โรงรับจำนำ…คำตอบสุดท้ายจริงหรือ?

พลันที่ พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม กล่าวถึงนโยบายการแก้ไขปัญหาหนี้สินของประชาชน ด้วยการเพิ่ม “โรงรับจำนำ” สร้างแรงกระเพื่อมต่อสังคมไทยว่า รัฐบาลใช้ตรรกะอะไรในการเพิ่มโรงรับจำนำเพื่อแก้ปัญหาหนี้สิน เพราะในความเป็นจริงประชาชนกำลังเดือดร้อน จนไม่มีแม้กระทั่งสิ่งของที่จะเอาไปจำนำ…โรงรับจำนำคือคำตอบสุดท้ายจริงหรือ?


ปัจจุบันจำนวนหนี้สินของประชาชน หรือ หนี้ครัวเรือน มีสูงถึง 131 ล้านบัญชี แบ่งเป็น หนี้ครู/ข้าราชการ 2.8 ล้านบัญชี, หนี้เช่าซื้อรถยนต์และมอเตอร์ไซค์ 27.7 ล้านบัญชี, หนี้บัตรเครดิตและสินเชื่อส่วนบุคคล 49.9 ล้านบัญชี, ปัญหาหนี้สินอื่นๆ ของประชาชน 51.2 ล้านบัญชี เมื่อบวกกับหนี้ กยศ. 3.6 ล้านคน และ ผู้ค้ำประกันอีก 2.8 ล้านคน รวมเป็น 137.4 ล้านบัญชี
เมื่อปลายเดือนพฤษภาคม 2564 นายดนุชา พิชยนันท์ เลขาธิการสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) หรือ สภาพัฒน์ ได้ออกมาเปิดเผยตัวเลขหนี้ครัวเรือนในไตรมาส 4 ของปี 2563 มีมูลค่า 14.02 ล้านล้านบาท ขยาย 3.9% จาก 4% ในไตรมาสก่อน หรือคิดเป็นสัดส่วน 89.3% ต่อ GDP เพิ่มขึ้นต่อเนื่องจากภาวะเศรษฐกิจที่หดตัว แม้จะอัตราการขยายตัวจะช้าลง แต่ก็สะท้อนให้เห็นว่าครัวเรือนเริ่มมีความระมัดระวังในการก่อหนี้ หรือบางครัวเรือนอาจมีหนี้เต็มวงเงินจนไม่สามารถก่อหนี้เพิ่มได้อีก สัดส่วนสินเชื่อค้างชำระไม่เกิน 3 เดือน ยังอยู่ในระดับสูง คือมีสัดส่วนต่อสินเชื่อรวม 6.8% เพิ่มขึ้นจากไตรมาสก่อน สะท้อนถึงความสามารถในการชำระหนี้ของครัวเรือนบางกลุ่มด้อยลง และมีโอกาสที่จะกลายเป็นหนี้เสีย หรือ NPLs มากขึ้น แม้สัดส่วนหนี้เสีย หรือ NPLs ของสินเชื่อเพื่อการอุปโภคบริโภคต่อสินเชื่อรวมอยู่ที่ 2.84% ลดลงจาก 2.91% ในไตรมาสก่อน นั่นก็เป็นผลจากการดำเนินมาตรการปรับโครงสร้างหนี้ในช่วงที่ผ่านมาของสถาบันการเงินนั่นเอง

หนี้ครัวเรือน

สภาพัฒน์ยังวิเคราะห์แนวโน้มการก่อหนี้ของครัวเรือนในปี 2564 คาดว่าสัดส่วนหนี้สินครัวเรือนต่อ GDP จะยังคงอยู่ในระดับสูง จากภาวะเศรษฐกิจที่ยังไม่ฟื้นตัวกลับไปในระดับก่อนโควิด-19 ประกอบกับตลาดแรงงานอาจได้รับผลกระทบที่รุนแรงขึ้น ซึ่งจะกระทบต่อรายได้ของแรงงานและทำให้ครัวเรือนประสบปัญหาการขาดสภาพคล่องมากขึ้น โดยเฉพาะครัวเรือนรายได้น้อย ทำให้ปี 2564 ครัวเรือนจะระมัดระวังการใช้จ่าย โดยเฉพาะการชะลอการซื้อสินค้าในกลุ่มสินค้าคงทน ทำให้ความต้องการสินเชื่อที่อยู่อาศัยและรถยนต์ชะลอตัวลง
สอดคล้องกับผลวิเคราะห์ของศูนย์วิจัยกสิกรไทยที่บ่งชี้ว่า หนี้ครัวเรือนของไทยปิดสิ้นปี 2563 ด้วยจุดสูงสุดใหม่ในรอบ 18 ปี โดยระดับหนี้ครัวเรือนทะลุ 14 ล้านล้านบาท คิดเป็นสัดส่วน 89.3%  เมื่อเทียบกับ GDP ปี 2563 และหากมองในมิติอัตราการเติบโตของหนี้ จะพบว่ายอดคงค้างหนี้ครัวเรือนปี 2563 เพิ่มขึ้นเพียง 3.9% เป็นอัตราการเติบโตต่ำที่สุดในรอบ 4 ปี แสดงให้เห็นว่า ทั้งผู้กู้และผู้ปล่อยกู้ ต่างเพิ่มความระมัดระวังมากขึ้น ในช่วงที่กิจกรรมทางเศรษฐกิจหยุดชะงักลงจากผลกระทบของโควิด-19 
ศูนย์วิจัยกสิกรไทย ยังตั้งข้อสังเกตว่า สินเชื่อภาคครัวเรือนที่ยังเติบโตสวนกระแสเศรษฐกิจได้นั้น สะท้อนสถานะของผู้กู้และวัตถุประสงค์ของการกู้ยืมที่แตกต่างกัน ระหว่างผู้กู้ 2 กลุ่ม โดย กลุ่มแรก เป็นการกู้ยืมเพื่อซื้ออสังหาริมทรัพย์ ที่อยู่อาศัย หรือรถยนต์ ซึ่งน่าจะเป็นกลุ่มที่มีกำลังซื้อปานกลางค่อนไปทางสูง และรายได้ไม่ได้ถูกกระทบมากจากสถานการณ์โควิด และกลุ่มที่สอง เป็นกลุ่มครัวเรือนที่มีความจำเป็นต้องก่อหนี้ เพื่อใช้เสริมสภาพคล่อง หรือ เพื่อเป็นเงินทุนหมุนเวียนในการประกอบธุรกิจ ซึ่งกลุ่มนี้เป็นกลุ่มที่มีรายได้ไม่แน่นอน และสถานะทางการเงินอ่อนแอลงตามทิศทางเศรษฐกิจ   

ภาระหนี้สิน

นอกจากนี้ข้อมูลจากสำรวจภาวะหนี้สินและเงินออมของศูนย์วิจัยกสิกรไทย สะท้อนว่า ภาระหนี้สินและเงินออมของผู้กู้รายย่อยที่ประกอบธุรกิจ และผู้กู้รายย่อยที่มีปัญหาด้านรายได้ ถดถอยลงมากจากผลกระทบของวิกฤตโควิด-19 มีภาระหนี้ต่อรายได้ (Debt Service Ratio–DSR) ต่อเดือนในช่วงต้นปี 2564 อยู่ที่ 44.1% และ 43.8% ตามลำดับ ซึ่งภาระหนี้ของผู้กู้ทั้ง 2 กลุ่มดังกล่าวอยู่สูงกว่าค่าเฉลี่ย DSR ของผู้ตอบแบบสอบถามในผลสำรวจฯ ซึ่งอยู่ที่ 42.8% ขณะที่ข้อมูลในฝั่งการออมของภาคครัวเรือน ก็สะท้อนว่า ระดับการออมของครัวเรือนทุกกลุ่ม ลดต่ำลงจากผลกระทบของโควิด-19 ด้วยเช่นกัน ซึ่งภาครัฐต้องหันกลับมาดูแลปัญหาหนี้ครัวเรือนอย่างจริงจัง

นำมาสู่​การประชุมคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 15 มิถุนายน 2564 กำหนดมาตรการช่วยเหลือทั้งระยะสั้นและระยะต่อไป ดังนี้

มาตรการระยะสั้น สามารถดำเนินการภายใน 6 เดือน อาทิ การลดภาระดอกเบี้ยของประชาชน ทั้งในส่วนสินเชื่อรายย่อย สินเชื่อ PICO และ NANO สำหรับประชาชน ปรับลดดอกเบี้ยเงินกู้ของครูและข้าราชการ รวมถึงสหกรณ์ ปรับรูปแบบการชำระหนี้ คุ้มครองความเป็นธรรมให้ประชาชนที่เช่าซื้อรถยนต์และรถจักรยานยนต์โดยให้ ธปท.ทบทวนเพดานอัตราดอกเบี้ยและการกำกับดูแลบัตรเครดิต สินเชื่อส่วนบุคคล และสินเชื่อจำนำทะเบียน การไกล่เกลี่ยปัญหาหนี้สินเพื่อลดการดำเนินคดีกับประชาชน เช่น หนี้ กยศ. หนี้สถาบันการเงินเฉพาะกิจ หนี้สหกรณ์ การเพิ่มการเข้าถึงแหล่งทุนให้ผู้ประกอบการรายย่อยและ SMEs เช่น จัดให้มี soft loan สำหรับ SME ที่เป็น NPL เพื่อให้ธุรกิจดำเนินต่อไปได้ รวมถึงการเพิ่มจำนวนโรงรับจำนำ และโรงรับจำนอง เพื่อให้ประชาชนที่มีรายได้น้อยเข้าถึงสินเชื่อดังกล่าว 

ในส่วนมาตรการมาตรการระยะต่อไป คือ เร่งส่งเสริมการแข่งขันให้อัตราดอกเบี้ยถูกลง การให้ความช่วยเหลือเด็กรุ่นใหม่หรือคนเกษียณที่มีภาระหนี้สิน โดยจะออกมาตรการเพื่อลดภาระค่าใช้จ่ายเรื่องที่อยู่อาศัยและค่าเดินทางระบบขนส่งมวลชนในราคาถูก
รวมถึงนโยบายการจัดตั้งหน่วยงานขึ้นมาใหม่ เพื่อกำกับดูแลสินเชื่อเช่าซื้อรถยนต์และสินเชื่อรายย่อยเป็นการเฉพาะ และการจัดตั้งศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาททางธุรกิจและการเงิน เพื่อชะลอการฟ้อง อำนวยความสะดวกให้การฟื้นฟูหนี้รายบุคคลที่มีเจ้าหนี้หลายราย เป็นต้น
ดูจากมาตรการที่ออกมาแล้ว โรงรับจำนำ คือหนึ่งในเครื่องมือแก้ปัญหาการเข้าไม่ถึงสินเชื่อของสถาบันการเงินเท่านั้น
ขณะที่มาตรการอื่นๆ ดูจะเน้นไปในเรื่องการบรรเทาความเดือดร้อนของหนี้ครัวเรือนที่ตรงประเด็นมากกว่า ซึ่งรัฐบาลจะทำได้สำเร็จเป็นรูปธรรมแค่ไหนเป็นเรื่องต้องติดตาม