เมื่อพูดถึงเทรนด์การออกแบบสถาปัตยกรรมในปัจจุบัน นอกจากการออกแบบสไตล์โมเดิร์น หรือ Minimalism แล้ว อีกกระแสหนึ่งที่พูดถึงกันอย่างกว้างขวางในแวดวงสถาปนิก คือ การออกแบบสถาปัตยกรรมเพื่ออนุรักษ์สิ่งที่มีคุณค่าในชุมชนซึ่งมีทั้งอาคาร สิ่งก่อสร้าง ไปจนถึงวิถีชีวิต ที่สามารถต่อยอดสะท้อนเรื่องราวมรดกสถาปัตยกรรม ร่วมกันการอนุรักษ์ ปรับใช้ และต่อยอดสร้างสรรค์ผลงานให้คงอยู่กับคนรุ่นใหม่ต่อไปได้ยาวนานและทรงคุณค่า
สำหรับเหตุผลว่าทำไมการออกแบบสถาปัตยกรรมในยุคนี้ จึงหันมาให้ความสำคัญกับงานอนุรักษ์ ชนะ สัมพลัง นายกสมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์ น่าจะเป็นผู้ให้คำตอบได้ดีที่สุด

“ที่ผ่านมา การก่อสร้างและการอนุรักษ์สำหรับวงการสถาปัตยกรรมมีนัยน่าสนใจในวงกว้างมากขึ้น และจะมีการแชร์ข้อมูลซึ่งกันและกันระหว่างประเทศต่างๆทั่วโลก ในอีกหลากหลายมิติ ส่งผลกระทบต่องานดีไซน์ ให้ถูกนำมาแลกเปลี่ยนรายละเอียดมากขึ้น ตลอดจนมีผลต่อแนวการออกแบบในปัจจุบันให้มีการพัฒนาหรือมีทิศทางการสร้างสรรค์งานในแบบก้าวกระโดดด้วย”
เล่าเรื่องการออกแบบ ที่ผสานแนวทางการอนุรักษ์ พร้อมส่งเสริมให้เป็นเทรนด์ สถาปัตยกรรมยุคนี้
ในงานแถลงข่าวการจัด งานสถาปนิก’64 ครั้งที่ 34 ซึ่งจะจัดขึ้นระหว่างวันที่ 22-27 มิถุนายน 2564 ที่จะถึงนี้ จะนำเสนอภายใต้แนวคิด “มองเก่าให้ใหม่ : Refocus Heritage” โดยคีย์เวิร์ดของการนำพาสถาปนิกไปสู่การเปลี่ยนแปลงในช่วงปี’64 นี้ คือ เทคโนโลยี นั่นเอง
“ในตอนนี้ อีกซีกโลกสามารถสร้างผลงานชิ้นใหม่ได้ แล้วในอีกไม่กี่นาทีงานชิ้นนั้นก็ถูกเผยแพร่มาถึงประเทศไทย โดยในส่วนของงานอนุรักษ์ของเก่า และการก่อสร้างของใหม่ จะได้เห็นชัดว่ากำลังกลายเป็นเรื่องราวเดียวกัน ทั้งยังจะเป็นการเปิดมิติมุมมองโลกใหม่ให้กว้างขึ้น ตึกเก่ามีคุณค่าในอดีต จะถูกนำมาพัฒนาให้มีชีวิตชีวาเพื่อใช้คุณประโยชน์ได้ในอนาคต”
“ผมขอยกตัวอย่างโรงภาพยนตร์สกาล่า ซึ่งเชื่อว่าเป็นแรงบันดาลใจสำหรับนักออกแบบรุ่นใหม่ เพราะงานออกแบบยุคนี้จึงไม่ใช่เพียงก่อสร้างอาคารขึ้นมาใหม่ไปเสียทั้งหมด แต่เป็นการสร้างเพื่อให้เกิดการอยู่ร่วมกันของมรดกวัฒนธรรมต่างๆ
“และอาคารนั้นจะยิ่งมีความสำคัญยิ่งขึ้นโดยเฉพาะด้านการใช้สอย อย่างอาคารเก่าแก่ในกรุงเทพฯริมแม่น้ำเจ้าพระยา ถ้าสามารถรีโนเวทโดยเพิ่มประโยชน์ใช้สอยเพื่อให้อาคารคงอยู่ได้ นอกจากจะสร้างคุณค่าให้ตัวอาคาร ยังสร้างความน่าตื่นตาให้กับอาคารเก่าแก่ ซึ่งเป็นทิศทางการออกแบบใหม่ในปัจจุบัน และต่อเนื่องไปถึงการรองรับการใช้ชีวิตสำหรับอนาคตด้วย”

“ตั้งแต่ผมเข้ามาทำงานในฐานะนายกสมาคมสถาปนิกสยาม ได้เห็นอาคารเก่าทรงคุณค่าด้วยการปรับให้สามารถใช้งานได้หลากหลายมิติขึ้น เช่น สำนักงานป่าไม้ จ.แพร่ มรดกจากบริษัทค้าไม้จากเดนมาร์ก ในอดีตเป็นอาคารสถานไม้สักที่สร้างขึ้นใน ปี 2478 เพื่อเป็นสถาบันการศึกษาแห่งแรกของกรมป่าไม้ หรือเป็นโรงเรียนสร้างคนทำงานป่า แต่ล่าสุด อาคารแห่งนี้จะถูกปรับไปให้เป็นศูนย์เรียนรู้ ที่ไม่ได้เปิดให้แค่ข้าราชการป่าไม้ แต่จะเกิดการจัดกิจกรรมเพื่อการอนุรักษ์และเรียนรู้ป่าริมแม่น้ำของคนทั่วไปด้วย”
ชนะ สัมพลัง ชี้เทรนด์สถาปนิกสุดสร้างสรรค์ในอนาคตอันใกล้
อย่างไรก็ดี วิธีการอนุรักษ์ได้ถูกนำมาตีความในหลากหลายมิติ ชนะ สัมพลัง นายกสมาคมสถาปนิกสยามฯ คนปัจจุบัน ได้อธิบายต่อในเรื่องของการรักษาของเก่าว่านอกจากจะต้องคงอดีตไว้แล้ว การนำตึกเก่าแก่หลายๆแห่ง ซึ่งบางแห่งจัดเป็นโบราณสถาน ถ้านำมาใส่ไอเดียการออกแบบเชิงอนุรักษ์เพื่อให้เหมาะกับการใช้งานในอนาคต ก็จะเป็นการสร้างสรรค์ทิศทางการออกแบบใหม่ที่น่าสนุกสำหรับนักออกแบบอย่างมาก
“ดังนั้น การอนุรักษ์ในวันนี้ คือ การสร้างให้อาคารเก่า กลับมาใช้ประโยชน์ได้ใหม่ด้วยแนวคิดการออกแบบเชิงอนุรักษ์ เพื่อให้ใช้สอยต่อไปได้อีกนาน งานอนุรักษ์จึงไม่ได้เป็นเพียงการนำเสนอในมุมการคงของเก่าไว้ให้แค่มองได้เพียงความชื่นใจ หรือรีโนเวทแล้วทิ้งร้างไว้เหงาๆ ไร้ชีวิตชีวา”

“แต่สำหรับผมและนักออกแบบยุคนี้อีกหลายๆ ท่าน ขอมองในมุมสร้างประโยชน์เพื่อใช้สอยให้ได้มากกว่าที่เคยเป็นในอดีต และให้สอดคล้องกับวิธีการออกแบบในปัจจุบันที่ตอบโจทย์การใช้ชีวิตในอนาคต และนี่คือมิติที่ขยายกว้างขึ้น โดยมองว่าทุกๆ วัฒนธรรมดั้งเดิมไม่ว่าจะเก่าแก่อย่างไร คุณค่าความงามเหล่านั้นสามารถรักษาให้คงอยู่ร่วมกับโลกอนาคตได้”
“งานออกแบบจึงไปไกลกว่าคิดสร้างวิธีใช้ และไม่หยุดแค่การคิดดีไซน์สร้างอาคาร หรือครีเอทแล้วการตกแต่งภายในให้สวยงามเพียงเท่านั้น เพราะถ้าเป็นเช่นนั้นก็ไม่แตกต่างจากการสร้างกล่องขึ้นมา แต่งานที่มีคุณภาพเราต้องคิดสร้างกล่องใบนั้นให้มีชีวิตชีวาขึ้นมาให้ได้อีกด้วย แล้วถ้าเราสามารถก้าวไป ณ จุดนั้นได้ ก็จะกลายเป็นอีหนึ่งวิธีที่ช่วยพลิกฟื้นเศรษฐกิจให้กลับมาตื่นตัวได้อีกด้วย”
ภารกิจกู้ชีพมรดกสถาปัตยกรรมด้วยเทคโนโลยี ประเด็นสุดท้าทายที่จะถกกันใน งานสถาปนิก’64
การกู้ชีพมรดกสถาปัตยกรรมไม่ให้สูญสลายไปนั้น จะเป็นประเด็นสนทนาที่จะถูกหยิบยกมาต่อยอดในงานสถาปนิก’64 นอกจากนั้น เรื่องของเทคโนโลยีที่ใช้ในงานสถาปนิก ก็จะเป็นอีกหนึ่งสิ่งสำคัญที่สถาปนิกผู้เชี่ยวชาญ จะได้ร่วมแลกเปลี่ยน พูดคุยกัน ในงานสถาปนิก ปีนี้ อย่างแน่นอน
“การชำระประวัติศาสตร์วันนี้ เทคโนโลยีมีส่วนในการยกระดับงานด้านนี้ให้เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น ยกตัวอย่าง การจะอนุรักษ์อาคารโรงงานกระดาษอายุเกือบร้อยปีใน จ.กาญจนบุรี ซึ่งมีรูปแบบสถาปัตยกรรมเดียวกันกับอาคารเก่าร่วมสมัยเดียวกันในเยอรมนี เราสามารถใช้ข้อมูลการการออกแบบเชิงอนุรักษ์จากฐานข้อมูลออนไลน์ที่รวบรวมไว้ของอาคารเก่าแก่มาใช้ในการอนุรักษ์ได้ โดยยึดหลักการดึงเอาเสน่ห์ของจิตวิญญาณเก่ากลับมาให้ได้”
“ทั้งนี้ การทำงานอย่างมีพื้นฐานข้อมูล ด้วยการสร้างโมเดลจำลองโดยใช้คอมพิวเตอร์สร้างภาพเมื่อราวร้อยกว่าปีที่แล้วได้แจ่มชัดเจน ถูกต้อง จนสามารถออกแบบพื้นที่ใช้สอยใหม่ในอนาคตได้อย่างเหมาะสม ด้วยความร่วมมือทั้งจากคนในชุมชนผู้เฒ่าผู้แก่ที่มาให้ข้อมูลในอดีต และคนรุ่นใหม่ในชุมชนที่เข้ามามีส่วนร่วม ทุกปัจจัยที่กล่าวมาล้วนส่งผลให้การก่อสร้าง การอนุรักษ์เป็นไปอย่างถูกต้องและงดงาม”
ชนะ กล่าวว่าการมารับหน้าที่นายกสมาคมสถาปนิกสยามฯ ได้เปิดทางให้เขามีโอกาสแสดงความคิดเห็น พูดคุย กันระหว่างคนทำงานกลุ่มสถาปนิกร่วมอาชีพด้วยกัน จนทำให้รู้ว่า งานอนุรักษ์ ต้องเดินไปควบคู่กับการออกแบบ โดยมีสถาปนิกเป็นตัวจักรสำคัญ ที่จะสร้างการทำงานละเอียดเกินกว่าตาเห็น ให้กลายเป็นสุนทรียภาพในการสร้างสรรค์ผลงาน
“ผมมองว่า การอนุรักษ์เชิงความรู้สึก มีบทบาทสำคัญในยุคนี้ โดยผู้ดำเนินการต้องสามารถดึงคุณค่าในอดีตของย่านนั้นขึ้นมาให้ได้ ซึ่งเป็นที่น่ายินดีว่าวันนี้มีกลุ่มนักออกแบบรุ่นใหม่เลือกหยิบงานตึกเก่ามาสร้างสรรค์ใหม่ได้อย่างน่าชื่นชม”
“เช่น กลุ่ม Onion กลุ่มสถาปนิกที่ออกแบบ ปรับปรุง ชุบชีวิตตึกแถวเก่าจากอดีตเป็นโกดังเก็บของขนาด 4 คูหาในย่านท่าเตียน ให้กลายเป็น ‘ศาลารัตนโกสินทร์’ บูทีคโฮเต็ล ซึ่งตั้งอยู่ในโลเคชั่นที่มีวิวดีมาก อยู่ตรงข้ามวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม และติดริมแม่น้ำเจ้าพระยา มีฉากหลังงดงามเป็นวัดอรุณราชวราราม”
“โดยพื้นฐานการออกแบบทั้งโครงสร้างและการตกแต่งภายใน เป็นการแสดงให้เห็นถึงความคิดสร้างสรรค์ของผู้ออกแบบที่สามารถเชื่อมโยงอดีตสู่ปัจจุบันได้และเป็นการออกแบบความเก่าภายใต้คำจำกัดความว่า ‘Rustic Modern’ โดยสร้างอาคารให้กลมกลืนไปกับโครงสร้าง ทำเลที่ตั้ง และชุมชนแวดล้อมโดยรอบได้อย่างน่าชื่นชม”
ฟังมุมมอง แนวคิดดีๆ สร้างสรรค์สังคมกันเพิ่มเติม
ผศ.ดร.เกษรา ธัญลักษณ์ภาคย์ : ‘เสนา โซลาร์รูฟท็อป’ แนวคิดที่เกิดจากวิกฤต Climate Change











