“อีอีซีโมเดล” จุดประกายลงทุนเขตเศรษฐกิจพิเศษ 4 ภาค

“เขตเศรษฐกิจพิเศษ” เป็นโมเดลที่ถูกพูดถึงมานานกว่า 20 ปี โดยมีเป้าหมายสร้างเขตเศรษฐกิจพิเศษแม่สอด จังหวัดตาก เป็นเขตเศรษฐกิจพิเศษนำร่อง แต่จนแล้วจนรอดก็ไม่สามารถทำได้สำเร็จ เพราะมีปัญหาอุปสรรคมากมาย ทั้งการจัดหาที่ดิน การปรับผังเมือง การออกกฎหมายพิเศษสำหรับใช้ในพื้นที่ มาตรการส่งเสริมและสิทธิพิเศษต่างๆ ฯลฯ สุดท้ายคือการไม่มีเจ้าภาพหลักในการขับเคลื่อน


จนกระทั่งเมื่อปี 2560 รัฐบาลได้ดำเนินโครงการ เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ อีอีซี ครอบคลุมพื้นที่ 3 จังหวัด ประกอบด้วย ชลบุรี ระยอง ฉะเชิงเทรา จุดเด่นของพื้นที่นี้คือเป็นการต่อยอดจากโครงการพัฒนาพื้นที่ชายฝั่งทะเลภาคตะวันออก หรือ อีสเทิร์นซีบอร์ด ที่ดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2525 ภายใต้แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 5 (พ.ศ. 2525-2529) อย่างไรก็ตาม แม้อีอีซีจะมีอีสเทร์นซีบอร์ดเป็นต้นแบบ แต่ช่วงแรกก็ทำท่าจะสะดุด เพราะผ่านไป 6 เดือนโครงการยังไปไม่ถึงไหน จังหวัดรอนโยบายจากส่วนกลาง ขณะที่ส่วนกลางก็รอการขับเคลื่อนของจังหวัด กลายเป็นไก่กับไข่ เกิดสุญญากาศ สร้างความสับสนให้กับนักลงทุน จนกระทั่งมีการจัดตั้ง “สำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก” หรือ สกพอ. ให้เป็นเจ้าภาพดำเนินการ มีเลขาธิการคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือเลขาธิการอีอีซี เป็นผู้บังคับบัญชาสูงสุด ศึกษาวิเคราะห์การดำเนินการตามนโยบาย วางแผนและกำหนดมาตรการต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก มีกฎหมายเฉพาะพื้นที่อีอีซี นั่นคือจุดเริ่มต้นการขับเคลื่อนอีอีซีอย่างแท้จริง

มหานครการบินแห่งภาคตะวันออก

รถไฟความเร็วสูงเชื่อม 3 สนามบิน

ท่าเรือน้ำลึกแหลมฉบัง

โครงการสาธารณูปโภคพื้นฐานต่างๆ ในอีอีซีเดินหน้าอย่างรวดเร็วหลังการขับเคลื่อนของ สกพอ. อาทิ โครงการพัฒนาสนามบินอู่ตะเภา โครงการพัฒนาเมืองการบินตะวันออก โครงการสร้างรถไฟความเร็วสูงเชื่อม 3 สนามบิน โครงการขยายท่าเรือน้ำลึกแหลมฉบัง-มาบตาพุด เมื่อโครงการก่อสร้างระบบสาธารณูปโภคพื้นฐานเดินหน้า นักลงทุนจึงกล้าตัดสินใจเข้าไปลงทุนใน 10 อุตสาหกรรมเป้าหมาย หรือ 10 S Curve ซึ่งได้รับสิทธิพิเศษทางภาษีต่างๆ มากมาย
ความสำเร็จของอีอีซี นำมาสู่แนวคิดจัดทำโครงการเขตเศรษฐกิจพิเศษขึ้นใหม่อีก 4 แห่ง ใน 4 ภาคทั่วประเทศ นำต้นแบบ “อีอีซีโมเดล” ไปปรับใช้ให้เหมาะสมกับพื้นที่ ประกอบด้วย
  • 1. พื้นที่ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคเหนือ (เอ็นอีซี) เชียงราย เชียงใหม่ ลำพูน ลำปาง
  • 2. พื้นที่ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (เอ็นเอ็นอีซี) ขอนแก่น นครราชสีมา อุดรธานี หนองคาย
  • 3. พื้นที่ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคกลาง–ตะวันตก (ซีดับเบิลยูอีซี) พระนครศรีอยุธยา นครปฐม สุพรรณบุรี กาญจนบุรี
  • 4. พื้นที่ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคใต้ (เอสอีซี) ชุมพร ระนอง สุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช
เขตเศรษฐกิจพิเศษ
นายสุพันธุ์ มงคลสุธี
นายสุพันธุ์ มงคลสุธี ประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.)
โครงการเขตเศรษฐกิจพิเศษ หรือ ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษ 4 ภาคได้รับเสียงเชียร์จากหลายฝ่าย อาทิ นายสุพันธุ์ มงคลสุธี ประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) ที่สนับสนุนนโยบายนี้อย่างเต็มที่ เพราะมั่นใจว่าโมเดลดังกล่าวจะดึงดูดการลงทุน กระจายความเจริญ และขยายฐานอุตสาหกรรมไปยังจังหวัดที่มีศักยภาพทั่วประเทศ ยกระดับรายได้ และลดความเหลื่อมล้ำของไทยได้มาก
นายนฤตม์ เทอดสถีรศักดิ์ รองเลขาธิการบีโอไอ
ล่าสุด คณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (บีโอไอ) ก็ออกมารับลูกเรื่องนี้  โดย นายนฤตม์ เทอดสถีรศักดิ์ รองเลขาธิการบีโอไอ กล่าวถึงโครงการเขตเศรษฐกิจพิเศษ 4 ภาคว่าจะไม่กระทบกับการดึงดูดการลงทุนในพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก(อีอีซี) แน่นอน เนื่องจากศักยภาพของแต่ละพื้นที่แตกต่างกัน  ในทางกลับกัน จะช่วยส่งเสริมซึ่งกันและกันมากกว่า คือเป็นฐานการผลิตสินค้าเสริมให้กับโรงงานอุตสาหกรรมในอีอีซี เช่น วัตถุดิบต้นน้ำ บรรจุภัณฑ์ต่างๆ และธุรกิจโลจิสติกส์ที่เกี่ยวเนื่อง ทำให้ซัพพายเชนโดยรวมเข้มแข็งขึ้น
นอกจากนี้การพัฒนาระเบียงเศรษฐกิจพิเศษทั้ง 4 แห่ง จะช่วยให้เกิดการกระจายความเจริญทางเศรษฐกิจอย่างทั่วถึง สร้างงาน สร้างรายได้ และส่งเสริมให้เกิดศูนย์กลางด้านต่างๆ ในหลายพื้นที่ ไม่มากระจุกอยู่ที่กรุงเทพฯ ปริมณฑล และอีอีซี รวมทั้งยังเป็นการพัฒนาที่สอดคล้องกับศักยภาพของพื้นที่และความต้องการของประชาชนในพื้นที่ด้วย

เขตเศรษฐกิจพิเศษ

ทั้งนี้หากสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) ศึกษาพื้นที่ที่มีความเหมาะสม เป้าหมายการพัฒนา แนวทางการขับเคลื่อน และวิธีการบริหารจัดการระเบียงเศรษฐกิจพิเศษแต่ละแห่งแล้วเสร็จ บีโอไอจะนำเสนอสิทธิประโยชน์ที่สอดคล้องกับศักยภาพและอุตสาหกรรมเป้าหมายในแต่ละพื้นที่ โดยจะส่งเสริมการลงทุนในลักษณะคลัสเตอร์ เพื่อจูงใจผู้ประกอบการทั้งไทยและต่างชาติให้เข้ามาลงทุนและช่วยพัฒนาพื้นที่เหล่านี้ เช่น ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคเหนือ อาจเน้นให้เป็นฐานเศรษฐกิจสร้างสรรค์และธุรกิจดิจิทัล ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เน้นอุตสาหกรรมชีวภาพครบวงจร ภาคกลาง-ตะวันตก เน้นอุตสาหกรรมเกษตร และอุตสาหกรรมที่ใช้เทคโนโลยี เพื่อเชื่อมโยงกับกรุงเทพฯ ปริมณฑล และพื้นที่อีอีซี ส่วนภาคใต้ เน้นการแปรรูปสินค้าเกษตรมูลค่าสูง และการท่องเที่ยวเชื่อมโยงฝั่งอ่าวไทย-อันดามัน

“ปัจจัยสำคัญที่จะทำให้ประสบความสำเร็จ คือ ทุกจังหวัดในระเบียงเศรษฐกิจพิเศษแต่ละแห่ง ต้องมีความร่วมมือที่เข้มแข็ง มีเป้าหมายและทิศทางการทำงานร่วมกัน มีการบูรณาการทรัพยากร มีเจ้าภาพแต่ละเรื่องที่ชัดเจน และที่สำคัญคือการทำให้ประชาชนในพื้นที่มีส่วนร่วมและได้รับประโยชน์จากการพัฒนา” นายนฤตม์ กล่าว

เศรษฐกิจโลก COVID-19
ขณะที่แนวทางเตรียมพร้อมแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566 – 2570) เพื่อผลักดันเศรษฐกิจกลับสู่ภาวะปกติก่อนโควิด-19 แก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำให้เศรษฐกิจไทยก้าวไปข้างหน้า ซึ่งโจทย์สำคัญหลังโควิด-19 คือความเหลื่อมล้ำ เนื่องจากการเติบโตที่ไม่สมดุลเชิงพื้นที่ จากความเหลื่อมล้ำที่เกิดขึ้นก่อนโควิด-19 เมืองหลักที่เป็นเมืองเศรษฐกิจมีเพียง 15 จังหวัด คิดเป็น 70% ของ GDP ประเทศ เมืองรองยังคงเป็นจังหวัดที่ยากจน โดยโควิด-19 ทำให้เกิดการเคลื่อนย้ายแรงงานกลับด้าน (Reverse trend) ย้ายออกเพราะตกงาน และย้ายเข้าเมืองหลวงเพื่อหางานทำ ความยากจนเหลื่อมล้ำเรื้อรัง โควิด-19 ทำให้คนจนเพิ่มขึ้นทั่วโลก 15 ล้านคน เป็นคนไทย 1.5 ล้านคนจากฐานคนจนเดิม 4.3 ล้านคน ส่งให้ผลคนจนในไทยเพิ่มขึ้นรวม 5.8 ล้านคน (เท่ากับจำนวนคนจนปี 2559) ขณะที่การจัดทำแผน ฯ 13 ในปี 2565 ที่ต้องการให้เศรษฐกิจไทยขยายตัวจาก 2.5% เป็น 4.5% จำเป็นต้องเกิดการลงทุนเพิ่มปีละ 6 แสนล้านบาท ซึ่งมีข้อจำกัดแหล่งเงินในการสนับสนุนลงทุนในประเทศ และภาครัฐไม่สามารถก่อหนี้เพิ่มได้อีก จึงจำเป็นต้องพิจารณาแหล่งเงินอื่น เช่น สภาพคล่องส่วนเกินที่มีในระบบ และการเร่งดึงเงินลงทุนจากภาคเอกชนและต่างประเทศ
หากสามารถขยายพื้นที่การลงทุนไปสู่เมืองรองและบริหารจัดการให้เกิดผลเป็นรูปธรรมได้ การจุดติดเศรษฐกิจไทยหลังโควิด-19 ก็มีความสดใสไม่น้อย