นอกเหนือจาก โครงสร้างพื้นฐานในด้านต่างๆ ที่ต้องพร้อม เพื่อเดินเครื่องจักรหลักขับเคลื่อนโครงการเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ EEC แล้ว แผนบริหารจัดการน้ำ เพื่อ แก้ปัญหาภัยแล้ง จึงมีความสำคัญ ในฐานะที่จะมาสร้างความมั่นใจให้กับผู้ลงทุนและเจ้าของกิจการในพื้นที่ EEC ว่าจะมีน้ำใช้ในภาคอุตสาหกรรมอย่างเพียงพอ
โดยที่ผ่านมา ความต้องการใช้น้ำในเขต EEC มีแนวโน้มขึ้น โดยมีการประเมินว่าความต้องการใช้น้ำในพื้นที่จะเพิ่มมากขึ้นทั้งภาคประชาชน ภาคเกษตร ภาคบริการและภาคอุตสาหกรรม
ดังนั้น จำเป็นต้องมีแผนเพิ่มน้ำต้นทุนให้มากขึ้น โดยในปี 2564 นี้ มี 3 หน่วยงานหลัก ที่ได้ออกมาประกาศแผนบริหารจัดการน้ำ ปี 2564 ให้เพียงพอทั้งเพื่อใช้ในวันนี้และในอนาคต นั่นคือ
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ & กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ที่ได้หารือและกำหนดแนวทางร่วมกันถึงความเป็นไปได้ในการพัฒนาแหล่งน้ำขนาดใหญ่ในพื้นที่ รวมถึงเร่งเพิ่มน้ำต้นทุนโดยการพัฒนาระบบโครงข่ายน้ำให้เป็นรูปธรรมโดยเร็ว
การนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (กนอ.) ที่พยายามจัดหาแหล่งน้ำสำรองของตนเอง พร้อมสนับสนุนภาคเอกชนใช้น้ำแบบ 3R รวมถึงเร่งเพิ่มน้ำต้นทุนโดยทำระบบเปลี่ยนน้ำทะเลเป็นน้ำจืด
ขอให้ทุกหน่วยปฏิบัติตาม 10 มาตรการ รับมือฝนปี 2564 เฝ้าระวังพื้นที่เสี่ยงน้ำหลาก รวมถึงวางแผนเก็บน้ำสำรองทุกแหล่งทั้งผิวดินและใต้ดินไว้รองรับฤดูแล้งหน้า
นอกจากนั้น หนึ่งในแผนแก้ปัญหาภัยแล้ง ใน EEC ที่ถ้าใครได้รู้แล้ว อาจต้องประหลาดใจ ตั้งแต่ข้อมูลเบื้องต้นที่ระบุว่า ในพื้นที่ EEC รวมถึงในภาคตะวันออกของไทย มีพื้นที่เหมืองเก่าถึง 23 แห่ง ที่สามารถปรับเป็นพื้นที่กักเก็บน้ำ ช่วย แก้ปัญหาภัยแล้ง และบริหารจัดการน้ำในพื้นที่ EEC อย่างได้ผล
ปักหมุดเหมืองเก่าแห่งภาคตะวันออก ที่ปรับมาเป็น แหล่งกักเก็บน้ำ แก้ปัญหาภัยแล้ง อย่างตรงจุด
แนวคิดในการนำเหมืองเก่ามาปรับเป็นแหล่งกักเก็บน้ำ เพื่อบรรเทาภัยแล้งนี้ ได้ชื่อว่าเป็นแนวทางที่สามารถแก้ไขปัญหาภัยแล้งได้ในระยะสั้น ดำเนินการได้ทันที และใช้เงินลงทุนน้อยที่สุด
นั่นคือการนำขุมเหมืองแร่ หรือเหมืองแร่เก่าที่หมดอายุสัมปทาน มาจัดทำเป็นบ่อเก็บน้ำขนาดใหญ่ เพื่อสำรองน้ำใช้ในช่วงที่มีภัยแล้ง

“จากการสำรวจของกรมฯ พบว่าในพื้นที่ภาคตะวันออกมีปริมาณแหล่งน้ำสำรองจากขุมเหมือง ทั้งในพื้นที่ EEC และจังหวัดใกล้เคียงที่สามารถกักเก็บน้ำได้ประมาณ 6.25 ล้าน ลูกบาศก์เมตร” นี่เป็นข้อมูลเบื้องต้นที่ วิษณุ ทับเที่ยง อธิบดีกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ (กพร.) ได้ให้ข้อมูลไว้ พร้อมอธิบายต่อว่า
เหมืองแร่เก่าที่มีศักยภาพในการปรับเป็นแหล่งกักเก็บน้ำในภาคตะวันออกนี้ กระจายอยุ่ใน 5 จังหวัด ได้แก่
จังหวัดฉะเชิงเทรา มีจำนวน 3 แปลง มีปริมาณน้ำขุมเหมืองประมาณ 18,400 ลบ.ม.
จังหวัดชลบุรี จำนวน 9 แปลง มีปริมาณน้ำขุมเหมืองประมาณ 3,301,300 ลบ.ม.
จังหวัดระยอง มีจำนวน 5 แปลง ปริมาณน้ำขุมเหมืองประมาณ 1,807,000 ลบ.ม.
จังหวัดปราจีนบุรี มีจำนวน 4 แปลง ปริมาณน้ำขุมเหมืองประมาณ 1,017,600 ลบ.ม.
จังหวัดสระแก้ว จำนวน 2 แปลง มีปริมาณน้ำขุมเหมืองประมาณ 113,600 ลบ.ม.
แผนบริหารจัดการเหมืองเก่าให้พร้อม เป็นแหล่งกักเก็บน้ำของชุมชน
อธิบดี กพร. เน้นย้ำต่อว่า “อย่างไรก็ดี ปริมาณน้ำขุมเหมืองที่ได้ทำการสำรวจในเบื้องต้น จำเป็นต้องสำรวจศักยภาพในการนำมาใช้ประโยชน์ก่อน โดยเฉพาะในประเด็นต่อไปนี้”
การตรวจวัดคุณภาพน้ำว่ามีความเหมาะสมปลอดภัยในการนำมาใช้อุปโภคบริโภคได้
ปริมาณความต้องการใช้ประโยชน์จากน้ำของชุมชนใกล้เคียง
ความยินยอมของผู้ประกอบการในการอนุญาตให้ใช้ประโยชน์จากน้ำขุมเหมืองกรณีที่ประทานบัตรยังไม่สิ้นอายุ
การประสานกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการบริหารจัดการระบบสูบน้ำและลำเลียงน้ำ

“โดยส่วนใหญ่เหมืองแร่ในภาคตะวันออกจะเป็นเหมืองหินอุตสาหกรรม ที่มีความปลอดภัยในการกักเก็บน้ำอยู่แล้ว แต่เพื่อความปลอดภัย และความมั่นใจของประชาชน ทางกรมฯ จะต้องตรวจสอบคุณภาพน้ำและความเสี่ยงด้านธรณีวิทยาต่างๆ เพื่อให้แน่ใจว่าเมื่อชาวบ้านนำน้ำจากแหล่งกักเก็บนี้ไปใช้อุปโภคบริโภคแล้วจะปลอดภัย”
“และหลังจากที่ กพร. เข้าไปตรวจสอบแล้วในแต่ละบ่อจะใช้เงินลงทุนเพิ่มประมาณ 1 ล้านบาท ในการติดตั้งเครื่องสูบน้ำไฟฟ้า วางท่อ และการติดตั้งโซลาร์เซลผลิตไฟฟ้าใช้ในการสูบน้ำ ซึ่งจะช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายให้กับองค์การบริหารส่งนตำบล (อบต.)ในระยะยาวได้ด้วย”
“แต่อย่างไรก็ตาม เมื่อพิจารณาถึงข้อจำกัดของการปรับเอาเหมืองเก่ามาเป็นแหล่งกักเก็บน้ำ ต้องบอกว่าความต้องการใช้น้ำในพื้นที่ อีอีซี มีถึงประมาณ 2-3 พันล้าน ลบ.ม. ต่อปี แต่ปริมาณน้ำจากขุมเหมืองที่มีอยู่เพียงประมาณ 6.25 ล้าน ลบ.ม. ซึ่งเป็นปริมาณที่จะต้องสำรวจประเมินศักยภาพ ตรวจสอบคุณภาพ และ พัฒนาเพื่อให้สามารถนำน้ำมาใช้ประโยชน์ได้ต่อไป”
“น้ำขุมเหมืองจึงน่าจะเป็นเพียงแหล่งน้ำสำรองกรณีเกิดภัยแล้ง หรือเป็นแหล่งน้ำถาวรสำหรับภาคการเกษตรในชุมชนบริเวณใกล้เคียงกับแหล่งน้ำเท่านั้น”
“รวมทั้งหากต่อท่อส่งน้ำไปไกลจากขุมเหมืองก็จะมีต้นทุนสูง แต่ทั้งนี้ ก็เป็นส่วนหนึ่งสำรองน้ำใช้ในการเกษตรช่วงหน้าแล้ง ป้องกันการแย่งชิงน้ำกับภาคอุตสาหกรรม ส่วนในอนาคตมีเหมืองหินขนาดใหญ่ในจังหวัดชลบุรีหลายแห่งจะหมดอายุสัมปทาน และอยู่ในพื้นที่ใกล้เคียงกัน สามารถวางท่อน้ำเชื่อมถึงกันได้ ทำให้เป็นแหล่งน้ำขนาดใหญ่ได้ ซึ่งจะช่วยบรรเทาปัญหาภัยแล้งได้ในระดับหนึ่ง”
กพร. จับมือทุกชุมชน พร้อมเปลี่ยนเหมืองเก่า เป็นขุมทรัพย์กักเก็บน้ำทั่วประเทศ
ไม่ใช่แค่ในพื้นที่ภาคตะวันออกหรือในพื้นที่เขต EEC เท่านั้น แต่สำหรับในพื้นที่อื่นๆ ทั่วไทย กพร. ก็ได้ทำการสำรวจและตรวจสอบพื้นที่ขุมเหมืองทั่วประเทศเบื้องต้น พบว่า ในอดีตมีการนำน้ำขุมเหมืองไปใช้เพื่อการอุปโภคบริโภค เป็นน้ำต้นทุนในการผลิตน้ำประปาในจังหวัดต่างๆ

ยกตัวอย่างในพื้นที่ภาคใต้ เช่น จังหวัดภูเก็ต ระนอง และพังงา เป็นต้น ผลการสำรวจพบว่า มีพื้นที่เหมืองแร่ทั่วประเทศที่สามารถใช้เป็นแหล่งน้ำได้ทั้งสิ้น 143 บ่อเหมือง มีปริมาณน้ำดิบรวมทั้งสิ้นประมาณ 166 ล้านลูกบาศก์เมตร
โดยในปัจจุบัน กพร. ได้ส่งเสริมและผลักดันให้มีการนำน้ำจากขุมเหมืองแร่ไปใช้เพื่อการอุปโภค การเกษตรกรรม แหล่งประมง จนประสบความสำเร็จในหลายพื้นที่แล้ว ถือได้ว่าเป็นโครงการต้นแบบได้ เช่น ขุมเหมืองของบริษัท ศิลาสานนท์ จำกัด อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดสระบุรี ขุมเหมืองของบริษัท เอสซีจี ซิเมนต์ จำกัด อำเภอลี้ จังหวัดลำพูน ขุมเหมืองของบริษัท ศิลาน้ำยืน จำกัด ที่อำเภอน้ำยืน จังหวัดอุบลราชธานี เป็นต้น
ทั้งนี้ ที่ผ่านมา กพร. มีบทบาทหลักในการสนับสนุนทางด้านข้อมูลวิชาการและการประสานการดำเนินงานกับชุมชนและส่วนราชการที่เกี่ยวข้อง ขณะที่งบประมาณในการดำเนินการเป็นการสนับสนุนจากเงินทุนของผู้ประกอบการเหมืองแร่เป็นหลัก จึงทำให้การนำน้ำจากขุมเหมืองไปบรรเทาปัญหาภัยแล้งกระจุกอยู่ในวงจำกัดเท่านั้น
อธิบดี กพร. จึงกล่าวปิดท้ายว่า
“บทบาทหน้าที่ของ กพร. จึงมีแผนที่จะพัฒนาโครงการบริหารจัดการน้ำในขุมเหมืองเพื่อแก้ไขปัญหาภัยแล้งให้ขยายครอบคลุมทั่วประเทศ โดยจัดทำฐานข้อมูลของขุมเหมืองทั่วประเทศ ทั้งสำรวจ ตำแหน่งที่ตั้งของขุมเหมืองเพิ่มเติม ปริมาณน้ำ ให้เป็นข้อมูลปัจจุบัน อีกทั้งยังสำรวจ ความคุ้มทุนในการก่อสร้างระบบสูบ สภาพอุตุอุทกวิทยา และความต้องการการใช้น้ำของประชาชนในพื้นที่ข้างเคียงเพื่อใช้ในการบริหารจัดการนำน้ำจากขุมเหมืองมาใช้ประโยชน์ในระยะยาวอย่างทั่วถึงและยั่งยืนที่สุด”
เปิดอีกหลากหลายไอเดียแก้ปัญหาภัยแล้งอย่างได้ผล
เปิดตัวอาชีพใหม่ “นักจัดการน้ำแล้ง” ฮีโร่ตัวจริง สู้ภัยแล้งด้วยนวัตกรรมและภูมิปัญญา
ฝ่า ‘วิกฤตภัยแล้ง 2563’ ด้วยการปลูกผักแบบ ‘เกษตรแม่นยำ’ ทำน้อยแต่ได้มาก รับมือภัยแล้งที่ต้นเหตุ
ตัวอย่างการใช้ 5G เพิ่มศักยภาพเซ็นเซอร์ IoT ติดปีก ระบบบริหารจัดการน้ำอัจฉริยะ











