ส่อง 2 ทศวรรษ องค์การความร่วมมือเซี่ยงไฮ้ (SCO) และภารกิจในอนาคต

สำหรับคนไทยที่ไม่ได้อยู่ในแวดวงการเมืองระหว่างประเทศ อาจไม่คุ้นหูนักกับ “องค์การความร่วมมือเซี่ยงไฮ้” (上海合作组织 / Shanghai Cooperation Organisation : SCO) แต่องค์กรระหว่างประเทศนี้ถือว่ามีบทบาทสำคัญเป็นอย่างมาก เพราะมีสมาชิกก่อตั้งเป็นขาใหญ่อย่างจีนและรัสเซีย และขนาดเศรษฐกิจรวมของ SCO มีมูลค่าสูงถึง 18.4 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐฯ หรือ 1 ใน 4 ของจีดีพีโลก นับถึงปัจจุบันองค์กรแห่งนี้ก่อตั้งครบ 2 ทศวรรษ จึงถือเป็นโอกาสอันดีที่เราจะทำความรู้จักกับ SCO กันให้มากขึ้น ผ่านคำกล่าวของหวัง อี้ มนตรีแห่งรัฐและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของจีน


Chinese State Councilor and Foreign Minister Wang Yi sends a video message to the Shanghai Cooperation Organization Day reception held in Beijing, China, on June 15, 2021. (Xinhua/Wang Quanchao) // www.xinhuanet.com
ในโอกาสรำลึก 20 ปี ฉลอง “วันองค์การความร่วมมือเซี่ยงไฮ้” หวัง อี้ มนตรีแห่งรัฐและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ สาธารณรัฐประชาชนจีน ได้กล่าวสุนทรพจน์ว่า “เมื่อ 20 ปีที่แล้ว ในรุ่งอรุณของศตวรรษนี้ ประมุขแห่งรัฐจีน คาซัคสถาน คีร์กีซสถาน รัสเซีย ทาจิกิสถาน และอุซเบกิสถาน ประกาศจัดตั้ง SCO อย่างเป็นทางการ เป็นการตัดสินใจที่ยอมรับแนวโน้มสันติภาพ การพัฒนาและความร่วมมือของโลก และนำไปสู่ยุคใหม่ของประเทศต่างๆ ในภูมิภาคที่ร่วมกันแสวงหาความมั่นคง การพัฒนา และความเจริญรุ่งเรือง”
หวัง อี้กล่าวต่ออีกว่า 20 ปีที่ผ่านมาเป็นศูนย์รวมของความมุ่งมั่นของเราต่อความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันและอนาคตร่วมกัน เราได้ปฏิบัติตามกฎบัตร SCO และสนธิสัญญาว่าด้วยเพื่อนบ้านที่ดีในระยะยาว มิตรภาพ และความร่วมมือ เราอยู่เหนือความแตกต่างทางอุดมการณ์ ระบบสังคม และเส้นทางการพัฒนา เราได้สนับสนุนซึ่งกันและกันในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับความสนใจหลักและข้อกังวลหลักของเรา และเราได้ประสานงานอย่างใกล้ชิดเมื่อเผชิญกับการแทรกแซงจากภายนอก ตลอดจนความเสี่ยง และความท้าทายต่างๆ สิ่งเหล่านี้เป็นการกระทำที่เป็นรูปธรรมซึ่งให้ความหมายที่แท้จริงแก่ประชาคม SCO ท่ี่มีอนาคตร่วมกัน
SCO
ตราสัญลักษณ์ SCO
20 ปีที่ผ่านมาเป็นศูนย์รวมของความมุ่งมั่นของเราในการรักษาความปลอดภัยและการพัฒนาร่วมกัน เราได้ดำเนินการตามวิสัยทัศน์ของการรักษาความปลอดภัยร่วมกัน การให้ความร่วมมือและความยั่งยืน โดยมีความก้าวหน้าอย่างแข็งแกร่งในความร่วมมือด้านการบังคับใช้กฎหมายและความมั่นคง การต่อสู้กับการก่อการร้าย การแบ่งแยกดินแดน และลัทธิสุดโต่ง รวมถึงการสร้างเกราะป้องกันที่แข็งแกร่ง เราได้ติดตามการพัฒนาเศรษฐกิจแบบบูรณาของเรา ความร่วมมือ Belt and Road (BRI) ขั้นสูงร่วมกัน และความร่วมมือที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้นในด้านต่างๆ เช่น เศรษฐกิจและการค้า การขนส่ง เกษตรกรรม และพลังงาน ความพยายามเหล่านี้เป็นแรงผลักดันที่ยั่งยืนสำหรับการเติบโตทางเศรษฐกิจ และการปรับปรุงคุณภาพชีวิตของประชากรในประเทศสมาชิก SCO ซึ่งในปี 2564 นี้ ขนาดเศรษฐกิจรวมของ SCO มีมูลค่าสูงถึง 18.4 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เพิ่มขึ้น 11 เท่านับตั้งแต่ก่อตั้งองค์กร และการค้าภายใน SCO เพิ่มขึ้น 8 เท่าเป็น 6.2 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ในช่วงเวลาเดียวกัน
20 ปีที่ผ่านมาเป็นศูนย์รวมของความมุ่งมั่นของเราในการทำความเข้าใจความสัมพันธ์และการเรียนรู้ร่วมกันมากขึ้น เราได้สนับสนุนความเท่าเทียม การเรียนรู้ร่วมกัน การเจรจา และการอำนวยความสะดวกซึ่งกันและกัน โปรแกรมที่ออกแบบมาอย่างดีจำนวนมากถูกจัดขึ้นในกลุ่มประเทศ SCO เช่น เทศกาลวัฒนธรรมและศิลปะ มหาวิทยาลัย SCO และค่ายแลกเปลี่ยนเยาวชน เหล่านี้ทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมหัวใจของผู้คนของเราและบอกเล่าเรื่องราวของการเรียนรู้ร่วมกันข้ามอารยธรรม ย้อนกลับไปในปี 2562ก่อนเกิดการระบาดใหญ่ของโควิด-19 จำนวนการเยือนระหว่างพลเมืองจีนและประเทศสมาชิก SCO อื่นๆ เกินกว่า 7 ล้านครั้ง มากกว่าในปี 2544 ถึง 3.5 เท่า การแลกเปลี่ยนระหว่างประชาชนที่เฟื่องฟูเหล่านี้ ถือเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาของ SCO
Shanghai Art Fair
นิทรรศการศิลปะเด็กจากประเทศสมาชิก SCO ที่งาน Shanghai Art Fair
Shanghai Cooperation Organization
2021 Shanghai Cooperation Organization (SCO) International Investment and Trade Expo (ภาพจาก Xinhua)

“ในฐานะสมาชิกผู้ก่อตั้ง ประเทศจีนมักจะมองว่า SCO มีความสำคัญระดับสูงในด้านการทูต ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ประธานาธิบดีสี จิ้นผิง และผู้นำของประเทศสมาชิกอื่นๆ ได้ร่วมกันวาดภาพการพัฒนา SCO ในอนาคต โดยเสนอโครงการสำคัญที่เป็นประโยชน์ต่อผู้คนในทุกประเทศ และทำให้คำจำกัดความของ “จิตวิญญาณเซี่ยงไฮ้” (Shanghai Spirit / 上海精神) เท่าทันสถานการณ์ในปัจจุบัน ผู้นำของเราร่วมกันกำหนดแนวทางในอนาคตสำหรับการพัฒนา SCO ที่แข็งแกร่งและมั่นคง ณ จุดเริ่มต้นแห่งประวัติศาสตร์บทใหม่นี้ SCO จำเป็นต้องยืนหยัดในแนวหน้า รับผิดชอบในยุคสมัยของเรา และสร้างคุณูปการต่อสันติภาพและการพัฒนาของโลกให้มากขึ้น”

นอกจากนี้ หวัง อี้ ยังแสดงวิสัยทัศน์ถึงบทบาทของ SCO ในยุคสมัยหน้าว่า “มองไปข้างหน้าเพื่ออนาคต เราต้องสร้างตัวอย่างที่ดีของชุมชนที่มีอนาคตร่วมกัน Shanghai Spirit เป็นทรัพย์สินอันล้ำค่าของ SCO และมีความสำคัญมากขึ้นในการชี้นำ SCO ภายใต้สถานการณ์ระหว่างประเทศใหม่ เราต้องเดินหน้าจิตวิญญาณเซี่ยงไฮ้อย่างมั่นคง เราจำเป็นต้องเพิ่มการแบ่งปันประสบการณ์การกำกับดูแล  สนับสนุนความพยายามของกันและกันอย่างแข็งขัน ในการติดตามเส้นทางการพัฒนาที่เหมาะสมกับสถานการณ์ของชาติ สนับสนุนซึ่งกันและกันในการรักษาอธิปไตย ความมั่นคง และผลประโยชน์ในการพัฒนา ปฏิเสธการแทรกแซงกิจการภายในประเทศจากภายนอก และรักษาอนาคตของเราไว้อย่างมั่นคง ด้วยมือของเราเอง”
SCO
งานแถลงข่าวโดยเลขาธิการ SCO เนื่องในวันครบรอบการก่อตั้ง SCO
องค์กรความร่วมมือเซี่ยงไฮ้
บรรยายสรุปกับเอกอัครราชทูตทาจิกิสถานประจำประเทศจีนและลำดับความสำคัญในการเป็นประธาน SCO ปี 2564
“มองไปข้างหน้าถึงอนาคต เราต้องเขียนบทใหม่ของการเรียนรู้ร่วมกันระหว่างอารยธรรม สมาชิก SCO ทุกประเทศมีประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมที่รุ่มรวยและลึกซึ้ง เราต้องมั่นใจในวัฒนธรรมของเรา และส่งเสริมการเจรจา การแลกเปลี่ยน และการอยู่ร่วมกันอย่างกลมกลืนระหว่างอารยธรรมต่างๆ เราจำเป็นต้องประสานพื้นฐานของเพื่อนบ้านที่ดีและมิตรภาพของเรา โดยเพิ่มการแลกเปลี่ยนและความร่วมมือระหว่างเยาวชน สตรี นักคิด และสื่อ เราจำเป็นต้องสนับสนุนบทบาทที่ใหญ่กว่าขององค์กรที่อุทิศตนเพื่อมิตรภาพระหว่างบุคคล ความพยายามเหล่านี้จะทำให้ผู้คนในประเทศต่างๆ ใกล้ชิดกันมากขึ้น และหล่อเลี้ยงมิตรภาพระหว่างคนรุ่นต่อๆ ไป”
“มองไปข้างหน้าเพื่ออนาคต เราต้องก้าวขึ้นสู่ความรับผิดชอบใหม่ในธรรมาภิบาลระดับโลก SCO มีส่วนสำคัญในการทำให้ระบบธรรมาภิบาลทั่วโลกมีความเป็นธรรมและเท่าเทียมกันมากขึ้น เราจำเป็นต้องรักษาจุดประสงค์และหลักการของกฎบัตรสหประชาชาติ สนับสนุนลัทธิพหุภาคีที่แท้จริง และส่งเสริมคุณค่าร่วมกันของมนุษยชาติเพื่อสันติภาพ การพัฒนา ความเสมอภาค ความยุติธรรม ประชาธิปไตย และเสรีภาพ เราจำเป็นต้องปฏิบัติตามหลักการของการปรึกษาหารืออย่างกว้างขวาง การสนับสนุนร่วมกัน และผลประโยชน์ร่วมกัน เป้าหมายของเราคือการสร้างโลกใหม่ โลกที่เปิดกว้าง ครอบคลุม สะอาด และสวยงาม โลกที่มีสันติภาพที่ยั่งยืน ความมั่นคงตามหลักการสากล และความเจริญรุ่งเรืองร่วมกัน”
เฉลิมฉลองวันตรุษจีน
เฉลิมฉลองวันตรุษจีนที่สำนักเลขาธิการ SCO
นอกจากนี้ รายงานจาก Xinhua ยังระบุว่า เขายังเรียกร้องให้ประเทศสมาชิก SCO มีความสามัคคีในการต่อสู้กับการระบาดใหญ่ของโควิด-19 และพยายามร่วมกันเพื่อปราบปรามการก่อการร้าย ลัทธิหัวรุนแรง และการแบ่งแยกดินแดน
ขณะเดียวกัน มนตรีแห่งรัฐและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศจีน ได้กล่าวเพิ่มเติมอีกว่า “เราควรเร่งดำเนินการตามแผนริเริ่ม Belt and Road Initiative (BRI) หรือ เส้นทางสายไหมใหม่ กับกลยุทธ์การพัฒนาของประเทศสมาชิก SCO และการริเริ่มความร่วมมือระดับภูมิภาค รวมถึงดำเนินการให้ความร่วมมือมากขึ้นในด้านเทคโนโลยีขั้นสูง เช่น เศรษฐกิจดิจิทัล และปัญญาประดิษฐ์ การกระชับความร่วมมือด้านยาเสพติดและยา และการมุ่งเน้นให้ประชาชนได้รับประโยชน์มากขึ้น จากผลของความร่วมมือที่แนบแน่นนี้”
ในตอนสุดท้ายของสุนทรพจน์ หวัง อี้ กล่าวว่า “SCO รวบรวมภูมิปัญญาและการปฏิบัติงร่วมกันของเรา โดยให้เราร่วมมือกันและเพิ่มความพยายามของเราเป็น 2เท่าในการบรรลุหลักเป้าหมายใหม่ในการพัฒนาองค์กรนี้  เพื่อสร้างชุมชนที่ใกล้ชิดยิ่งขึ้นด้วยการแบ่งปันอนาคตร่วมกันของประเทศสมาชิก SCO และเพื่อสร้างความสำเร็จครั้งใหม่ที่ยิ่งใหญ่กว่าของ SCO”

มหาพันธมิตร 8 ประเทศยูเรเชีย

ทั้งนี้ SCO เป็นองค์การการเมือง เศรษฐกิจ และการทหารใยูเรเชีย (มหาทวีปที่รวมเอาทวีปยุโรป กับทวีปเอเชียเข้าด้วยกัน โดยเส้นแบ่งของทวีปยุโรปกับเอเชียคือเทือกเขายูราล) ที่มหานครเซี่ยงไฮ้ เดิมเรียกว่า Shanghai Five ก่อตั้งในปี 2539 โดยผู้นำจีน คาซัคสถาน คีร์กีซสถาน รัสเซีย ทาจิกิสถาน แต่ต่อมาอุซเบกิสถาน เข้าร่วมในปี 2544 จึงได้เปลี่ยนชื่อองค์การมาเป็น SCO ตราบจนปัจจุบัน
ผู้นำประเทศสมาชิก SCO
ผู้นำประเทศสมาชิก SCO (ภาพจาก Russian Presidential Press and Information Service)
เป้าหมายหลักของ SCO คือ การเสริมสร้างความมั่นใจซึ่งกันและกันและความสัมพันธ์อันดีระหว่างเพื่อนบ้านระหว่างประเทศสมาชิก ส่งเสริมความร่วมมือที่มีประสิทธิภาพในด้านการเมือง การค้าและเศรษฐกิจ วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี วัฒนธรรมและการศึกษา พลังงาน การคมนาคมขนส่ง การท่องเที่ยว การคุ้มครองสิ่งแวดล้อม และด้านอื่นๆ โดยพยายามร่วมกันเพื่อรักษาและธำรงสันติภาพ ความมั่นคง และเสถียรภาพในภูมิภาค มุ่งสู่การจัดตั้งระเบียบระหว่างประเทศใหม่ทั้งทางการเมืองและเศรษฐกิจที่มีความเป็นประชาธิปไตย ยุติธรรม และมีเหตุผล
ในช่วงแรกของการก่อตั้ง SCO มุ่งเน้นไปที่ความพยายามภายในภูมิภาคร่วมกัน เพื่อควบคุมการก่อการร้าย การแบ่งแยกดินแดน และลัทธิสุดโต่งในเอเชียกลาง กฎบัตรขององค์การความร่วมมือเซี่ยงไฮ้ได้ลงนามในการประชุมสุดยอดผู้นำรัฐของ SCO ที่เซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก ประเทศรัสเซียในเดือนมิถุนายน 2545 และมีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 19 กันยายน 2546 เป็นเอกสารองค์ประกอบพื้นฐานที่กำหนดวัตถุประสงค์และหลักการขององค์กร โครงสร้างและพื้นที่หลักของกิจกรรม นอกจากนี้ SCO มีแผนที่จะต่อสู้กับการค้ายาเสพติดระหว่างประเทศในฐานะแหล่งเงินทุนสำหรับการก่อการร้ายทั่วโลกในปี 2549 ต่อมาในปี 2551 องค์กรนี้มีส่วนร่วมอย่างแข็งขันในการทำให้สถานการณ์ในอัฟกานิสถานเป็นปกติ
SCO
ประเทศสมาชิก SCO
ในช่วงเวลาเดียวกันนั้น SCO ได้ดำเนินกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่หลากหลาย โดยในเดือนกันยายน 2546 ผู้นำของประเทศสมาชิก SCO ได้ลงนามในโครงการความร่วมมือทางการค้าและเศรษฐกิจพหุภาคีระยะเวลา 20 ปี ตามเป้าหมายระยะยาว โครงการนี้ทำให้มีการจัดตั้งเขตการค้าเสรีภายในอาณาเขตประเทศสมาชิก ส่วนเป้าหมาย SCO ในระยะสั้นจะพยายามฟื้นฟูกระบวนการสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้ออำนวยต่อการค้าและการลงทุน

การประชุมครั้งประวัติศาสตร์ขององค์กรความร่วมมือเซี่ยงไฮ้ จัดขึ้นเมื่อวันที่ 8-9 มิถุนายน 2560 ที่เมืองอัสตานา ประเทศคาซัคสถาน มีการรับอินเดียและปากีสถานเข้าเป็นสมาชิกใหม่อย่างเป็นทางการ  ส่งผลให้ SCO มีสมาชิกเพิ่มเป็น 8 ประเทศ ขณะที่อีก 4 ประเทศ ได้แก่  อัฟกานิสถาน เบลารุส อิหร่าน และมองโกเลีย มีสถานะผู้สังเกตการณ์ และอีก 6 ประเทศ ได้แก่ อาเซอร์ไบจาน อาร์เมเนีย กัมพูชา เนปาล ตุรกี และศรีลังกา มีสถานะคู่เจรจา

SCO
ใครเป็นใครใน SCO : สีเขียว (สมาชิก), สีฟ้าอ่อน (ผู้สังเกตการณ์), สีน้ำเงินเข้ม (คู่เจรจา)
SCO ได้ก่อตั้งความสัมพันธ์กับองค์กรระหว่างประเทศอื่นๆ อาทิ สหประชาชาติ ในปี 2547 (ในฐานะผู้สังเกตการณ์ในสมัชชาใหญ่) เครือรัฐเอกราช ในปี 2548 สมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (อาเซียน) ในปี 2548 องค์การสนธิสัญญาความมั่นคงร่วมในปี 2550 องค์การความร่วมมือทางเศรษฐกิจ (ECO) ในปี 2550 สำนักงานว่าด้วยยาเสพติดและอาชญากรรมแห่งสหประชาชาติ ในปี 2554 การประชุมว่าด้วยมาตรการปฏิสัมพันธ์และความเชื่อมั่นในเอเชีย (CICA) ในปี 2557 คณะกรรมการเศรษฐกิจและสังคมแห่งสหประชาชาติประจำเอเชียและแปซิฟิก ในปี 2558 และ สหภาพแอฟริกาในปี 2561
องค์กรความร่วมมือเซี่ยงไฮ้ ได้รับการยกย่องอย่างกว้างขวางว่าเป็น “พันธมิตรแห่งตะวันออก” เนื่องจากเป็นศูนย์กลางที่มีการเจริญเติบโตของภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก และเป็นเสาหลักด้านความมั่นคงของภูมิภาค ในปี 2560 สมาชิกทั้ง 8 ประเทศของ SCO คิดเป็นสัดส่วนประมาณครึ่งหนึ่งของประชากรโลก มีขนาดเศรษฐกิจ 1 ใน 4 ของจีดีพีของโลก และมีสัดส่วนประมาณ 80% ของพื้นที่ยูเรเซีย

ที่มา :

เรียบเรียงจากบทความโดย พลตรีไชยสิทธิ์ ตันตยกุล ผู้เชี่ยวชาญด้านยุทธศาสตร์และการป้องกันประเทศ ปัจจุบันดำรงตำแหน่งเป็นผู้ทรงคุณวุฒิสำนักงานปลัดกระทรวงกลาโหม