น้อยคนนักที่จะรู้ว่าใจกลางเมืองกรุงเทพมหานคร ยังมีชุมชนที่ตั้งอยู่บริเวณเกาะกลางคลองพระโขนง ซึ่งเป็นที่มาของชื่อ ‘ชุมชนเกาะกลาง’ เขตคลองเตย กรุงเทพฯ และ ณ “ชุมชนบนเกาะ” เพียงแห่งเดียวในเมืองหลวงแห่งนี้นี่เอง ที่เป็นที่ตั้งของ ศูนย์เรียนรู้ต้นแบบการจัดการขยะครบวงจร ซึ่งพร้อมเปิดให้ชุมชนและหน่วยงานต่างๆ ทั่วไทยเข้ามาศึกษาดูงาน เพื่อนำแนวทางการจัดการขยะของที่นี่ไปปรับใช้ นำพาประเทศไทยสู่เป้าหมาย ชุมชนไร้ขยะ หรือ Zero waste ให้ได้ในเร็ววัน
โดย ศูนย์เรียนรู้ต้นแบบการจัดการขยะครบวงจร ชุมชนเกาะกลาง นับเป็นอีกหนึ่งบทพิสูจน์ว่าไม่มีภารกิจอะไรยากเกิน ถ้าทุกฝ่ายพร้อมร่วมมือกัน ซึ่งในครั้งนี้ มี ชุมชน เป็นผู้ลงมือปฏิบัติ และมีหน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชนที่จับมือกันมาให้ความรู้แก่ชาวชุมชนในการจัดการขยะทุกรูปแบบ อย่าง กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย (Dow) สำนักงานเขตคลองเตย และ สถาบันการจัดการบรรจุภัณฑ์และรีไซเคิลเพื่อสิ่งแวดล้อม หรือ TIPMSE

ทั้งนี้ โครงสร้างการบริหารจัดการขยะของที่นี่ แบ่งออกเป็น 4 กลุ่มหลัก ตามประเภทของขยะที่เกิดขึ้นในชุมชน ประกอบด้วย กลุ่มการจัดการขยะอินทรีย์ การจัดการวัสดุรีไซเคิล การจัดการขยะทั่วไป และการจัดการขยะอันตราย เมื่อทางชุมชนและหน่วยงานพันธมิตรทุกหน่วยงานได้ร่วมกันคิดวิธีการบริหารจัดการขยะได้แล้ว จึงได้แบ่งการจัดการขยะในชุมชนทั้ง 4 กลุ่มนี้ ออกเป็น หนึ่ง การพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อการจัดจำหน่าย และ สอง ส่งต่อไปยังสำนักงานเขตคลองเตยเพื่อกำจัดอย่างถูกวิธี โดยเริ่มดำเนินการตามแผนนี้ตั้งแต่เดือนมกราคม 2563 เป็นต้นมา
จนกระทั่งภาพความสำเร็จของการจัดการขยะใน ชุมชนเกาะกลาง ได้ปรากฏให้เห็นเด่นชัด ในวันที่ทุกฝ่าย ทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้มาร่วม พิธีเปิดศูนย์เรียนรู้ต้นแบบการจัดการขยะครบวงจร เมื่อวันที่ 27 พฤศจิกายน ที่ผ่านมา
Dow จับมือพันธมิตร เป็นเพื่อนคู่คิดชุมชน พิชิตภารกิจจัดการขยะครบวงจร มุ่งสู่ ชุมชน Zero waste
สำหรับพิธีเปิดศูนย์เรียนรู้ต้นแบบการจัดการขยะครบวงจร ณ ชุมชนเกาะกลาง จัดขึ้นในพื้นที่เล็กๆ ก็จริง ทว่า ภายในงานอบอุ่นไปด้วยผู้มีส่วนร่วมในการสรรค์สร้างความสำเร็จในครั้งนี้ หนึ่งในนั้น คือ กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย

และในโอกาสนี้ สุพจน์ เกตุโตประการ ผู้อำนวยการฝ่ายธุรกิจ กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย ได้เดินทางมาเป็นประธานในพิธีเปิดศูนย์เรียนรู้ฯ ในครั้งนี้ โดยได้กล่าวว่า
“วันนี้ ผมมีความยินดีและดีใจมาก เพราะโครงการดีๆ แบบนี้ไม่ได้เกิดขึ้นได้ง่ายๆ ต้องขอขอบคุณชุมชนเกาะกลางอย่างมาก โดยเฉพาะผู้นำชุมชนที่เข้มแข็ง ที่ช่วยเปิดโอกาสให้ทาง กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย ได้เข้ามามีส่วนร่วมในโครงการและความสำเร็จอันน่าชื่นชมนี้”
“โดย กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย ได้เข้ามาดำเนินกิจการในเมืองไทยมาเป็นเวลากว่า 50 ปีแล้ว ซึ่งเรามีบริษัทแม่อยู่ที่สหรัฐอเมริกา เราเป็นผู้ผลิตสินค้าที่ใช้ในชีวิตประจำวันของผู้คน ควบคู่ไปกับการดำเนินการตามเป้าหมายด้านความยั่งยืนในการต้านโลกร้อน หยุดขยะพลาสติก และ ส่งเสริมวงจรรีไซเคิล เพื่อสนับสนุนการใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างคุ้มค่าตามแนวทางเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ผ่านการสร้างต้นแบบและความร่วมมือกับหน่วยงานและชุมชนที่มีแนวคิดแบบเดียวกัน”


“และเราได้พบว่า ชุมชนเกาะกลาง เป็นชุมชนบ้านใกล้เรือนเคียงกับสำนักงานใหญ่ของ ดาว ที่มีความตั้งใจจะพัฒนาบ้านของตนเองให้เป็นพื้นที่ที่น่าอยู่ มีผู้นำที่เข้มแข็งที่ให้ความสำคัญเรื่องการจัดการขยะตั้งแต่ต้นทาง และพร้อมที่จะเผยแพร่ความรู้ให้กับชุมชนอื่นๆ จึงเป็นที่มาของความร่วมมือจนนำมาสู่ความสำเร็จในครั้งนี้”


“ที่ผ่านมา ทาง Dow ได้ร่วมกับ TIPMSE เข้าไปสนับสนุนและส่งเสริมองค์ความรู้ในการบริหารจัดการขยะแบบครบวงจรของทางชุมชนเกาะกลาง ผ่านกิจกรรมในรูป
จัดอบรมให้ความรู้ประเภทของพลาสติก วิธีการคัดแยกชนิดของพลาสติกที่ถูกต้องตั้งแต่ต้นทางไปจนถึงกระบวนการรีไซเคิล วางระบบการแยกขยะให้ชัดเจนขึ้น ปรับปรุงพื้นที่ให้เรียบร้อยเหมาะสมแก่การแยกขยะ
ประสานงานกับองค์กรต่างๆที่จะเข้ามามีส่วนร่วมในการรับซื้อขยะ ไปสู่กระบวนการใช้ประโยชน์ในภาคส่วนต่างๆ ซึ่งขณะนี้ Dow อยู่ระหว่างประสานกับ เขตคลองเตย เพื่อวางระบบการเข้ารับขยะพลาสติกยืด สะอาด ที่ชุมชนได้แยกไว้แล้ว พร้อมส่งกลับมารีไซเคิลเป็นวัตถุดิบป้อนเข้าสู่กระบวนการผลิต
วางระบบโครงสร้างทางบัญชี เพื่อให้การจัดสรรรายได้กระจายให้ถึงทุกคนในชุมชน โดยแบ่งออกเป็น 2 ส่วน คือ รายได้จากการขายขยะ และ รายได้จากการให้บริการจัดการเข้ามาศึกษาดูงานจากหน่วยงานและชุมชนอื่นๆ
ปรับเอานวัตกรรมเข้ามาอำนวยความสะดวกในสื่อสารราคารับซื้อและจัดเก็บรวบรวมข้อมูลการซื้อขายขยะในชุมชน ผ่านแอปพลิเคชันชื่อว่า O.K. Recycle

“ที่สุดแล้ว ผมหวังเป็นอย่างยิ่งว่าต่อไปจะเกิดโครงการดีๆแบบนี้ในกรุงเทพมหานครเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ เพื่อส่งต่อวิธีการจัดการขยะที่ได้ผลในชุมชนสู่การปฏิบัติอย่างพร้อมเพรียงกันในทุกชุมชนของกรุงเทพมหานคร ซึ่งเป็นบทพิสูจน์ให้ชาวกรุงเทพฯได้รู้ว่า ปัญหาเรื่องขยะจะหมดไปจากสังคมไทยได้ ต้องเริ่มเปลี่ยนจากตัวเอง ด้วยการคัดแยก การจัดเก็บขยะที่ดี ถ้าทำได้ ผมเชื่อว่าขยะจะหายไปสังคมไทยได้ไม่ยากเลย”
TIPMSE กำหลังหนุนอันแข็งแกร่ง ผู้ให้คำปรึกษาชุมชนเรื่องการจัดการกับขยะ บรรจุภัณฑ์ อย่างถูกวิธี
ด้าน สินชัย เทียนศิริ ผู้อำนวยการ สถาบันการจัดการบรรจุภัณฑ์และรีไซเคิลเพื่อสิ่งแวดล้อม หรือ TIPMSE ได้ให้ข้อมูลเพิ่มเติม ผ่านการกล่าวถึงที่มาของโครงการดีๆ นี้ว่า
“ผมได้มารู้จักชุมชนแห่งนี้เป็นครั้งแรกเมื่อ 4 ปีที่แล้ว และรู้สึกแปลกใจมาก เพราะเดินทางผ่านคลองพระโขนงแทบทุกวัน แต่ไม่เคยเห็นว่ามีชุมชนที่อยู่ตรงเกาะกลางคลองพระโขนง และที่ ชุมชนเกาะกลาง แห่งนี้ มีครัวเรือนอาศัยอยู่ที่นี่ 57 ครัวเรือน มีประชากรจำนวนประมาณ 237 คน แต่ทำไมถึงสามารถผลิตขยะออกไปให้ กทม. กำจัดวันหนึ่งแค่ไม่เกิน 50 กิโลกรัม เท่านั้น”

“ทั้งที่ ค่าเฉลี่ยของคนไทยที่ผลิตขยะ ต่อคน ต่อวัน ประมาณ 1.14 กิโลกรัม เท่ากับว่า ที่ชุมชนเกาะกลางนี้ ผลิตขยะเพียงแค่ไม่ถึงครัวเรือนละ 1 กิโลกรัม เท่านั้น ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าทึ่งและน่าชื่นชมมาก”
“ที่ผ่านมา ต้องบอกว่า คนไทยเราชอบไปดูงานเรื่องการบริหารจัดการขยะที่ต่างประเทศ ทั้งที่ในบ้านเราเอง ก็มีชุมชนต้นแบบเรื่องการจัดการขยะที่มีประสิทธิภาพให้มาศึกษาดูงานหลายชุมชน”
“ขณะเดียวกัน ปัญหาเรื่องการจัดการขยะ คนส่วนใหญ่มักพูดว่า จะแยกไปทำไม แยกไป ทาง กทม. ก็เอามาเทรวมกันอยู่ดี การมองปัญหาแบบนี้เป็นการผลักภาระ ปัดปัญหาให้คนอื่น โดยเราไม่ได้มองที่ตัวเอง แต่สำหรับชุมชนเกาะกลาง ด้วยความที่ ที่นี่ มีข้อจำกัดที่เป็นเกาะ ชุมชนที่นี่จึงมีความท้าทายว่าจะเอาขยะออกไปจากชุมชนอย่างไร ซึ่งการจะเปลี่ยนข้อจำกัดนี้เป็นโอกาส ก็ไม่ใช่เรื่องง่าย แต่ชุมชนนี้กลับทำได้ นี่จึงเป็น ชัยชนะของชุมชน อย่างแท้จริง”
“โดยเคล็ดลับที่เราได้เรียนรู้จากชุมชนเกาะกลางและอีกหลายชุมชนที่ประสบความสำเร็จในการบริหารจัดการขยะ คือ ชาวชุมชนเหล่านี้สามารถเปลี่ยน “วิธี” การจัดการขยะ ที่ทุกหน่วยงานได้มาเผยแพร่ความรู้สู่ชุมชนนี้ ให้กลายเป็น “วิถี” ที่แทรกซึมอยู่ในวิถีชีวิตของชาวชุมชน ซึ่งเมื่อทำได้ ประสิทธิผลของการจัดการขยะก็จะเกิดขึ้นเอง”
“ดังนั้น การเปิด ศูนย์เรียนรู้ต้นแบบจัดการขยะครบวงจร ขึ้นที่ชุมชนเกาะกลางในวันนี้ด้วยความร่วมมือของ DOW และ TIPMSE ก็เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ให้อีกหลายชุมชนในกรุงเทพฯที่อาจไม่ได้มีข้อจำกัดเหมือนชุมชนเกาะกลางด้วยซ้ำ ให้หันมาเลิกโทษคนอื่น หรือโทษปัจจัยรอบด้าน แล้วหันมาปรับที่ตัวเอง ร่วมมือกันทำให้เมืองไทยเป็นเมืองไร้ขยะ หรือ Zero waste ให้ได้”
ชาวชุมชนพร้อมใจสลัดภาพ “สลัม” แทนที่ด้วยภาพ “ศูนย์การเรียนรู้ต้นแบบการจัดการขยะครบวงจร”
มาถึง จุไรรัตน์ เครือพิมาย เลขานุการคณะกรรมการชุมชนเกาะกลาง ที่ได้เป็นตัวแทนของชาวชุมชนฯ กล่าวถึงความภาคภูมิใจในครั้งนี้ว่า
“กว่าจะถึงวันนี้ต้องบอกเลยว่าทางชุมชนผ่านการลองผิดลองถูกมามาก เราเริ่มต้นจากการทำงานเพื่อตอบสนองปัญหาในชุมชน โดยเริ่มสื่อสารกับชาวบ้านทุกคนว่า “นี่คือบ้านของเรา” เราไม่อยากให้บ้านของเราสะอาดหรือ”

“ที่ผ่านมา เวลาใครถามว่าบ้านเราอยู่ที่ไหน เราก็ตอบว่าเป็นชุมชนอยู่ที่คลองเตย ก็จะถูกเหมารวมว่ามีภาพของความเป็นสลัมหรือชุมชนแออัดอยู่แน่นอน แต่มาในวันนี้เรายืดอกบอกทุกคนได้แล้วว่า ชุมชนคลองเตยมีเพชรเม็ดงามเป็นชุมชนเล็กๆ ที่ชาวบ้านทุกคนตั้งใจดี พร้อมที่จะสร้างความร่วมมือกับทุกหน่วยงาน เพื่อให้บรรลุเป้าหมายเรื่องการจัดการขยะให้ได้”

“และโจทย์ที่ท้าทายแรกของชาวชุมชนเรา คือการที่สถาบัน TIPMSE มาบอกว่าเราจะต้องบริหารจัดการขยะภายใต้เงื่อนไข Zero waste โดยให้ ทาง กทม. เข้ามาเก็บขยะในชุมชนแค่เพียงสัปดาห์ละ 1-2 วัน เท่านั้น เท่ากับว่าชุมชนต้องจัดการปริมาณขยะให้เหลือน้อยที่สุด ซึ่งที่ผ่านมา เราสามารถจัดการกับขยะให้มีปริมาณแค่ 49 กิโลกรัม ต่อวัน จากประชากรทั้งหมด 57 หลังคาเรือน ซึ่งเราก็ทำได้ และนี่เป็นผลงานที่ชาวชุมชนเกาะกลางทุกคนภาคภูมิใจมากที่สุดแล้ว”
“ดังที่กล่าวมาในตอนต้นว่ากว่าจะเกิดความสำเร็จอย่างในวันนี้ไม่ใช่เรื่องง่ายเลย แต่ก็สำเร็จลงได้ด้วยความร่วมมือร่วมใจของชาวบ้านทุกคน และเราต้องขอขอบคุณความช่วยเหลือจากหน่วยงานต่างๆ โดยเฉพาะทาง Dow และ สถาบัน TIPMSE ที่มาเป็นที่ปรึกษาและให้คำแนะนำดีๆเกี่ยวกับวิธีการจัดการขยะทุกประเภท นั่นเอง”

อย่างไรก็ดี ผลสำเร็จของการจัดการขยะครบวงจรของชุมชนเกาะกลางนี้ ยังพิสูจน์ได้ด้วยข้อมูลทางสถิติของชนิดขยะที่เกิดขึ้นในชุมชนเกาะกลาง พบว่ามีขยะประเภทอินทรีย์ 31 % วัสดุรีไซเคิล 41% ขยะทั่วไป 27 % และขยะอันตราย 1% ซึ่งหากคัดแยกส่วนที่ยังสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ทั้งหมด คาดว่าจะช่วยลดปริมาณขยะที่ไปสู่หลุมฝังกลบได้กว่า 4 ตัน จาก 18 ตัน
ในช่วงแรกของการดำเนินงาน ซึ่งคิดเป็นกว่าร้อยละ 20 ของปริมาณขยะทั้งหมด
ขณะที่ ขยะอินทรีย์ เมื่อผ่านการคัดแยกแล้ว ก็ได้นำไปทำก๊าซชีวภาพ ปุ๋ยหมักและน้ำหมักชีวภาพ และวัสดุรีไซเคิลก็นำไปขายสร้างรายได้ ส่วน ขยะทั่วไป จะใช้แนวทางจัดการตามหลัก 3 อาร์ ที่ส่งเสริมแนวคิดการใช้เท่าที่จำเป็นและการใช้ซ้ำ รวมถึงการนำไปประดิษฐ์หรือเปลี่ยนรูปร่างเพื่อใช้งานในรูปแบบอื่นๆนั่นเอง
จากขยะทั้งหมดของชุมชนฯ พบว่ามีขยะพลาสติกคิดเป็นประมาณ 18% แบ่งเป็นขยะพลาสติกส่วนที่ขายไม่ได้อยู่ที่ 26% และพลาสติกส่วนที่รีไซเคิลและขายได้มากถึง 74% และขยะส่วนนี้นี่เองที่สามารถสร้างรายได้คืนกลับให้กับชุมชน รวมถึงสวัสดิการต่างๆ เช่น กองทุนฌาปนกิจ และนำไปใช้จ่ายซ่อมแซมพื้นที่ส่วนกลางของชุมชนได้ด้วย
*ผู้ใดที่สนใจศึกษาดูงานที่ ศูนย์การเรียนรู้ต้นแบบการจัดการขยะครบวงจร ชุมชนเกาะกลาง สามารถติดต่อสอบถามรายละเอียดและนัดหมายเข้าเยี่ยมชมได้ที่ จุไรรัตน์ (อิ๋ว) 089-4269723
ยังมีเพชรเม็ดงาม ซ่อนอยู่ในหลายชุมชนทั่วไทย คลิกอ่านต่อเลย
เล่าขาน พลังสตรีน่าน ผ่านแบรนด์ผ้าทอพื้นเมือง ‘น่านเน้อเจ้า’ เจ้าของรางวัล PATA Gold Award 2020
130 ปี Hồ Chí Minh ชวนเที่ยว “บ้านลุงโฮ” อีกหนึ่ง Highlight ใน “นครพนม”










