‘Dow’ จับมือ ชุมชนเกาะกลาง สร้าง ศูนย์เรียนรู้ต้นแบบจัดการขยะครบวงจร ขยับเป้าหมาย ‘เมืองไทยไร้ขยะ’ ให้ใกล้ขึ้น

น้อยคนนักที่จะรู้ว่าใจกลางเมืองกรุงเทพมหานคร ยังมีชุมชนที่ตั้งอยู่บริเวณเกาะกลางคลองพระโขนง ซึ่งเป็นที่มาของชื่อ ‘ชุมชนเกาะกลาง’ เขตคลองเตย กรุงเทพฯ และ ณ “ชุมชนบนเกาะ” เพียงแห่งเดียวในเมืองหลวงแห่งนี้นี่เอง ที่เป็นที่ตั้งของ ศูนย์เรียนรู้ต้นแบบการจัดการขยะครบวงจร ซึ่งพร้อมเปิดให้ชุมชนและหน่วยงานต่างๆ ทั่วไทยเข้ามาศึกษาดูงาน เพื่อนำแนวทางการจัดการขยะของที่นี่ไปปรับใช้ นำพาประเทศไทยสู่เป้าหมาย ชุมชนไร้ขยะ หรือ Zero waste ให้ได้ในเร็ววัน

โดย ศูนย์เรียนรู้ต้นแบบการจัดการขยะครบวงจร ชุมชนเกาะกลาง นับเป็นอีกหนึ่งบทพิสูจน์ว่าไม่มีภารกิจอะไรยากเกิน ถ้าทุกฝ่ายพร้อมร่วมมือกัน ซึ่งในครั้งนี้ มี ชุมชน เป็นผู้ลงมือปฏิบัติ และมีหน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชนที่จับมือกันมาให้ความรู้แก่ชาวชุมชนในการจัดการขยะทุกรูปแบบ อย่าง กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย (Dow) สำนักงานเขตคลองเตย และ สถาบันการจัดการบรรจุภัณฑ์และรีไซเคิลเพื่อสิ่งแวดล้อม หรือ TIPMSE
คลองพระโขนง
ทั้งนี้ โครงสร้างการบริหารจัดการขยะของที่นี่ แบ่งออกเป็น 4 กลุ่มหลัก ตามประเภทของขยะที่เกิดขึ้นในชุมชน ประกอบด้วย กลุ่มการจัดการขยะอินทรีย์ การจัดการวัสดุรีไซเคิล การจัดการขยะทั่วไป และการจัดการขยะอันตราย เมื่อทางชุมชนและหน่วยงานพันธมิตรทุกหน่วยงานได้ร่วมกันคิดวิธีการบริหารจัดการขยะได้แล้ว จึงได้แบ่งการจัดการขยะในชุมชนทั้ง 4 กลุ่มนี้ ออกเป็น หนึ่ง การพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อการจัดจำหน่าย และ สอง ส่งต่อไปยังสำนักงานเขตคลองเตยเพื่อกำจัดอย่างถูกวิธี โดยเริ่มดำเนินการตามแผนนี้ตั้งแต่เดือนมกราคม 2563 เป็นต้นมา
จนกระทั่งภาพความสำเร็จของการจัดการขยะใน ชุมชนเกาะกลาง ได้ปรากฏให้เห็นเด่นชัด ในวันที่ทุกฝ่าย ทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้มาร่วม พิธีเปิดศูนย์เรียนรู้ต้นแบบการจัดการขยะครบวงจร เมื่อวันที่ 27 พฤศจิกายน ที่ผ่านมา

Dow จับมือพันธมิตร เป็นเพื่อนคู่คิดชุมชน พิชิตภารกิจจัดการขยะครบวงจร มุ่งสู่ ชุมชน Zero waste

สำหรับพิธีเปิดศูนย์เรียนรู้ต้นแบบการจัดการขยะครบวงจร ณ ชุมชนเกาะกลาง จัดขึ้นในพื้นที่เล็กๆ ก็จริง ทว่า ภายในงานอบอุ่นไปด้วยผู้มีส่วนร่วมในการสรรค์สร้างความสำเร็จในครั้งนี้ หนึ่งในนั้น คือ กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย
สุพจน์ เกตุโตประการ ผู้อำนวยการฝ่ายธุรกิจ กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย
และในโอกาสนี้ สุพจน์ เกตุโตประการ ผู้อำนวยการฝ่ายธุรกิจ กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย ได้เดินทางมาเป็นประธานในพิธีเปิดศูนย์เรียนรู้ฯ ในครั้งนี้ โดยได้กล่าวว่า

“วันนี้ ผมมีความยินดีและดีใจมาก เพราะโครงการดีๆ แบบนี้ไม่ได้เกิดขึ้นได้ง่ายๆ ต้องขอขอบคุณชุมชนเกาะกลางอย่างมาก โดยเฉพาะผู้นำชุมชนที่เข้มแข็ง ที่ช่วยเปิดโอกาสให้ทาง กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย ได้เข้ามามีส่วนร่วมในโครงการและความสำเร็จอันน่าชื่นชมนี้”

“โดย กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย ได้เข้ามาดำเนินกิจการในเมืองไทยมาเป็นเวลากว่า 50 ปีแล้ว ซึ่งเรามีบริษัทแม่อยู่ที่สหรัฐอเมริกา เราเป็นผู้ผลิตสินค้าที่ใช้ในชีวิตประจำวันของผู้คน ควบคู่ไปกับการดำเนินการตามเป้าหมายด้านความยั่งยืนในการต้านโลกร้อน หยุดขยะพลาสติก และ ส่งเสริมวงจรรีไซเคิล เพื่อสนับสนุนการใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างคุ้มค่าตามแนวทางเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ผ่านการสร้างต้นแบบและความร่วมมือกับหน่วยงานและชุมชนที่มีแนวคิดแบบเดียวกัน”

ภาพวาดน่ารักฝีมือกลุ่มคลองเตยดีจัง ช่วยสร้างสีสันให้ชุมชนเกาะกลาง
“และเราได้พบว่า ชุมชนเกาะกลาง เป็นชุมชนบ้านใกล้เรือนเคียงกับสำนักงานใหญ่ของ ดาว ที่มีความตั้งใจจะพัฒนาบ้านของตนเองให้เป็นพื้นที่ที่น่าอยู่ มีผู้นำที่เข้มแข็งที่ให้ความสำคัญเรื่องการจัดการขยะตั้งแต่ต้นทาง และพร้อมที่จะเผยแพร่ความรู้ให้กับชุมชนอื่นๆ จึงเป็นที่มาของความร่วมมือจนนำมาสู่ความสำเร็จในครั้งนี้”

กระถางต้นไม้จากวัสดุเหลือใช้ฝีมือชาวชุมชนเกาะกลาง
“ที่ผ่านมา ทาง Dow ได้ร่วมกับ TIPMSE เข้าไปสนับสนุนและส่งเสริมองค์ความรู้ในการบริหารจัดการขยะแบบครบวงจรของทางชุมชนเกาะกลาง ผ่านกิจกรรมในรูป
  • จัดอบรมให้ความรู้ประเภทของพลาสติก วิธีการคัดแยกชนิดของพลาสติกที่ถูกต้องตั้งแต่ต้นทางไปจนถึงกระบวนการรีไซเคิล วางระบบการแยกขยะให้ชัดเจนขึ้น ปรับปรุงพื้นที่ให้เรียบร้อยเหมาะสมแก่การแยกขยะ
  • ประสานงานกับองค์กรต่างๆที่จะเข้ามามีส่วนร่วมในการรับซื้อขยะ ไปสู่กระบวนการใช้ประโยชน์ในภาคส่วนต่างๆ ซึ่งขณะนี้ Dow อยู่ระหว่างประสานกับ เขตคลองเตย เพื่อวางระบบการเข้ารับขยะพลาสติกยืด สะอาด ที่ชุมชนได้แยกไว้แล้ว พร้อมส่งกลับมารีไซเคิลเป็นวัตถุดิบป้อนเข้าสู่กระบวนการผลิต
  • วางระบบโครงสร้างทางบัญชี เพื่อให้การจัดสรรรายได้กระจายให้ถึงทุกคนในชุมชน โดยแบ่งออกเป็น 2 ส่วน คือ รายได้จากการขายขยะ และ รายได้จากการให้บริการจัดการเข้ามาศึกษาดูงานจากหน่วยงานและชุมชนอื่นๆ
  • ปรับเอานวัตกรรมเข้ามาอำนวยความสะดวกในสื่อสารราคารับซื้อและจัดเก็บรวบรวมข้อมูลการซื้อขายขยะในชุมชน ผ่านแอปพลิเคชันชื่อว่า O.K. Recycle
ภาพวาดน่ารักฝีมือกลุ่มคลองเตยดีจัง ช่วยสร้างสีสันให้ชุมชนเกาะกลาง
“ที่สุดแล้ว ผมหวังเป็นอย่างยิ่งว่าต่อไปจะเกิดโครงการดีๆแบบนี้ในกรุงเทพมหานครเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ เพื่อส่งต่อวิธีการจัดการขยะที่ได้ผลในชุมชนสู่การปฏิบัติอย่างพร้อมเพรียงกันในทุกชุมชนของกรุงเทพมหานคร ซึ่งเป็นบทพิสูจน์ให้ชาวกรุงเทพฯได้รู้ว่า ปัญหาเรื่องขยะจะหมดไปจากสังคมไทยได้ ต้องเริ่มเปลี่ยนจากตัวเอง ด้วยการคัดแยก การจัดเก็บขยะที่ดี ถ้าทำได้ ผมเชื่อว่าขยะจะหายไปสังคมไทยได้ไม่ยากเลย”

TIPMSE กำหลังหนุนอันแข็งแกร่ง ผู้ให้คำปรึกษาชุมชนเรื่องการจัดการกับขยะ บรรจุภัณฑ์ อย่างถูกวิธี

ด้าน สินชัย เทียนศิริ ผู้อำนวยการ สถาบันการจัดการบรรจุภัณฑ์และรีไซเคิลเพื่อสิ่งแวดล้อม หรือ TIPMSE ได้ให้ข้อมูลเพิ่มเติม ผ่านการกล่าวถึงที่มาของโครงการดีๆ นี้ว่า

“ผมได้มารู้จักชุมชนแห่งนี้เป็นครั้งแรกเมื่อ 4 ปีที่แล้ว และรู้สึกแปลกใจมาก เพราะเดินทางผ่านคลองพระโขนงแทบทุกวัน แต่ไม่เคยเห็นว่ามีชุมชนที่อยู่ตรงเกาะกลางคลองพระโขนง และที่ ชุมชนเกาะกลาง แห่งนี้ มีครัวเรือนอาศัยอยู่ที่นี่ 57 ครัวเรือน มีประชากรจำนวนประมาณ 237 คน แต่ทำไมถึงสามารถผลิตขยะออกไปให้ กทม. กำจัดวันหนึ่งแค่ไม่เกิน 50 กิโลกรัม เท่านั้น”

สินชัย เทียนศิริ ผู้อำนวยการสถาบันการจัดการบรรจุภัณฑ์และรีไซเคิลเพื่อสิ่งแวดล้อม หรือ TIPMSE
“ทั้งที่ ค่าเฉลี่ยของคนไทยที่ผลิตขยะ ต่อคน ต่อวัน ประมาณ 1.14 กิโลกรัม เท่ากับว่า ที่ชุมชนเกาะกลางนี้ ผลิตขยะเพียงแค่ไม่ถึงครัวเรือนละ 1 กิโลกรัม เท่านั้น ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าทึ่งและน่าชื่นชมมาก”
“ที่ผ่านมา ต้องบอกว่า คนไทยเราชอบไปดูงานเรื่องการบริหารจัดการขยะที่ต่างประเทศ ทั้งที่ในบ้านเราเอง ก็มีชุมชนต้นแบบเรื่องการจัดการขยะที่มีประสิทธิภาพให้มาศึกษาดูงานหลายชุมชน”
“ขณะเดียวกัน ปัญหาเรื่องการจัดการขยะ คนส่วนใหญ่มักพูดว่า จะแยกไปทำไม แยกไป ทาง กทม. ก็เอามาเทรวมกันอยู่ดี การมองปัญหาแบบนี้เป็นการผลักภาระ ปัดปัญหาให้คนอื่น โดยเราไม่ได้มองที่ตัวเอง แต่สำหรับชุมชนเกาะกลาง ด้วยความที่ ที่นี่ มีข้อจำกัดที่เป็นเกาะ ชุมชนที่นี่จึงมีความท้าทายว่าจะเอาขยะออกไปจากชุมชนอย่างไร ซึ่งการจะเปลี่ยนข้อจำกัดนี้เป็นโอกาส ก็ไม่ใช่เรื่องง่าย แต่ชุมชนนี้กลับทำได้ นี่จึงเป็น ชัยชนะของชุมชน อย่างแท้จริง”
“โดยเคล็ดลับที่เราได้เรียนรู้จากชุมชนเกาะกลางและอีกหลายชุมชนที่ประสบความสำเร็จในการบริหารจัดการขยะ คือ ชาวชุมชนเหล่านี้สามารถเปลี่ยน “วิธี” การจัดการขยะ ที่ทุกหน่วยงานได้มาเผยแพร่ความรู้สู่ชุมชนนี้ ให้กลายเป็น “วิถี” ที่แทรกซึมอยู่ในวิถีชีวิตของชาวชุมชน ซึ่งเมื่อทำได้ ประสิทธิผลของการจัดการขยะก็จะเกิดขึ้นเอง”
“ดังนั้น การเปิด ศูนย์เรียนรู้ต้นแบบจัดการขยะครบวงจร ขึ้นที่ชุมชนเกาะกลางในวันนี้ด้วยความร่วมมือของ DOW และ TIPMSE ก็เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ให้อีกหลายชุมชนในกรุงเทพฯที่อาจไม่ได้มีข้อจำกัดเหมือนชุมชนเกาะกลางด้วยซ้ำ ให้หันมาเลิกโทษคนอื่น หรือโทษปัจจัยรอบด้าน แล้วหันมาปรับที่ตัวเอง ร่วมมือกันทำให้เมืองไทยเป็นเมืองไร้ขยะ หรือ Zero waste ให้ได้”

ชาวชุมชนพร้อมใจสลัดภาพ “สลัม” แทนที่ด้วยภาพ “ศูนย์การเรียนรู้ต้นแบบการจัดการขยะครบวงจร”

มาถึง จุไรรัตน์ เครือพิมาย เลขานุการคณะกรรมการชุมชนเกาะกลาง ที่ได้เป็นตัวแทนของชาวชุมชนฯ กล่าวถึงความภาคภูมิใจในครั้งนี้ว่า

“กว่าจะถึงวันนี้ต้องบอกเลยว่าทางชุมชนผ่านการลองผิดลองถูกมามาก เราเริ่มต้นจากการทำงานเพื่อตอบสนองปัญหาในชุมชน โดยเริ่มสื่อสารกับชาวบ้านทุกคนว่า “นี่คือบ้านของเรา” เราไม่อยากให้บ้านของเราสะอาดหรือ”

จุไรรัตน์ เครือพิมาย เลขานุการคณะกรรมการชุมชนเกาะกลาง
“ที่ผ่านมา เวลาใครถามว่าบ้านเราอยู่ที่ไหน เราก็ตอบว่าเป็นชุมชนอยู่ที่คลองเตย ก็จะถูกเหมารวมว่ามีภาพของความเป็นสลัมหรือชุมชนแออัดอยู่แน่นอน แต่มาในวันนี้เรายืดอกบอกทุกคนได้แล้วว่า ชุมชนคลองเตยมีเพชรเม็ดงามเป็นชุมชนเล็กๆ ที่ชาวบ้านทุกคนตั้งใจดี พร้อมที่จะสร้างความร่วมมือกับทุกหน่วยงาน เพื่อให้บรรลุเป้าหมายเรื่องการจัดการขยะให้ได้”
วิลาวัณย์ โพธิ์จันทึก เจ้าของบ้านตัวอย่าง ชุมชนเกาะกลาง สาธิตการแยกขยะที่ทำในครอบครัว
“และโจทย์ที่ท้าทายแรกของชาวชุมชนเรา คือการที่สถาบัน TIPMSE มาบอกว่าเราจะต้องบริหารจัดการขยะภายใต้เงื่อนไข Zero waste โดยให้ ทาง กทม. เข้ามาเก็บขยะในชุมชนแค่เพียงสัปดาห์ละ 1-2 วัน เท่านั้น เท่ากับว่าชุมชนต้องจัดการปริมาณขยะให้เหลือน้อยที่สุด ซึ่งที่ผ่านมา เราสามารถจัดการกับขยะให้มีปริมาณแค่ 49 กิโลกรัม ต่อวัน จากประชากรทั้งหมด 57 หลังคาเรือน ซึ่งเราก็ทำได้ และนี่เป็นผลงานที่ชาวชุมชนเกาะกลางทุกคนภาคภูมิใจมากที่สุดแล้ว”
“ดังที่กล่าวมาในตอนต้นว่ากว่าจะเกิดความสำเร็จอย่างในวันนี้ไม่ใช่เรื่องง่ายเลย แต่ก็สำเร็จลงได้ด้วยความร่วมมือร่วมใจของชาวบ้านทุกคน และเราต้องขอขอบคุณความช่วยเหลือจากหน่วยงานต่างๆ โดยเฉพาะทาง Dow และ สถาบัน TIPMSE ที่มาเป็นที่ปรึกษาและให้คำแนะนำดีๆเกี่ยวกับวิธีการจัดการขยะทุกประเภท นั่นเอง”

อย่างไรก็ดี ผลสำเร็จของการจัดการขยะครบวงจรของชุมชนเกาะกลางนี้ ยังพิสูจน์ได้ด้วยข้อมูลทางสถิติของชนิดขยะที่เกิดขึ้นในชุมชนเกาะกลาง  พบว่ามีขยะประเภทอินทรีย์ 31 % วัสดุรีไซเคิล 41%  ขยะทั่วไป 27 % และขยะอันตราย 1% ซึ่งหากคัดแยกส่วนที่ยังสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ทั้งหมด คาดว่าจะช่วยลดปริมาณขยะที่ไปสู่หลุมฝังกลบได้กว่า 4 ตัน จาก 18 ตัน
ในช่วงแรกของการดำเนินงาน ซึ่งคิดเป็นกว่าร้อยละ 20 ของปริมาณขยะทั้งหมด
ขณะที่ ขยะอินทรีย์ เมื่อผ่านการคัดแยกแล้ว ก็ได้นำไปทำก๊าซชีวภาพ ปุ๋ยหมักและน้ำหมักชีวภาพ และวัสดุรีไซเคิลก็นำไปขายสร้างรายได้ ส่วน ขยะทั่วไป จะใช้แนวทางจัดการตามหลัก 3 อาร์ ที่ส่งเสริมแนวคิดการใช้เท่าที่จำเป็นและการใช้ซ้ำ รวมถึงการนำไปประดิษฐ์หรือเปลี่ยนรูปร่างเพื่อใช้งานในรูปแบบอื่นๆนั่นเอง 
จากขยะทั้งหมดของชุมชนฯ พบว่ามีขยะพลาสติกคิดเป็นประมาณ 18% แบ่งเป็นขยะพลาสติกส่วนที่ขายไม่ได้อยู่ที่ 26% และพลาสติกส่วนที่รีไซเคิลและขายได้มากถึง 74% และขยะส่วนนี้นี่เองที่สามารถสร้างรายได้คืนกลับให้กับชุมชน รวมถึงสวัสดิการต่างๆ เช่น กองทุนฌาปนกิจ และนำไปใช้จ่ายซ่อมแซมพื้นที่ส่วนกลางของชุมชนได้ด้วย 
*ผู้ใดที่สนใจศึกษาดูงานที่ ศูนย์การเรียนรู้ต้นแบบการจัดการขยะครบวงจร ชุมชนเกาะกลาง สามารถติดต่อสอบถามรายละเอียดและนัดหมายเข้าเยี่ยมชมได้ที่ จุไรรัตน์ (อิ๋ว) 089-4269723 

ยังมีเพชรเม็ดงาม ซ่อนอยู่ในหลายชุมชนทั่วไทย คลิกอ่านต่อเลย

เล่าขาน พลังสตรีน่าน ผ่านแบรนด์ผ้าทอพื้นเมือง ‘น่านเน้อเจ้า’ เจ้าของรางวัล PATA Gold Award 2020

เปิดปฏิบัติการ #SAVEคุ้งบางกะเจ้า ปอดของกรุงเทพฯ ด้วยนวัตกรรม และแนวคิดจาก คณะทำงานด้านการจัดการขยะ โครงการ OUR Khung BangKachao

130 ปี Hồ Chí Minh ชวนเที่ยว “บ้านลุงโฮ” อีกหนึ่ง Highlight ใน “นครพนม”