วิกฤตโควิด-19 ที่เกิดขึ้น ยิ่งมาย้ำถึงสัจธรรมที่ว่า “เงินทองคือมายา ข้าวปลาคือของจริง” เพราะถ้าย้อนไปในช่วงการระบาดระลอกแรก เชื่อว่าหลายคนยังคงจำภาพชั้นวางสินค้าที่จำเป็นในชีวิตประจำวัน ตั้งแต่ อาหารสด อาหารแห้ง ไปจนถึงสินค้าอุปโภคบริโภค หลายรายการ ในซุปเปอร์มาร์เก็ตตามห้างสรรพสินค้าโมเดิร์นเทรด กลับว่างเปล่าทันที เมื่อมีการประกาศล็อคดาวน์ เพื่อควบคุมการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19
ปรากฎการณ์นี้ นับเป็นหนึ่งสัญญาณเตือนว่า “วิกฤตการขาดแคลนอาหาร” อาจเกิดขึ้นจริงได้ในอนาคตอันใกล้ แม้ในประเทศเกษตรกรรมที่อุดมสมบูรณ์อย่างประเทศไทย หากยังไม่มีการมาคิดทบทวน วางระบบความมั่นคงทางอาหารให้กับสังคมไทยอย่างรัดกุม

เพื่อแนะทางเลือก ทางรอด แบบไม่ประมาท สร้างความมั่นคงทางอาหารให้ประเทศไทย ในยุค Post-covid อย่างยั่งยืน เมื่อเร็วๆนี้ ทาง สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้เชิญนักวิจัยผู้เชี่ยวชาญด้านความมั่นคงทางอาหารระดับโลกอย่าง Peter Rosset หรือ ศาสตราจารย์ปีเตอร์ รอสเซ็ต มาเป็น “อาคันตุกะ” ซึ่งในโอกาสนี้ Peter Rosset ให้เกียรติมาบรรยายเกี่ยวกับประเด็น ระบบอาหารกับ COVID-19 ในเวทีวิชาการเรื่องเกษตรกรรมแผนใหม่กับความมั่นคงทางอาหารในสถานการณ์โควิด ที่จัดโดยสถาบันฯ และไบโอไทย เมื่อเดือนมีนาคมที่ผ่านมา ซึ่งเป็นเวลาที่ การแพร่ระบาดของโควิด-19 ระลอกใหม่ล่าสุด กำลังเกิดขึ้นในประเทศไทย
Peter Rosset ชวนมาทบทวนผลกระทบ จากการฝากปากท้องไว้กับระบบอุตฯอาหารขนาดใหญ่มากเกินไป
“วิกฤตโควิด-19 เป็นลางบอกเหตุ ที่สะกิดเตือนพลเมืองโลกให้ตื่นจากการหลับใหลในวัฏจักรการฝากปากท้องไว้กับระบบอุตสาหกรรมอาหารขนาดใหญ่” Peter Rosset หรือ ศาสตราจารย์ปีเตอร์ รอสเซ็ต เกริ่นในการบรรยาย เพื่อชวนให้ผู้ฟังได้คิดตามก่อนว่า วิกฤตโควิดที่เกิดขึ้นนี้ ทำให้มนุษย์โลกได้ฉุกคิดในหลายเรื่อง และเรื่องปากท้อง อาหารการกิน ก็เช่นกัน

“นี่คือผลพวงจากการปล่อยให้บริษัทยักษ์ใหญ่ผูกขาดการเกษตรทั้งระบบ ควบคุมการผลิตและขนส่งอาหารไปทั่วโลก ต้นเหตุหลักของการแพร่ระบาดสารพัดเชื้อโรคทุกวันนี้”
จากนั้น ศ. ปีเตอร์ ได้อธิบายข้อมูลเพื่อสนับสนุนสิ่งที่เขากล่าวว่า
“นักวิทยาศาสตร์ทั่วโลกมีคำอธิบายเกี่ยวกับสาเหตุของการเกิดโรคระบาดที่เป็นไปได้ 3 ประเด็น ดังนี้
โรคระบาดมาจากการเปลี่ยนแปลงพันธุกรรมของเชื้อโรคที่เกิดจากระบบการเลี้ยงสัตว์ขนาดใหญ่ โรคระบาดสำคัญในระยะหลังล้วนมาจากระบบดังกล่าว เช่น ไข้หวัดหมู ไข้หวัดนก เป็นต้น
การทำลายป่าเพื่อปลูกพืชเชิงเดี่ยวป้อนอุตสาหกรรมการอาหารสัตว์ ทำให้สัตว์ป่าที่เป็นพาหะของโรคเข้ามาใกล้กับที่ตั้งถิ่นฐานของชุมชน เชื้อโรคในสัตว์กลายเป็นโรคระบาดในมนุษย์
ไวรัสอาจมาจากห้องปฏิบัติการ เนื่องจากมีผู้พบว่าผู้ที่นำไวรัสจากสหรัฐมาทดลองที่อู๋ฮั่นที่แท้คือบริษัทปศุสัตว์ อย่างไรก็ตามสาเหตุนี้อาจเป็นไปได้น้อยกว่าสาเหตุที่ 1 และ 2

“นี่จึงเป็นต้นเหตุที่ทำให้ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องต้องเข้ามาควบคุมกิจกรรมของบริษัทยักษ์ใหญ่ ซึ่งเป็นต้นเหตุสำคัญของโรคระบาด จากการเลี้ยงสัตว์อย่างแออัด การใช้ยาปฏิชีวนะ ซึ่งอาจก่อให้เกิดปัญหาการเกิดโรคอุบัติใหม่และเชื้อดื้อยาได้”
นอกจากนั้น ถ้าพิจารณาในมุมของ “อาหารสมัยใหม่” ที่คนรุ่นใหม่มักชอบรับประทาน ในทางการแพทย์ ก็จัดว่าเพิ่มความเสี่ยงและเปราะบางจากการโจมตีของไวรัสเพิ่มมากขึ้นด้วย โดยความเสี่ยงนั้นมาจาการที่ร่างกายได้รับอาหารประเภท แป้ง น้ำตาล เกลือ ไขมัน สูงเกินไป ทำให้เกิดโรค NCDs หรือ non-communicable diseases เป็นกลุ่มโรคไม่ติดต่อเรื้อรังเบาหวาน น้ำหนักเกิน และหัวใจ ซึ่งที่ผ่านมาพบว่าคนที่เป็นโรคประจำตัวเหล่านี้ เมื่อเป็นโรคโควิด-19 ก็เสียชีวิตเป็นจำนวนมาก
“ภัยพิบัติครั้งนี้เป็นผลกระทบจากอุตสาหกรรมอาหารและเกษตรขนาดใหญ่ ที่ทำให้หลายประเทศต้องอาศัยอาหารหรือวัตถุดิบจากการขนส่งข้ามโลกเท่านั้น ซึ่งเมื่อใดที่เกิดการติดเชื้อจากแหล่งผลิตอาหารเพียงแหล่งเดียวก็จะเป็นต้นเหตุของหลายปัญหาและความหายนะต่อมา”
“ทั้งการใช้ฮอร์โมนเร่งการเติบโตมากเกินไป เพื่อให้ผลิตได้ในจำนวนมาก หรือจากการใช้ยาปฏิชีวนะกับสัตว์ป่วยในปริมาณมากจนเชื้อดื้อยา หรือแม้แต่จากสัตว์ป่าที่ถูกรุกไล่ถิ่นอาศัยจนต้องเข้ามาใกล้แหล่งชุมชน กลายเป็นพาหะของโรคอุบัติใหม่ต่างๆอย่างที่เห็นแล้วในหลายประเทศ”
ปฏิรูประบบเกษตร พึ่งพาเกษตรรายย่อย ทางรอดวิกฤตอาหารโลกหลังโควิด-19
“เราจำเป็นต้องสร้างอธิปไตยทางอาหาร” ศ. ปีเตอร์ ที่ปรึกษาขบวนการชาวนาสากล (La Via Campesina) เสนอแนวทางปฏิรูประบบเกษตรเพื่อสร้างความมั่นคงทางอาหารให้กับโลกในอนาคต
“เราต้องเปลี่ยนระบบอาหารจากระบบบริษัทอุตสาหกรรมขนาดใหญ่เป็นระบบเกษตรกรรายย่อย โดยให้เกษตรกรรายย่อยแต่ละท้องถิ่นผลิตอาหารสุขภาพและอาหารที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมส่งให้ผู้บริโภค ขณะเดียวกัน ก็ลดจำนวนห้างฯ ขนาดใหญ่ แล้วเพิ่มปริมาณตลาดเกษตรกรแทน รวมทั้งเพิ่มการทำเกษตรในเมืองด้วย”

“ตั้งแต่เกิดวิกฤตโควิด-19 ก็ยิ่งตอกย้ำให้รู้ว่าระบบการเกษตรในเมืองเป็นเรื่องสำคัญมาก เพราะเมื่อเกิดวิกฤต ผู้บริโภคในเมืองเป็นผู้ได้รับผลกระทบมากที่สุด ขณะที่ สังคมชนบทที่ยังพึ่งพาเกษตรกรรายย่อยยังคงสถานะเป็นผู้รอด อีกทั้งยังมีความสามารถรองรับแรงงานที่ถูกเลิกจ้างจากในเมืองได้ราว 30% ของจำนวนแรงงานที่ถูกเลิกจ้างในช่วงวิกฤตโรคระบาดด้วย” ซึ่งข้อมูลที่ ศ.ปีเตอร์ กล่าวมานี้ สอดคล้องกับการศึกษาในประเทศไทยของสถาบันวิจัยสังคม จุฬาฯ
“เพราะเกษตรกรรายย่อยเข้มแข็งกว่าที่พวกเราคิด เกษตรกรและประชาชนในท้องถิ่นสามารถฟื้นฟูระบบอาหารและระบบสาธารณสุขท้องถิ่นเองได้ โดยหันกลับมาใช้ระบบเกษตรเชิงนิเวศ ซึ่งเป็นการทำเกษตรที่ใช้ความรู้ท้องถิ่นดั้งเดิมตั้งแต่ก่อนที่จะเกิดการทำเกษตรเชิงเดี่ยวหรือเกษตรเคมี พวกเขาสามารถผลิตอาหารที่ดีต่อสุขภาพ อาหารจากเกษตรเชิงนิเวศ ที่จะไม่ก่อให้เกิดโรคระบาดใหม่ได้”
สุดท้าย ศ. ปีเตอร์ เน้นว่า “การปฏิรูประบบเกษตรเป็นการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างอำนาจที่จะพลิกโฉมความสัมพันธ์ระหว่างเกษตรกรรายย่อยกับห้างค้าปลีกรายใหญ่และผู้บริโภคปลายทาง โดยผสมผสานการเกษตรนิเวศแบบใหม่ ที่พิสูจน์แล้วว่าให้ผลผลิตต่อไร่มากกว่าการเกษตรเชิงเดี่ยว คืนกำไรทั้งผลประกอบการและสุขภาพของเกษตรกร กำไรทั้งสุขภาพของผู้บริโภค ภูมิคุ้มกันชีวิตที่แท้จริง และเป็นความมั่นคงทางอาหารสำหรับอนาคต”

ศาสตราจารย์ปีเตอร์ รอสเซ็ต Peter Rosset เกิดในครอบครัวที่บิดาทำสำนักพิมพ์เล็กๆในนิวยอร์ค สหรัฐอเมริกา สำนักพิมพ์แห่งนี้ตีพิมพ์หนังสือของฝ่ายก้าวหน้าและเรื่องราวในลาตินอเมริกา นั่นคือแรงบันดาลใจให้เขาใช้เวลาหลังจากจบการศึกษาปริญญาเอก เพื่อเข้าร่วมกับองค์กรและขบวนการของเกษตรกรรายย่อยในลาตินอเมริกาและหลายประเทศทั่วโลก พร้อมกับการสอนหนังสือและวิจัยไปพร้อมๆกันในมหาวิทยาลัยชั้นนำของสหรัฐ สเปน บราซิล คอสตาริกา นิคารากัว คิวบา
ปัจจุบันปีเตอร์พำนักอยู่ในเม็กซิโก ในฐานะนักวิจัยของ ECOSUR (Advanced Studies Institute) และที่ปรึกษาของ “ขบวนการชาวนาโลก” : Via campesina

นอกจากนั้น ที่ผ่านมา ศ.ปีเตอร์ ยังอยู่ในทีมเขียนหนังสือชื่อ World Hunger : Twelve Myths ร่วมกับ Frances Moore Lappé และ Joseph Collins ซึ่งหนังสือเล่มนี้ได้ตีแผ่ความจริง สาเหตุของปัญหาการขาดแคลนอาหารทั่วโลกอย่างตรงไปตรงมา
ผู้เชี่ยวชาญระดับโลก กับมุมมองด้านการพัฒนา ที่น่าเรียนรู้ต่อ
Scott Lynn ชี้ช่องรวย Masterworks เปิดพอร์ตลงทุน ร่วมเป็นเจ้าของ “งานศิลปะระดับโลก”
“อังเกลา แมร์เคิล” ผลผลิตจากคอมมิวนิสต์ สู่สตรีเหล็กแห่งโลกเสรี










