ภูมิคุ้มกันใจ ที่คนเป็นหนี้ต้องมี

เมื่อชีวิตแต่ละคนเราเกิดมาบนความสมบูรณ์ของฐานะครอบครัวไม่เท่ากัน คนจำนวนไม่น้อยต้องเริ่มต้นสร้างชีวิตด้วยการเป็นหนี้ซึ่งบางคนโชคดีอยู่บ้างที่เข้าถึงแหล่งเงินในระบบสถาบันการเงิน ขณะที่อีกหลายคนที่ไม่สามารถเข้าถึงแหล่งเงินในระบบ อาจต้องหันไปพึ่งพิงเงินนอกระบบ โดยไม่รู้ด้วยซ้ำว่าหนี้นี้จะกัดกร่อนสถานะการเงินตัวเอง เมื่อสถานะการเงินไม่มั่นคงแล้ว ภูมิคุ้มกันใจ ในการใช้ชีวิตอย่างมีสติ ปราศจากการก่อหนี้ก็ค่อยๆ ขาดพร่องตามไปด้วย

อย่างไร ขณะเดียวกันก็ใช่ว่า คนที่เกิดมาฐานะดีจะไม่มีโอกาสตกอยู่ในวังวนหนี้สิน เพราะไม่ว่าใคร ถ้าดำเนินชีวิตด้วยความประมาทก็สามารถติดกับดักหนี้สินได้ทั้งนั้น ที่สำคัญ ปัญหาหนี้ไม่ได้สร้างผลกระทบทางการเงินอย่างเดียว แต่มีผลต่อสุขภาพร่างกายและจิตใจด้วย
บทความนี้จึงต้องการชี้ให้เห็นว่า คนเป็นหนี้ควรมี ภูมิคุ้มกันใจ อะไรและอย่างไรบ้าง? โดยวัคซีนที่ใช้สร้างภูมิคุ้มกันใจนี้ชื่อว่า SHE-3C ซึ่งเป็นสูตรพวกเราใช้ดูแลผู้ป่วยที่มารับคำปรึกษา ประกอบด้วย

S ความปลอดภัย (Safety) ภูมิคุ้มกันใจ จากการกู้หนี้

ความปลอดภัยชั้นแรก คือ ตรวจสอบแหล่งเงินนั้นมีความน่าเชื่อถือเพียงใด เพราะในปัจจุบันช่องทางกู้เงินมีหลายรูปแบบ ทั้งในระบบ นอกระบบ และออนไลน์ก่อนกู้เงินลูกหนี้ควรตรวจสอบจนมั่นใจว่า ถ้าไม่มั่นใจ อย่ากู้ มิฉะนั้นภัยอาจมาถึงตัว
โดยเฉพาะ “การกู้เงินผ่านช่องทางออนไลน์” แม้หลายคนดูออกว่า แบบนี้คือ “การโกงแน่นอน” แต่บางครั้ง พอถึงเวลาที่จำเป็นจะต้องใช้เงินจริงๆ บางคนก็เลือกที่จะเสี่ยง คิดว่าเงินแค่ไม่กี่ร้อย ไม่กี่พัน คงไม่โกงกันหรอก แต่สุดท้ายก็ตกเป็นเหยื่อของแก๊งหลอกปล่อยเงินกู้ออนไลน์โดยพฤติกรรมของแก๊งหลอกปล่อยเงินกู้ออนไลน์มักจะมีขั้นตอนดังนี้
  • 1. ประกาศปล่อยเงินกู้ผ่านทางสื่อสังคมออนไลน์เช่น เฟซบุ๊ก ไลน์โดยมักจะคิดดอกเบี้ยไม่สูงมาก เพื่อดึงดูดให้คนเข้ามากู้
  • 2. เมื่อมีคนติดต่อไป จะทำทีเป็นขอเอกสารเพื่อใช้เป็นหลักฐานในการขออนุมัติเงินกู้เช่น สำเนาบัตรประชาชน หน้าสมุดบัญชีสำเนาทะเบียนบ้าน
  • 3. คนร้ายจะทำทีเป็นขอเวลาตรวจสอบก่อนที่จะแจ้งว่า “อนุมัติให้กู้” และจะบอกให้ผู้กู้โอนเงินค่าดอกเบี้ยไปให้ก่อน มิเช่นนั้นจะไม่สามารถให้กู้ได้
  • 4. เมื่อผู้กู้โอนค่าดอกเบี้ยไป คนร้ายก็จะหายเงียบไปพร้อมกับเงินนั้น
ในเรื่องเหล่านี้เกิดขึ้นได้กับทุกคนที่กำลังเดือดร้อนเพราะเป็นช่วงที่เคร่งเครียดกับปัญหาหนี้สิน จึงทำให้ขาดสติได้จึงต้อง “คิดให้ดีก่อนจะโอนเงิน” ไม่ใช่แค่การกู้เงินออนไลน์เท่านั้น แต่รวมไปถึงการ ซื้อ-ขายสินค้าต่างๆบนโลกออนไลน์ให้คิดเสมอว่า “ปลอดภัยไว้ก่อน อย่าประมาท” เพื่อที่จะได้กลับมาคิดให้รอบคอบอีกครั้ง และเพื่อที่จะได้ไม่ตกเป็นเหยื่อของกลุ่มมิจฉาชีพเหล่านี้

ความปลอดภัยขั้นที่สอง คือ การศึกษาเงื่อนไขการกู้เช่น จำนวนเงินที่ต้องผ่อนในแต่ละงวด ระยะเวลาการผ่อน อัตราดอกเบี้ย และประเมินว่าภายใต้เงื่อนไขนี้เราสามารถหาเงินมาจ่ายได้หรือไม่ และถ้าจ่ายได้แบบทุ่มสุดตัว จะทำให้สายป่านการเงินของเราตึงเกินหรือไม่และเสริมความปลอดภัยไปอีกชั้นหนึ่งเพื่อเป็นแผนสำรอง คือ ถ้าหากเราไม่สามารถชำระหนี้ได้จริง จะมีทางออกอย่างไร เพื่อใช้เป็นข้อมูลประกอบการตัดสินใจ
เพราะสุดท้ายถ้าคิดว่าผ่อนไม่ไหว เราอาจต้องตัดไฟเสียตั้งแต่ต้นลม รอให้เรามีกำลังเงินหรือทุนรอนมากกว่านี้สักนิด ค่อยกู้น่าจะปลอดภัยกว่า
ความปลอดภัยขั้นที่สาม คือ การผ่อนชำระอย่างมีวินัย เมื่อกู้เงินมาแล้ว จำเป็นต้องผ่อนชำระตามที่ตกลงกับเจ้าหนี้แต่ในช่วงโควิด 19 ที่รายได้ไม่สม่ำเสมอ แม้เราจะไม่สามารถชำระคืนหนี้ได้ตามที่ตกลงกัน ขอให้นำหลักฐานที่แสดงถึงรายได้ที่ลดลง หรือภาระต่างๆ ที่เพิ่มขึ้น ไปเจรจากับเจ้าหนี้โดยเฉพาะเจ้าหนี้ในระบบการเงิน ที่ค่อนข้างยืดหยุ่นให้กับลูกหนี้มาก
ความปลอดภัยขั้นสุดท้าย คือ การตัดใจ เมื่อใดต้องกู้เงินนอกระบบมาจ่ายดอกเบี้ย นี่คือสัญญาณอันตรายเหมือนคนไข้ในห้องฉุกเฉิน หรือ ICU ที่พยายามดิ้นรนให้มีชีวิตรอดทุกวิถีทาง ถึงจุดนี้ต้องตัดใจ ขายทรัพย์ที่สำคัญน้อยที่สุดเพื่อใช้หนี้หรือต้องยอมให้ยึดทรัพย์บางอย่าง มิฉะนั้น ทางออกชีวิตจะตีบตันลงเรื่อยๆซึ่งอันตรายมาก

วางแผนการเงิน

H ความหวัง (Hope) ว่าสักวันเราจะปลดหนี้ได้

ต้องรับรู้ว่ากฎธรรมชาติ คือ ไม่มีความแน่นอน ทุกอย่างล้วนหมุนเวียนเปลี่ยนไป ไม่ว่าจะเป็นการระบาดของโควิด 19 วิกฤตเศรษฐกิจ หรือแม้แต่วิกฤติหนี้สินของเราก็เช่นกันย่อมต้องมีวันจบ แต่เราต้องอดทนและเชื่อมั่นพร้อมไปกับการหาข้อมูล เพราะทุกวันนี้ปัญหาหนี้สินภาคประชาชนเป็นวาระแห่งชาติที่หน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องให้ความสำคัญ
ไม่ว่าจะเป็น ธนาคารแห่งประเทศไทย กระทรวงยุติธรรม สำนักงานอัยการสูงสุด นอกจากนี้ยังมีศูนย์ดำรงธรรมกระทรวงมหาดไทย สำนักงานตำรวจแห่งชาติกระทรวงเกษตรและสหกรณ์และกระทรวงการคลัง ซึ่งหน่วยงานเหล่านี้พยายามช่วยเหลือประชาชนเต็มที่ นี่คือความหวังสำคัญ ที่สร้างความมั่นใจได้ว่าเราไม่ได้ต่อสู้อย่างโดดเดี่ยว

วางแผนการเงิน

E การเพิ่มประสิทธิภาพ (Efficacy)

การเพิ่มประสิทธิภาพในตัวเองที่สำคัญคือ “ความเชื่อในความสามารถของตนเองในการจัดระเบียบและดำเนินการตามแนวทางปฏิบัติที่จำเป็นในการจัดการสถานการณ์ในอนาคต” ซึ่งการจะทำเช่นนั้นได้เราต้องรู้ว่าเราทำอะไรได้ที่จะจัดการกับปัญหาหนี้สินที่เผชิญอยู่ซึ่งเป็นการเพิ่มประสิทธิภาพในตัวเอง ในที่นี้ขอยกตัวอย่าง 2 มิติสำคัญ
มิติแรก คือ วางแผนการเงินในครอบครัวให้รัดกุม ทั้งรายรับ รายจ่าย และการจัดการหนี้สิน พยายามดำเนินชีวิตอย่างมีวินัย
มิติต่อมา  คือ การค้นหาศักยภาพที่ซ่อนอยู่ในตัวเอง เพื่อผลักดันตัวเองไปสู่อาชีพใหม่ที่รายได้สูงขึ้น หรือทำให้มีรายได้เสริมเพิ่มขึ้นจากรายได้ประจำ
ในการค้นหาว่าเรามีศักยภาพอะไรซ่อนอยู่บ้าง ขอให้สังเกตง่ายๆ คือ หากเจ้านายให้เวลาเท่ากัน อะไรที่เราทำได้เร็วหรือดีกว่าคนอื่น นั่นคือความสามารถที่แท้จริงของเรา เพียงแต่เราไม่เคยถูกใช้หรือผลักดันความสามารถนี้มาใช้ให้เกิดประโยชน์
เช่น บางคนเป็นนักวิชาการตามระดับการศึกษาและประสบการณ์ทำงาน แต่ถึงเวลาเขียนโปรโมทงานหรือทำโบรชัวร์ต่างๆ กลับทำได้สวยงามรวดเร็วมาก แสดงว่าทักษะด้านการตลาดและรสนิยมถูกใจตลาด สามารถนำทักษะนี้มาหารายได้เสริมได้ ขอให้ทดสอบตัวเองบ่อยๆ ก็จะมั่นใจขึ้น
เพราะทุกคนล้วนมีไม้เด็ดเป็นของตัวเอง ขอเพียงค้นหาให้พบและมีพลังนำทักษะนี้ไปต่อยอดเพิ่มประสิทธิภาพในตัวเรา และเมื่อมั่นใจว่า เรามีความสามารถพิเศษ ผนวกกับแผนการเงินที่รัดกุม ปัญหาหนี้สินที่เผชิญอยู่ก็จะเล็กลงทันที

ภูมิคุ้มกันใจ

C แรก คือ การมีความสงบสุขทางใจ (Calmness)

แม้สมองต้องคิดหาทางล้างหนี้แต่ใจเราก็ต้องสงบ เทคนิคง่ายๆ คือ เมื่อใดเกิดความฟุ้งซ่าน คิดมาก อย่าปล่อยให้มันตั้งอยู่นาน หันเหไปทำสิ่งที่สนใจ คนชอบเล่นกีฬาให้ออกไปเดินให้เร็ว วิ่ง หรือเล่นกีฬา คนที่ชอบอ่านหนังสือก็เลือกหนังสือที่ชอบมาอ่าน หรือแม้แต่การฝีมือต่างๆ ก็ช่วยให้สมองได้พักจากเรื่องเครียด มีความสุขสงบอยู่กับสิ่งตรงหน้า ฝึกบ่อยๆก็จะสร้างนิสัยของจิตใหม่และคุณภาพของจิตก็จะดีขึ้น และความสงบสุขจากภายในเกิดขึ้นได้

C ที่สอง คือ การดูแลจิตใจตนเอง (Care)

คือ การต่อสู้กับหนี้สิน ซึ่งเป็นการรบที่ยาวนาน ดังนั้น ในยามใดที่ใจเป็นทุกข์ต้องรู้วิธีเยียวยาประคับประคองใจตนเองไม่ให้ท้อ หรือเครียดก่อนหนี้จะหมด เพราะบางคนเครียดเกินไปจนนำไปสู่ความเจ็บป่วยทางจิต

C ที่สาม คือความผูกพันกับคนรอบตัว (Connectedness)

พลังความรักความผูกพันของคนรอบตัว ไม่ว่าจะเป็นคนในครอบครัวหรือเพื่อนสนิทที่ไว้ใจได้จะช่วยเป็นกำลังใจให้เราสามารถฟันฝ่าปัญหาและอุปสรรคในการจัดการหนี้สินให้ผ่านพ้นไปได้ซึ่งเรื่องเหล่านี้ต้องอาศัยความร่วมมือร่วมใจจากคนรอบตัว ที่หมั่นเอาใจใส่และเป็นกำลังใจให้กับสมาชิกในครอบครัวที่กำลังเผชิญปัญหานี้

การดูแลจิตใจตัวเองจึงเป็นสิ่งสำคัญ เพราะการกู้ใจ-แก้หนี้ ต้องทำไปพร้อมกัน ดังนั้น หากรู้สึกเครียดลองลองเข้าไปทำแบบประเมิน Mental Health Check In ของกรมสุขภาพจิตได้ที่ https://checkin.dmh.go.th/ เพื่อดูสุขภาวะทางใจตนเองว่ามีความเครียดอยู่ในระดับใด และดูแลจิตใจตามคำแนะนำได้อย่างทันการณ์

ผู้เขียน : ดร.ลักษณา สกุลทอง ศูนย์สุขภาพจิตที่ 7 ขอนแก่น กรมสุขภาพจิต เผยแพร่ในเว็บไซต์ ธนาคารแห่งประเทศไทย


อ่านบทความดีๆ แชร์เคล็ดลับการดูแลสุขภาพการเงินให้ดีตลอดช่วงวิกฤตกันต่อ

คนละครึ่ง…ดึงเงินออม

เจาะรหัสหยุดระเบิดเวลา แก้ปัญหาสินเชื่อ SMEs ยุคโควิด

“บริหารเงิน” ยุค 5.0 ด้วย 7 Hurdles