวิจัยผ่าน LINE” ครับ

เนื่องจากในยุคนี้ ใครๆ ก็ใช้ LINE ซึ่งผมคิดว่าสะดวกกว่า Google Form ที่หลายคนกำลังใช้งานอยู่
แต่ก่อนจะไปถึงวิธีการเก็บข้อมูลวิจัยผ่าน LINE ขอปูพื้นฐานเกี่ยวกับการเก็บข้อมูลวิจัยกันก่อน
การจัดประเภทงานวิจัย แบ่งออกเป็น 2 สายหลักๆ
หนึ่ง, คือ การวิจัยสายวิทยาศาสตร์
และสอง, คือ การวิจัยสายสังคมศาสตร์ หรือการวิจัยสายมนุษยศาสตร์ และสังคมศาสตร์
งานวิจัยสายวิทยาศาสตร์ กินความกว้างครอบคลุมกระบวนการวิจัยทางการแพทย์ การวิจัยเกี่ยวกับวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี หรือการวิจัยทางด้านวิศวกรรมศาสตร์
พูดอีกแบบก็คือ งานวิจัยสายวิทยาศาสตร์นั้น มีกระบวนการวิจัย ซึ่งเน้นหนักไปที่การสร้างนวัตกรรมในลักษณะรูปธรรม หรือการทดลองในห้องปฏิบัติการ ที่จับต้องได้
ส่วนงานวิจัยสายมนุษยศาสตร์ และสังคมศาสตร์ มีรากฐานดั้งเดิมจากกระบวนการวิจัยด้านพฤติกรรมศาสตร์ โบราณคดี ศิลปะ และวัฒนธรรม เป็นการวิจัยเชิงนามธรรม
แม้จะแบ่งแยกชนิดของงานวิจัยออกจากกันอย่างชัดเจน ไม่ว่าจะพิจารณาจากวัตถุประสงค์การวิจัย หรือผลการวิจัย แต่ก็มีข้อโต้แย้งระหว่างนักวิจัยทั้งสองสาขาตลอดมา
ในแง่ที่ว่า เมื่อถึงจุดหนึ่ง ต่างคนก็ต่างเปิดเกมรุกวิพากษ์วิจารณ์กระบวนการวิจัยของอีกฝ่าย ในทำนองว่า การลงปฏิบัติการวิจัยของแต่ละศาสตร์นั้น ของใครจะง่ายกว่ากัน

ทั้งๆ ที่งานวิจัยทั้งสองสายมีจุดมุ่งหมายต่างกัน ตั้งแต่ชื่อเรียก ไปจนถึงผลลัพธ์ที่ได้จากการวิจัย แต่ก็ยังไม่วายเปิดศึกสงครามย่อยๆ ระหว่างนักวิจัยในแต่ละสาย ทั้งรุก และรับ
โดยเฉพาะขบวนนักวิจัยสายวิทยาศาสตร์ ที่อาจมอง บรรดานักวิจัยสายสังคมศาสตร์ ว่ามีการนำผลการวิจัยจากสายสังคมศาสตร์ ไปประยุกต์ใช้น้อยกว่า และมักจับต้องไม่ได้
จึงนำมาสู่การแตกแขนงกระบวนการวิจัยออกมาใหม่ คือการวิจัยสายวิทยาศาสตร์สังคม โดยมีการออก “แบบสอบถาม” ให้ผู้ตอบคำถาม คือกลุ่มตัวอย่าง เลือกกากบาทคะแนน
นี่คือความพยายามของนักวิจัยสายสังคมศาสตร์ ที่ต้องการยกระดับกระบวนการวิจัยของตน ให้มีน้ำหนักน่าเชื่อถือ
นั่นก็คือ การนำขั้นตอนทางสถิติศาสตร์ เข้ามารองรับข้อมูลดิบที่ได้มา
นอกจากการประยุกต์ใช้สถิติขั้นสูง ยังมีการวางขั้นตอนการได้มาของ “เครื่องมือวิจัย” ที่เข้มข้นรัดกุม อีกทั้งในด้านการประมวลผลข้อมูล ก็มีความซับซ้อน และต้องกลั่นกรองหลายชั้น
การตั้งชื่อว่า การวิจัยสายวิทยาศาสตร์สังคม มีที่มาจากกระบวนการดังกล่าว เพื่อขยับสถานะนักวิจัยสายสังคมศาสตร์ดั้งเดิม ให้มีศักดิ์ศรี เท่าเทียมกับนักวิจัยสายวิทยาศาสตร์
เมื่อการวิจัยสายวิทยาศาสตร์สังคม นำกระบวนการทางสถิติศาสตร์เข้ามาประยุกต์ใช้ การให้ความสำคัญกับ “เครื่องมือวิจัย” จึงเสมือนอาวุธชนิดเดียว ที่จะสามารถนำไปต่อกรได้
สำหรับแฟนพันธุ์แท้ SALIKA ที่เคยผ่านตา หรือเคยต้องตอบ “แบบสอบถาม” ดังกล่าว ก็คงพอจะนึกภาพแบบฟอร์ม ที่ด้านซ้ายเป็นข้อคำถาม เรียงลงมาตั้งแต่ข้อ 1. ไปจนกระทั่งสิ้นสุดแบบฟอร์ม
ส่วนในแนวนอนของแต่ละข้อคำถาม ก็จะมีช่องให้เลือกติ๊ก หรือกากบาท ไล่ตั้งแต่ น้อยที่สุด น้อย ปานกลาง มาก มากที่สุด โดยส่วนใหญ่ จะมีหมายเลขกำกับ คือ 1 2 3 4 5 เรียงกันไป

“เครื่องมือวิจัย” สายวิทยาศาสตร์สังคม ในรูปของ “แบบสอบถาม” ลักษณะนี้ ใช้ในการทำ Poll หรือการวิจัยตลาด ตั้งแต่ระดับง่ายๆ ไปจนถึงใช้ในกระบวนการวิจัยที่ซับซ้อน หรืองานวิจัยขั้นสูง
โดยทั่วไป ขั้นตอนการสร้าง “แบบสอบถาม” หรือ “เครื่องมือวิจัย” สายวิทยาศาสตร์สังคม ตั้งแต่ระดับเริ่มต้น ไปจนถึงการวิจัยหลายมิติ จะเริ่มต้นสร้าง “แบบสอบถาม” โดยตัวผู้วิจัย หรือทีมวิจัย
โดยในปัจจุบัน นิยมใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์ชนิด Word Processing ที่รู้จักกันในวงกว้างก็คือ Microsoft Word เมื่อ Print Out “แบบสอบถาม” ออกมาแล้ว นักวิจัยจะนำเข้าสู่ขั้นตอนการตรวจสอบ
คณะผู้ตรวจสอบ “เครื่องมือวิจัย” อาจเป็นผู้เชี่ยวชาญ หรือผู้ทรงคุณวุฒิ ในสาขาที่เกี่ยวข้องกับงานวิจัยนั้นๆ หรืออาจเป็นคณาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์ หรือคณะที่ปรึกษาการวิจัย
เมื่อ “เครื่องมือวิจัย” ผ่านขั้นตอนการตรวจสอบ นักวิจัยก็จะนำมาปรับปรุง แก้ไข เพิ่มเติม รวมถึงตัดทอน ตามความเห็นของคณะผู้ตรวจสอบ “เครื่องมือวิจัย” และอาจนำกลับไปให้ตรวจอีกครั้ง
หาก “เครื่องมือวิจัย” หรือ “แบบสอบถาม” มีสภาพค่อนข้างนิ่ง และเป็นที่พอใจของทั้งสองฝ่าย คือนักวิจัย และคณะผู้ตรวจสอบ “เครื่องมือวิจัย” นักวิจัยก็จะทำการสรุปโดยใช้ Word Processing ซ้ำ
จากนั้นจึง Print Out “แบบสอบถาม” ที่ปรับปรุงแล้วออกมาใหม่ แล้วนำไปถ่ายเอกสาร เพื่อจัดส่งไปรษณีย์ ให้กับกลุ่มตัวอย่างที่กำหนดไว้ เพื่อให้ทำการตอบ “แบบสอบถาม” แล้วส่งกลับมาให้ผู้วิจัยทางไปรษณีย์
เมื่อได้รับ “แบบสอบถาม” กลับคืนมาตามจำนวนที่คาดการณ์ไว้ นักวิจัยก็จะนำ “แบบสอบถาม” เหล่านั้นเข้าสู่โปรแกรมคอมพิวเตอร์เพื่อรวบรวม และประมวลผลการวิจัยด้วยสถิติศาสตร์

โดยส่วนใหญ่ จะใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์ SPSS ในการป้อนข้อมูล และจัดเก็บข้อมูล รวมทั้งอาจใช้ประมวลผล และสรุปผลข้อมูลวิจัย หากเป็นการวิจัยที่ตัวแปรในงานวิจัยไม่ซับซ้อน
แต่หากตัวแปรในงานวิจัยมีความซับซ้อน หรือมี Model หลายมิติ ส่วนมากแล้ว นักวิจัยก็จะใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์ที่มีสมรรถนะสูงกว่า SPSS เช่น LISREL AMOS หรือ M-PLUS
จะเห็นได้ว่า ขั้นตอนต่างๆ ในการเก็บข้อมูลวิจัยมีการใช้ทรัพยากรค่อนข้างมาก อาทิ กระดาษที่ใช้พิมพ์ “แบบสอบถาม” ถ้าตัวอย่างที่เราจะให้ตอบมี 1,000 คน ก็ต้อง Print 1,000 ชุด
ยังไม่นับค่าใช้จ่ายทางด้านการส่งไปรษณีย์ทั้งขาไป และขากลับ คำนวณออกมาง่ายๆ ก็ 2,000 ครั้ง เมื่อนำมาคูณกับค่าส่งไปรษณีย์ต่อหนึ่งครั้ง นักวิจัยบางคนต้องจ่ายเป็นหมื่น
และการนั่งป้อนข้อมูลที่เก็บมาได้จาก 1,000 ชุดดังกล่าว เข้าสู่โปรแกรมคอมพิวเตอร์ ก็ต้องมานั่งกรอกทีละชุด จำนวน 1,000 ครั้ง แน่นอนว่าต้องมีข้อผิดพลาด อย่างน้อยๆ ก็ต้องมี 100 ครั้งขึ้นไป
ดังนั้น ด้วยข้อจำกัดของเทคโนโลยี ในระยะเวลาที่ผ่านมา ผนวกกับความซับซ้อน และความซ้ำซ้อน ของการเก็บข้อมูลวิจัยด้วย “แบบสอบถามกระดาษ” ทำให้มีการค้นคิดประดิษฐกรรมกันขึ้นมา
โดยอาศัย LINE ซึ่งเป็น Application บนโทรศัพท์มือถือรุ่นใหม่ หรือ Smart Phone ซึ่งผมคิดว่า ยุคนี้ใครๆ ก็ใช้ LINE กัน แม้จะไม่เก่งเรื่องเทคโนโลยีก็ตาม เพราะ LINE ใช้ง่ายมากๆ
จึงนำมาสู่การค้นคิดวิธีการเก็บข้อมูลวิจัยผ่าน LINE ซึ่งสามารถเข้าถึงกลุ่มตัวอย่างได้มาก และไม่ต้องให้กลุ่มตัวอย่างไปเข้าเครื่องคอมพิวเตอร์เพื่อตอบข้อมูลวิจัย หรือติ๊ก “แบบสอบถาม”
กระบวนการก็ไม่ยาก เพราะเรียงลำดับตามที่ผมเขียนมา หากแต่เป็นการเก็บข้อมูลวิจัยผ่าน LINE เพราะสร้างจาก Application ของ LINE นั่นเองครับ!










