“เขตเศรษฐกิจพิเศษ” เป็นโมเดลที่ถูกพูดถึงมานานกว่า 20 ปี โดยมีเป้าหมายสร้างเขตเศรษฐกิจพิเศษแม่สอด จังหวัดตาก เป็นเขตเศรษฐกิจพิเศษนำร่อง แต่จนแล้วจนรอดก็ไม่สามารถทำได้สำเร็จ เพราะมีปัญหาอุปสรรคมากมาย ทั้งการจัดหาที่ดิน การปรับผังเมือง การออกกฎหมายพิเศษสำหรับใช้ในพื้นที่ มาตรการส่งเสริมและสิทธิพิเศษต่างๆ ฯลฯ สุดท้ายคือการไม่มีเจ้าภาพหลักในการขับเคลื่อน
จนกระทั่งเมื่อปี 2560 รัฐบาลได้ดำเนินโครงการ เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ อีอีซี ครอบคลุมพื้นที่ 3 จังหวัด ประกอบด้วย ชลบุรี ระยอง ฉะเชิงเทรา จุดเด่นของพื้นที่นี้คือเป็นการต่อยอดจากโครงการพัฒนาพื้นที่ชายฝั่งทะเลภาคตะวันออก หรือ อีสเทิร์นซีบอร์ด ที่ดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2525 ภายใต้แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 5 (พ.ศ. 2525-2529) อย่างไรก็ตาม แม้อีอีซีจะมีอีสเทร์นซีบอร์ดเป็นต้นแบบ แต่ช่วงแรกก็ทำท่าจะสะดุด เพราะผ่านไป 6 เดือนโครงการยังไปไม่ถึงไหน จังหวัดรอนโยบายจากส่วนกลาง ขณะที่ส่วนกลางก็รอการขับเคลื่อนของจังหวัด กลายเป็นไก่กับไข่ เกิดสุญญากาศ สร้างความสับสนให้กับนักลงทุน จนกระทั่งมีการจัดตั้ง “สำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก” หรือ สกพอ. ให้เป็นเจ้าภาพดำเนินการ มีเลขาธิการคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือเลขาธิการอีอีซี เป็นผู้บังคับบัญชาสูงสุด ศึกษาวิเคราะห์การดำเนินการตามนโยบาย วางแผนและกำหนดมาตรการต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก มีกฎหมายเฉพาะพื้นที่อีอีซี นั่นคือจุดเริ่มต้นการขับเคลื่อนอีอีซีอย่างแท้จริง



โครงการสาธารณูปโภคพื้นฐานต่างๆ ในอีอีซีเดินหน้าอย่างรวดเร็วหลังการขับเคลื่อนของ สกพอ. อาทิ โครงการพัฒนาสนามบินอู่ตะเภา โครงการพัฒนาเมืองการบินตะวันออก โครงการสร้างรถไฟความเร็วสูงเชื่อม 3 สนามบิน โครงการขยายท่าเรือน้ำลึกแหลมฉบัง-มาบตาพุด เมื่อโครงการก่อสร้างระบบสาธารณูปโภคพื้นฐานเดินหน้า นักลงทุนจึงกล้าตัดสินใจเข้าไปลงทุนใน 10 อุตสาหกรรมเป้าหมาย หรือ 10 S Curve ซึ่งได้รับสิทธิพิเศษทางภาษีต่างๆ มากมาย
ความสำเร็จของอีอีซี นำมาสู่แนวคิดจัดทำโครงการเขตเศรษฐกิจพิเศษขึ้นใหม่อีก 4 แห่ง ใน 4 ภาคทั่วประเทศ นำต้นแบบ “อีอีซีโมเดล” ไปปรับใช้ให้เหมาะสมกับพื้นที่ ประกอบด้วย
1. พื้นที่ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคเหนือ (เอ็นอีซี) เชียงราย เชียงใหม่ ลำพูน ลำปาง
2. พื้นที่ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (เอ็นเอ็นอีซี) ขอนแก่น นครราชสีมา อุดรธานี หนองคาย
3. พื้นที่ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคกลาง–ตะวันตก (ซีดับเบิลยูอีซี) พระนครศรีอยุธยา นครปฐม สุพรรณบุรี กาญจนบุรี
4. พื้นที่ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคใต้ (เอสอีซี) ชุมพร ระนอง สุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช

โครงการเขตเศรษฐกิจพิเศษ หรือ ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษ 4 ภาคได้รับเสียงเชียร์จากหลายฝ่าย อาทิ นายสุพันธุ์ มงคลสุธี ประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) ที่สนับสนุนนโยบายนี้อย่างเต็มที่ เพราะมั่นใจว่าโมเดลดังกล่าวจะดึงดูดการลงทุน กระจายความเจริญ และขยายฐานอุตสาหกรรมไปยังจังหวัดที่มีศักยภาพทั่วประเทศ ยกระดับรายได้ และลดความเหลื่อมล้ำของไทยได้มาก

ล่าสุด คณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (บีโอไอ) ก็ออกมารับลูกเรื่องนี้ โดย นายนฤตม์ เทอดสถีรศักดิ์ รองเลขาธิการบีโอไอ กล่าวถึงโครงการเขตเศรษฐกิจพิเศษ 4 ภาคว่าจะไม่กระทบกับการดึงดูดการลงทุนในพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก(อีอีซี) แน่นอน เนื่องจากศักยภาพของแต่ละพื้นที่แตกต่างกัน ในทางกลับกัน จะช่วยส่งเสริมซึ่งกันและกันมากกว่า คือเป็นฐานการผลิตสินค้าเสริมให้กับโรงงานอุตสาหกรรมในอีอีซี เช่น วัตถุดิบต้นน้ำ บรรจุภัณฑ์ต่างๆ และธุรกิจโลจิสติกส์ที่เกี่ยวเนื่อง ทำให้ซัพพายเชนโดยรวมเข้มแข็งขึ้น
นอกจากนี้การพัฒนาระเบียงเศรษฐกิจพิเศษทั้ง 4 แห่ง จะช่วยให้เกิดการกระจายความเจริญทางเศรษฐกิจอย่างทั่วถึง สร้างงาน สร้างรายได้ และส่งเสริมให้เกิดศูนย์กลางด้านต่างๆ ในหลายพื้นที่ ไม่มากระจุกอยู่ที่กรุงเทพฯ ปริมณฑล และอีอีซี รวมทั้งยังเป็นการพัฒนาที่สอดคล้องกับศักยภาพของพื้นที่และความต้องการของประชาชนในพื้นที่ด้วย

ทั้งนี้หากสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) ศึกษาพื้นที่ที่มีความเหมาะสม เป้าหมายการพัฒนา แนวทางการขับเคลื่อน และวิธีการบริหารจัดการระเบียงเศรษฐกิจพิเศษแต่ละแห่งแล้วเสร็จ บีโอไอจะนำเสนอสิทธิประโยชน์ที่สอดคล้องกับศักยภาพและอุตสาหกรรมเป้าหมายในแต่ละพื้นที่ โดยจะส่งเสริมการลงทุนในลักษณะคลัสเตอร์ เพื่อจูงใจผู้ประกอบการทั้งไทยและต่างชาติให้เข้ามาลงทุนและช่วยพัฒนาพื้นที่เหล่านี้ เช่น ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคเหนือ อาจเน้นให้เป็นฐานเศรษฐกิจสร้างสรรค์และธุรกิจดิจิทัล ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เน้นอุตสาหกรรมชีวภาพครบวงจร ภาคกลาง-ตะวันตก เน้นอุตสาหกรรมเกษตร และอุตสาหกรรมที่ใช้เทคโนโลยี เพื่อเชื่อมโยงกับกรุงเทพฯ ปริมณฑล และพื้นที่อีอีซี ส่วนภาคใต้ เน้นการแปรรูปสินค้าเกษตรมูลค่าสูง และการท่องเที่ยวเชื่อมโยงฝั่งอ่าวไทย-อันดามัน
“ปัจจัยสำคัญที่จะทำให้ประสบความสำเร็จ คือ ทุกจังหวัดในระเบียงเศรษฐกิจพิเศษแต่ละแห่ง ต้องมีความร่วมมือที่เข้มแข็ง มีเป้าหมายและทิศทางการทำงานร่วมกัน มีการบูรณาการทรัพยากร มีเจ้าภาพแต่ละเรื่องที่ชัดเจน และที่สำคัญคือการทำให้ประชาชนในพื้นที่มีส่วนร่วมและได้รับประโยชน์จากการพัฒนา” นายนฤตม์ กล่าว












