SMEs บนเส้นด้าย

การสำรวจความคิดเห็นของผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) ในช่วงระหว่างวันที่ 7 – 15 มิถุนายน 2564 ของ ฝ่ายวิเคราะห์สถานการณ์และเตือนภัยทางเศรษฐกิจ (ฝวต.) สำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.) มีนัยที่น่าจับตามองอย่างยิ่ง

โดยเฉพาะปัญหาการแพร่ระบาดโควิด-19 ที่หากยังไม่สามารถควบคุมหรือลดจำนวนผู้ติดเชื้อลงมาได้ภายในเดือนนี้ อาจมีผู้ประกอบการ SMEs นับแสนรายต้องปิดตัวลง โดยเฉพาะผู้ประกอบที่สายป่านไม่ยาว เข้าไม่ถึงเงินทุน จะทนต่อแรงกระทบครั้งนี้ได้มากสุดไม่เกิน 3 เดือนนับจากนี้

การสำรวจดังกล่าว จัดทำขึ้นเพื่อเป็นแนวทางให้หน่วยงานภาครัฐจัดทำนโยบายและกำหนดมาตรการช่วยเหลือที่ตรงความต้องการของธุรกิจ และสามารถแก้ไขปัญหาได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยรวบรวมความเห็นจากผู้ประกอบการที่ตอบแบบสำรวจจำนวน 523 ราย แบ่งออกเป็นผู้ประกอบการ SMEs คิดเป็น 67% และ วิสาหกิจชุมชน คิดเป็น 33% เป็นผู้ประกอบการที่ดำเนินธุรกิจมาแล้วมากกว่า 10 ปี คิดเป็น 31% รองลงมาคือดำเนินธุรกิจมาแล้ว 1-3 ปี คิดเป็น 25% และดำเนินธุรกิจมาแล้ว 4-6 ปี คิดเป็น 23% ตามลำดับ

สำหรับลักษณะการจดทะเบียนธุรกิจของกลุ่มตัวอย่างผู้ประกอบการ เป็นผู้จดทะเบียนพาณิชย์และจดทะเบียนนิติบุคคลคิดเป็น 84% และไม่ได้จดทะเบียน 16% เป็นผู้ประกอบธุรกิจภาคการผลิตจำนวน 230 ราย คิดเป็น 43.98% ส่วนใหญ่อยู่ในสาขาอาหาร สาขาสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่ม สาขาผลิตยาและสมุนไพร สาขาผลิตเครื่องสำอาง สาขาเฟอร์นิเจอร์ไม้และเครื่องเรือน สาขาเครื่องหนังและรองเท้า เป็นต้น รองลงมาคือธุรกิจภาคการบริการ จำนวน 130 ราย คิดเป็น 24.86% ส่วนใหญ่เป็นสาขาธุรกิจท่องเที่ยว สาขาธุรกิจอาหาร สาขาธุรกิจก่อสร้าง สาขาธุรกิจสปาและบริการสุขภาพ สาขาซ่อมบำรุง สาขาธุรกิจที่พักแรม สาขาธุรกิจสารสนเทศ/ Digital Content เป็นต้น รองลงมาคือธุรกิจภาคการค้า จำนวน 119 ราย คิดเป็น 22.75% ส่วนใหญ่อยู่ในสาขาค้าปลีก สาขาค้าส่ง และการขายตรง ลำดับสุดท้ายคือธุรกิจภาคการเกษตร จำนวน 44 ราย คิดเป็น 8.41% โดยสาขาธุรกิจส่วนใหญ่คือสาขาเกษตรแปรรูป สาขาเกษตรอินทรีย์ สาขาปศุสัตว์ (เช่น ฟาร์มโคเนื้อ ฟาร์ม เลี้ยงผึ้ง) สาขาการเพาะปลูก (เช่น เห็ด เมล็ดพันธุ์ข้าวโพดสำหรับเลี้ยงสัตว์) เป็นต้น

ระดับผลกระทบของผู้ประกอบการจากสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 ระลอกที่ 3 ในภาพรวม พบว่า ผู้ประกอบการได้รับผลกระทบปานกลาง ซึ่งเฉลี่ยอยู่ที่ 53.39% ไม่รุนแรงเหมือนกับการแพร่ระบาดทั้ง 2 ครั้งที่ผ่านมา แต่สถานการณ์โควิด-19 ที่ดูเหมือนยืดเยื้อยาวนาน ส่งผลให้รายได้ลดน้อยลง และรายจ่ายเพิ่มมากขึ้น

หนึ่งในแนวทางการปรับตัวเพื่อฝ่าวิกฤตโควิด-19 ระลอกที่ 3 จากผลสำรวจพบว่า ผู้ประกอบการ SMEs และวิสาหกิจชุมชน ใช้วิธีลดค่าใช้จ่ายของธุรกิจมากที่สุด คิดเป็น 74.11% เช่น การลดค่าใช้จ่ายในด้านอุปโภคหรือสั่งให้พนักงาน Work From Home รองลงมาคือการปรับวิธีการดำเนินธุรกิจ เช่น หันไปค้าขายผ่านระบบออนไลน์ คิดเป็น 45.86% และการหารายได้เพิ่มเติม คิดเป็น 44.96%

ประเด็นที่ถือน่ากังวลมากที่สุดคือ คำตอบจากผู้ประกอบการที่บอกว่าถ้าหากสถานการณ์การแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ในครั้งนี้ยังไม่มีแนวโน้มลดลงหรือสามารถกลับเข้าสู่สถานการณ์ได้ปกติภายในเดือนกรกฎาคม 2564 อาจส่งผลให้ผู้ประกอบการบางส่วนไม่สามารถพยุงธุรกิจให้ดำเนินกิจการต่อไปได้ โดยจากผลสำรวจพบว่าผู้ประกอบการธุรกิจทั้ง 3 ขนาดคือขนาดกลาง ขยาดย่อม และ ขนาดย่อย (Micro) ยังสามารถประคองธุรกิจต่อไปมากกว่า 3 เดือน คิดเป็น 52.96% ของกลุ่มตัวอย่าง แต่ที่เหลืออีก 39.2 จะอยู่ได้ไม่เกิน 3 เดือน

ข้อเสนอแนะที่รัฐบาลต้องรีบดำเนินการโดยด่วนคือ

1. มาตรการยับยั้ง/หยุดการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ถือเป็นสิ่งจำเป็นเร่งด่วนมากที่สุดและอาจจะเป็นสิ่งเดียวที่สามารถทำให้กลับเข้าสู่สภาวะปกติได้เร็วที่สุด เพราะสถานการณ์การแพร่ระบาดในครั้งที่ 2 กับครั้งที่ 3 มีระยะห่างกันเพียงแค่ 2เดือน ส่งผลให้ผู้ประกอบการที่กำลังอยู่ในช่วงฟื้นตัวกลับต้องปรับการดำเนินธุรกิจใหม่อีกครั้ง ถ้าหากสถานการณ์เป็นแบบนี้สลับไปมาอาจทำให้ผู้ประกอบการบางส่วนไม่สามารถประคองธุรกิจของตนเองได้อีกต่อไปหรือจำต้องยอมหยุดกิจการเพื่อรอวันที่สามารถกลับมาเปิดธุรกิจได้อีกครั้ง รวมถึงมาตรการเร่งกระจายวัคซีน ควรเร่งกระจายวัคซีนให้ครอบคลุมทุกพื้นที่และเร่งแก้ไขปัญหาวัคซีนขาดแคลน เมื่อประชากรทุกคนมีโอกาสได้รับการฉีดวัคซีน อัตราการแพร่ระบาดของเชื้อลดลง กิจกรรมต่างๆ ก็กลับมาอีกครั้ง อาจทำให้ผู้ประกอบการมีระยะเวลาในการฟื้นตัวและให้ธุรกิจดำเนินต่อไปได้ยาวนานมากขึ้น

2. ผลการสำรวจสะท้อนให้เห็นว่า เงินทุน ถือเป็นปัจจัยสำคัญในการดำเนินธุรกิจ แต่ผู้ประกอบการส่วนใหญ่กลับต้องพบเรื่องปัญหาการเข้าถึงแหล่งเงินทุน ดังนั้นหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรกำหนดเงื่อนไขหรือหลักเกณฑ์ที่ให้ผู้ประกอบการเข้าถึงแหล่งเงินทุนได้ง่าย ไม่ซับซ้อน และควรตั้งเงื่อนไขในการกู้ยืมเงินไปในทิศทางเดียวกัน รวมถึงการออกมาตรการความช่วยเหลือควรให้ครอบคลุมผู้ประกอบการทุกขนาดไม่ว่าจะเป็นรายเล็กหรือรายใหญ่

3. องค์ความรู้ในการประกอบธุรกิจถือเป็นส่วนสำคัญที่ช่วยให้ผู้ประกอบการมีความคิดสร้างสรรค์ใหม่ๆ หรือการคิดวางแผนในการบริหารธุรกิจให้ดีขึ้น ดังนั้นหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องควรมีโครงการฝึกอบรมหรือพัฒนาความรู้ใหม่ๆให้กับผู้ประกอบการ เช่น ด้านการตลาด ด้านการบริหารเงิน การขายสินค้าบนช่องทางออนไลน์ เป็นต้น นอกจากนี้ควรทำโครงการสำหรับฝึกอบรมเพื่อสร้างทักษะในการประกอบอาชีพให้สำหรับผู้ประกอบการที่สนใจต้องการต่อยอดธุรกิจหรือสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับสินค้าและบริการของธุรกิจตนเอง

สอดคล้องกับข้อเสนอของ สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) และสมาคมบริษัทจดทะเบียนไทย ที่มีความเห็นร่วมกันในการที่จะเสนอ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี ในที่ประชุมศูนย์บริหารสถานการณ์การแพร่ระบาดโควิด 19 (ศบค.) วันที่ 22 กรกฎาคม พิจารณาแนวทางการช่วยเหลือ SMEs เพิ่มเติม 4 แนวทาง ดังนี้

• 1. ให้พิจารณาเพิ่มสัดส่วนการค้ำประกันความเสียหายผ่านบรรษัทประกันสินเชื่ออุตสาหกรรมขนาดย่อมเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 60 เพื่อให้สถาบันการเงินสามารถให้สินเชื่อแก่ผู้ประกอบการที่ประสบปัญหาในช่วงนี้ได้มากขึ้น

• 2. พิจารณาให้ผู้ประกอบการที่เป็นลูกหนี้สถาบันการเงินที่เข้าเกณฑ์ NPL ที่เกิดขึ้นในช่วงโควิดจนถึง 3 ปี นับจากสิ้นสุดช่วงโควิด ไม่มีประวัติข้อมูลที่บ่งบอกถึงประวัติการชำระหนี้หรือสินเชื่อใน Credit Bureau (บริษัท ข้อมูลเครดิตแห่งชาติ จำกัด)

• 3. ขอให้พิจารณาผ่อนคลายเงื่อนไขการปล่อยกู้ตามประกาศ ธนาคารแห่งประเทศไทย ที่เขียนไว้ว่า “ให้สภาพคล่องแก่ผู้ประกอบการที่ยังพอมีศักยภาพ” โดยให้เป็นดุลยพินิจของสถาบันการเงิน ซึ่งการเข้มงวดกับคำว่าศักยภาพที่ยึดโยงกับรายได้ในอนาคตที่ไม่แน่นอนจากสถานการณ์วิกฤตไม่ปกติจะเป็นอุปสรรคลำดับแรก ที่สถาบันการเงินจะยังไม่พิจารณาปล่อยสินเชื่อให้กับกลุ่มผู้ประกอบการที่เป็น NPLs จากผลกระทบของโควิด-19

• 4. ให้ความช่วยเหลือในเรื่องความจำเป็นเร่งด่วนด้านสาธารณสุข โดยการจัดหา Rapid Test ให้กับผู้ประกอบการ SMEs

ถ้ารัฐบาลจบได้เร็วจะช่วยเซฟ SMEs ไม่ให้เจ๊งไปมากกว่านี้!