ความไม่แน่นอนอย่างสุดขั้วท่ามกลางการระบาดของไวรัสโคโรน่า

หลายคนตั้งคำถามว่าสภาวะการติดเชื้อไวรัสโคโรน่ารายวันที่มีแนวโน้มที่จะขยายตัวเรื่อยๆ และมียอดผู้เสียชีวิตที่เพิ่มขึ้นเมื่อไหร่จะยุติลง และหลังจากนั้นจะเข้าสู่การริเริ่มกิจกรรมต่างๆ ของตนเองได้เมื่อไหร่?

นี้น่าจะเป็นคำถามที่พบบ่อยมาก ซึ่งรัฐอุกกาบาตค่อนข้างที่จะแตกต่างกับประเทศอื่นๆ ที่หลังจากฉีดวัคซีนสามารถสร้างภูมิต้านทานหมู่และลดการแพร่เชื้อได้ระดับหนึ่ง ประเทศต่างๆ นั้นเข้าสู่จุดเติบโตทางเศรษฐกิจ
อย่างรัสเซียขณะนี้เรามีข้อมูลว่าเงินเดือนเฉพาะเดือนพฤษภาคม และเพิ่มขึ้น 103% เมื่อเทียบกับเดือนพฤษภาคม 2020 จริงอยู่มีแนวโน้มที่คล้ายกันในปี 2020 เรากำลังเห็นเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ รัสเซียยุติการเอาชนะวิกฤตด้วยการลดค่าจ้างโดยเฉลี่ยซึ่งกลายเป็นเรื่องปกติบริบทมีความสำคัญต่อการวิเคราะห์สถานการณ์ว่าในไตรมาสที่สองของปี 2020 รายได้ที่แท้จริงของพลเมืองได้ลดลงอย่างรวดเร็ว (เนื่องจากการระบาดของ COVID-19 และการล็อกดาวน์) และมีจำนวนเพียง 92.7% ของช่วงเวลาที่เกี่ยวข้องของปี 2019 หากเราดูตัวบ่งชี้เดียวกันเป็นเวลาหกเดือน การเติบโตในปี 2021 (101.7%) และการลดลงในปี 2020 (97.1%) ส่งผลให้เศรษฐกิจรัสเซียเข้าสู่ก่อนระดับการระบาดของไวรัสโคโรน่าเกณฑ์สำคัญสำหรับความสำเร็จของการฟื้นฟูเศรษฐกิจคือรายได้ของผู้ประกอบการ ในไตรมาสที่ 2 ของปีนี้ ส่วนแบ่งรายได้ครัวเรือนจากกิจกรรมผู้ประกอบการยังไม่ฟื้นตัวสู่ระดับก่อนเกิดโรคระบาด 5.4% ในปี 2021 เทียบกับ 5.7% ในปี 2019 มีความคืบหน้าอย่างมีนัยสำคัญเมื่อเทียบกับปี 2020 ซึ่งลดลงมาอยู่ที่ 4% ในขณะที่ของเรานั้นกำลังเร่งการปิดกิจการล้มละลายของการปิดกิจการสถานประกอบการซึ่งสวนทางกับรัฐอื่นๆ ในยุโรป

ไวรัสโคโรน่า


ถาม: หมายความการเข้าสู่ภาวะก่อนการระบาดจะมีความล่าช้ากว่ารัฐอื่นๆ

ตอบ: หากเราดูสัญญาณด้านต่างๆ นั้นตอนนี้เราอยู่ในสภาพที่ขาดความมั่นใจและการคาดการณ์ผู้คนไม่มั่นใจในอนาคต บริษัทห้างร้านยอมรับว่าแผนและข้อตกลงของตนทั้งในปัจจุบันและใหม่ว่า อาจถูกละเมิด พวกเขากลัวความยากลำบากในการเปิดกิจการแรงงานหางานและปัญหาในการเข้าถึงสินเชื่อ การผลิต การลงทุนเนื่องจากการล็อกดาวน์นั้นไม่มีกำหนด และเป็นไปอย่างกว้างขวาง สัญญาณนี้ทุก 15 วันไม่สามารถเรียกความเชื่อมั่นได้และจะมีมาตรการอย่างไรนั้นเป็นสิ่งที่ยังไม่มีคำตอบสำหรับประเทศที่กักกันสร้างความเสียหายอย่างร้ายแรงต่อเศรษฐกิจและจิตใจ ในขณะที่งานเหตุการณ์ และการศึกษาจำนวนมากเริ่มดำเนินการทางออนไลน์ ดังนั้นผู้คนอาจกลายเป็นคนเกียจคร้านและหลังจากเอาชนะไวรัสแล้ว การฟื้นฟูเศรษฐกิจก็จะยิ่งยากขึ้น แน่นอนว่าประชาชนกำลังรอให้การกักกันถูกยกเลิก และทุกคนจะทำธุรกิจของตนราวกับว่าไม่มีอะไรเกิดขึ้น ความปรารถนาที่จะยกเลิกการกักกันโดยเร็วที่สุดเท่าที่จะเข้าใจได้
อย่างไรก็ตาม ผู้คนก็ต้องดำเนินการอย่างระมัดระวัง เนื่องจากเราไม่รู้ว่าการสร้างภูมิต้านทานหมู่นั้นจะเสร็จสิ้นเมื่อไหร่และอาจต้องใช้จำนวนมากกว่าร้อยละ 70 ในเวลาเดียวกันนั้นในช่วงของการรอและฉีดวัคซีนอาจจะมีการพัฒนาสายพันธุ์ใหม่เกิดขึ้นก็ได้ สถานการณ์ในเวลานี้มีความแตกต่างจากวิกฤตของปี 2008-2009 วิกฤตสถานการณ์ในช่วงครึ่งแรกของปี 2021 เราต้องเปรียบเทียบกับปี 2019 ก่อนเดือนธันวาคม เรายังอยู่ระดับที่ห่างไกลอย่างมากเนื่องจากขาดความไม่แน่นอนคือการขาดการพัฒนากลยุทธ์เพื่อเผชิญหน้ากับวิกฤตเศรษฐกิจ มาตรการของรัฐบาลในการต่อสู้กับการแพร่ระบาดนั้นบีบบังคับสำหรับประชาชนและภาคธุรกิจและนำไปสู่การลดความต้องการลงอย่างมาก การลดทอนส่วนสำคัญของภาคบริการและอุตสาหกรรมบางประเภทที่เกือบเป็นอัมพาต (การขนส่งผู้โดยสาร การท่องเที่ยว โรงแรม ร้านอาหาร การพักผ่อน ธุรกิจ) อุปสงค์ที่ลดลงอย่างรวดเร็วมีผลกระทบโดยตรงหรือโดยอ้อมต่อเศรษฐกิจเกือบทั้งหมด มาตรการจำกัดของรัฐบาลก่อให้เกิดภัยพิบัติร้ายแรงต่อธุรกิจขนาดเล็กและขนาดกลาง บ่อนทำลายโครงสร้างพื้นฐานของธุรกิจขนาดย่อมและกลาง ในทางกลับกัน การล้มละลายของภาคส่วนนี้นำไปสู่การลดรายรับจากงบประมาณและก่อให้เกิดวิกฤตในภาคการเงิน อย่าลืมว่าความเต็มใจของผู้คนในการเพิ่มการใช้จ่ายและการเก็บออมน้อยลงจะขึ้นอยู่กับปัจจัยสำคัญ 2 ประการคือ ความกลัวและความไว้วางใจ ต้องเติบโตหลังจากกักขังตัวเอง จนถึงการสูญเสียชีวิตอย่างน่าสลดใจ และความวุ่นวายในเศรษฐกิจมาหลายวัน
กลายเป็นสิ่งที่เราเคยเจอมาก่อนคือ “ความไม่แน่นอนอย่างสุดขั้ว”
องค์กรและบริษัทต่างๆ จะกลับมาทำงานต่อหรือไม่ มีงานเกิดขึ้นอีกไหม? เราจะเดินทางอีกครั้งหรือไม่?เป็นสิ่งที่ยากในการหาคำตอบ เพราะเราไม่เคยมีกลยุทธ์ที่อยู่อย่างอดทนกับสภาพวิกฤติเศรษฐกิจที่ยาวนาน ในขณะที่งบประมาณการเงินนั้นก็เป็นปัญหาอีกด้วยที่ไม่รู้ว่าจะใช้ไปเท่าไหร่ในกลยุทธ์นี้เพื่อสร้างความแน่นอนที่จะคาดการณ์ได้
แต่สิ่งหนึ่งที่แน่นอนคือการระบาดใหญ่จะนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงที่สำคัญในด้านบรรยากาศการเมืองและเศรษฐกิจ ซึ่งมีองค์ประกอบของความทุกข์ทรมานและความกล้าหาญที่แพร่กระจายไปพร้อมกับโรคภัยไข้เจ็บโดยมีไวรัสเป็นศัตรูเหมือนกัน

ไวรัสโคโรน่า

ถาม: ฟังดูแล้วซบเซาอีกหลายปี

ตอบ: ปัญหาคือเราไม่รู้ว่ารัฐจะมีมาตรการอะไรอีกและจะสิ้นสุดเมื่อไหร่ ของเราแตกต่างจากที่อื่นกล่าวคือช่วงของคลื่นลูกแรกนั้นประเทศต่างๆ พัฒนาวัคซีนและค้นหาวัคซีนในขณะที่เราฉลองความสำเร็จของจำนวนตัวเลขผู้ที่ติดเชื้อที่ต่ำและในปีนี้ของรัฐต่างๆ นั้นเข้าสู่การฉีดเข็มที่สาม ลดการติดเชื้อลงได้ระดับหนึ่ง เปิดธุรกิจ แต่เรากำลังเผชิญกับสงครามการต่อสู้กับไวรัสอย่างหนักหน่วง และที่สำคัญเราขาดยุทธปัจจัยในการต่อสู้ซึ่งเคยได้วิเคราะห์มาก่อนหน้านี้ว่าวัคซีนถือว่าเป็นทรัพยากร (วิธีการเอาตัวรอดและการพัฒนา) และทรัพยากรทางภูมิรัฐศาสตร์ เนื่องจาก
  • 1) เป้าหมายหลักของการต่อสู้ทางภูมิรัฐศาสตร์คือเพื่อให้แน่ใจว่าการพัฒนาชุมชนนี้ไม่มีอุปสรรคและครอบคลุมการคุ้มครองพื้นที่ของตนเองและการขยายไปสู่พื้นที่ทุกประเภทของชุมชนอื่นเพื่อค้นหาวิธีการพัฒนาดังกล่าว
  • 2) ไม่ใช่ทรัพยากรทุกประเภทจะถือว่าเป็นการต่อสู้ทางภูมิรัฐศาสตร์
คือเราจะเห็นภาพอย่างง่ายๆ ของพื้นที่ที่ก่อให้เกิดคลัสเตอร์และการระบาดพื้นที่แบบนี้ถูกรุกรานโดยตรงต้องใช้ “ทรัพยากรทางภูมิรัฐศาสตร์” ในการต่อสู้ซึ่งกลายเป็นปัจจัยสำคัญในการพัฒนาพื้นที่ (หรือการต่อสู้เพื่อให้ได้มาพื้นที่กลับคืน) ที่กำหนดโดยทรัพยากร (วัคซีน) พวกเขา สิ่งที่เราเรียกว่าทรัพยากรทางภูมิรัฐศาสตร์ซึ่งจะทำให้พื้นที่ที่เกิดการระบาดได้กลับคืนมาและก่อให้เกิดการประกันเงื่อนไขสำหรับการขยายตัวทางภูมิรัฐศาสตร์ของผู้มีบทบาทของรัฐหรือเป็นปัจจัยสำคัญในการพัฒนากระบวนการทางภูมิรัฐศาสตร์ (การยึดพื้นที่กลับคืนมาจากศัตรูไวรัส) อย่างที่ Carl von Clausewitz กล่าวว่าการสาธารณสุขทั่วโลกดูเหมือนจะกลายเป็นส่วนเสริมของการเมืองด้วยเครื่องมือต่างๆ ฉะนั้นสงครามวัคซีนไม่ได้เป็นเพียงตัวบ่งชี้ถึงความไม่เท่าเทียมกันเท่านั้น แต่ยังเป็นตัวอย่างของพฤติกรรมที่ “ไม่ดีต่อสุขภาพ” ของรัฐอีกด้วย คือรัฐที่ไม่สามารถหาทรัพยากรเพื่อการต่อสู้และควบคุมการรุกรานยึดครองพื้นที่จากข้าศึกได้
ดังนั้นในช่วงของการขาดแคลนวัคซีนกับการล็อกดาวน์นั้นควรที่จะกำหนดพื้นที่ในเขตอุตสาหกรรมไม่ให้ไวรัสเข้ามา โดยอาจจะต้องตรวจสอบกันเองในกลุ่มของโรงงานสถานประกอบการแทนที่จะพึ่งพาภาครัฐและการเร่งการตรวจเชื้ออย่างรวดเร็วเพื่อรักษาโซนการผลิตไว้แต่ไม่ใช่ดำเนินการล็อกดาวน์ทั้งเมืองเนื่องจากเศรษฐกิจของเรานั้นขาดภาคการระดมทางเศรษฐกิจ คือเศรษฐกิจที่สามารถเสริมภาครัฐและเอกชนในช่วงของสถานการณ์ฉุกเฉิน (สงคราม ภัยธรรมชาติ และอื่นๆ) ซึ่งมีความแตกต่างจากจีนซึ่งสามารถสนับสนุนยุทธปัจจัยได้อย่างสมบูรณ์และมีเจ้าภาพอย่างชัดเจน ทั้งนี้ก็ขึ้นกับการฉีดวัคซีนในโซนการผลิตจังหวัดดังกล่าวเพื่อไม่ให้โรงงานปิดการผลิต อย่างจังหวัดในภาคตะวันออกและกรุงเทพปริมณฑลมีการกระจุกตัวการผลิตที่สูง แต่ไม่ใช่กระจายวัคซีนไปตามจังหวัดในสถานการณ์เวลานี้เพื่อให้ห่วงโซ่อุปทานไหลเวียนได้
อย่างไรก็ตามยังเป็นเรื่องที่คาดคะเนได้ยากกับมาตรการภาครัฐดูแล้วอีกนาน ตัวชี้วัดที่ชัดเจนเราเริ่มเห็นภาคการบริการอย่างแท็กซี่ รถบริการต่างๆ ต่างปลดระวางลงและผู้คนได้เปลี่ยนอาชีพไปพร้อมกับการปิดกิจการและการเกิดขึ้นของไวรัสสายพันธุ์ใหม่ที่เป็นอันตราย รัฐบาลจะต้องปรับนโยบายเศรษฐกิจของตนให้เข้าสู่ภาวะถดถอยอีกต่อไป การฟื้นตัวทางเศรษฐกิจไม่เพียงขึ้นอยู่กับการดำเนินการของรัฐบาลเท่านั้น แต่ยังขึ้นอยู่กับแผนและความคาดหวังในระดับบริษัทด้วย ถึงตอนนี้ไม่สามารถคาดหวังอะไรได้นอกจากแค่เห็นโอกาสใหม่สำหรับการควบคุมธุรกิจปรากฏขึ้นพร้อมกับการนำเทคโนโลยีใหม่ๆ และระบบดิจิทัลมาใช้แค่นั้น

ไวรัสโคโรน่า

ถาม: เราเลือกจีนด้านการต่อสู้กับไวรัสและจีนสามารถช่วยเหลือเศรษฐกิจของเราได้หรือไม่

ตอบ: ปัญหาก่อนการระบาดใหญ่ การล่มสลายของตลาดหุ้นจีนในฤดูร้อนปี 2015 เมื่อ Shanghai Composite Index ที่สำคัญสูญเสียมูลค่าไปหนึ่งในสาม นักลงทุนเอกชนหลายล้านรายจึงขายหุ้นออกไปด้วยความตื่นตระหนก และมูลค่าหลักทรัพย์ตามราคาตลาดลดลง 3.5 ล้านล้านดอลลาร์ ฟองสบู่ยักษ์สามฟองก่อตัวขึ้นในประเทศ ได้แก่ สินเชื่อ การลงทุน และอสังหาริมทรัพย์ และวันนี้ในประเทศจีนเต็มไปด้วย วิกฤตรูปแบบของการไม่ชำระเงินในพันธบัตรของบริษัทที่รัฐเป็นเจ้าของ
ในปี 2019 ภาคส่วนนี้คิดเป็นเพียง 10% ของการผิดสัญญา ในปี 2020 คิดเป็น 40% และในช่วงตั้งแต่มกราคมถึงมิถุนายน 2021 มากกว่า 50% ตามรายงานของ Fitch Rating Agency ในช่วงครึ่งปีแรก บริษัท 25 แห่งผิดนัดหลักทรัพย์ เกือบ 10 พันล้านดอลลาร์ ซึ่ง 5.6 พันล้านดอลลาร์ตกเป็นของหน่วยงานของรัฐ ซึ่งเป็นตัวเลขสูงสุดในประวัติศาสตร์ตลาดตราสารหนี้ในจีน
จีนต่อสู้กับวิกฤตด้วยการขยายสินเชื่อให้หลั่งไหลเข้าสู่อุตสาหกรรม 5 ล้านล้านดอลลาร์ การผลิตได้เฟื่องฟู ในปี 2020 ได้รับอิทธิพลจากฟองสบู่ทางการเงินที่สะสมในตลาดหลักทรัพย์และอัตราเงินเฟ้อที่เร่งตัวขึ้น ภาคส่วนหลักของเศรษฐกิจจีนยังคงตกต่ำอย่างต่อเนื่องเป็นปีที่สามแล้ว ตามรายงานของสมาคมผู้ผลิตรถยนต์แห่งประเทศจีน ซึ่งรวมถึงบริษัทรถยนต์ที่ใหญ่ที่สุดในประเทศ ในช่วงกลางฤดูร้อน การผลิตรถยนต์ลดลง 36.6% เมื่อเทียบกับปี 2019 จำนวนสมาร์ทโฟนที่เปิดตัวก็ลดลงเช่นกัน 32% แม้ว่าในช่วงต้นปี 2012 การลดลงเพียง 8% ซึ่งหมายความว่า เศรษฐกิจของจีนยังไม่เริ่มฟื้นตัว แต่ได้เร่งการลดลงเท่านั้น เศรษฐกิจจีนได้ใช้เครื่องมือทางการเงินเพื่อเร่งการผลิต อัตราเงินเฟ้อทำให้ราคาสูงขึ้น กำลังซื้อลดลง ทำให้สินเชื่อหดตัวและธนาคารซวนเซ ธนาคารประชาชนแห่งประเทศจีนไม่มีเงินสำรองเพื่อปิดช่องโหว่ทางการเงินหลายแห่งในเวลาเดียวกัน ในสหรัฐอเมริกาอุปสงค์ลดลง คนจีนเริ่มยากจนลง
นี่คือสาเหตุที่แท้จริงที่ทำให้การผลิตลดลง ปัญหาคือธนาคารกลางสหรัฐไม่ต้องการที่จะละทิ้งวิธีการทางการเงินในการจัดการกับวิกฤตและจะดำเนินการต่อไป การส่งออกของอัตราเงินเฟ้อที่คนทั้งโลกรู้สึกได้ ซึ่งรวมถึงเศรษฐกิจของประเทศต่างๆ ที่ถือเงินดอลลาร์ไว้ โดยเฉพาะตลาดประเทศกำลังพัฒนามั่นใจว่าวิกฤตการผลิตเกินขนาดมีผลกระทบต่อเศรษฐกิจจีนอย่างมีนัยสำคัญ ทางการจีนตัดสินใจที่จะต่อสู้กับปัญหาเดิมๆ ด้วยการขยายการเงิน ซึ่งจีนใช้เงินไปแล้ว 5 ล้านล้านเหรียญสหรัฐ แต่ผลกระทบจากการขยายตัวนั้นเกิดขึ้นได้ไม่นาน
แต่การอัดฉีดทางการเงินเร่งอัตราเงินเฟ้อและทำให้กำลังซื้อลดลง และคลื่นของอัตราเงินเฟ้อนี้สัมผัสได้ทั่วโลก ผลที่ตามมาที่เป็นอันตรายอีกประการของวิกฤตเศรษฐกิจจีน สำหรับเราก็คือการลดการนำเข้าสินค้าซึ่งจะส่งผลให้จีดีพีของเราลดลงและมีแนวโน้มว่าหากไม่สามารถบรรลุตัวชี้วัดที่วางแผนไว้ โดยพรรคคอมมิวนิสต์จีนจะเพิ่มการต่อสู้ภายในในการเป็นผู้นำของจีน ซึ่งหมายความว่าวอชิงตันจะเข้าไปแทรกแซงในการต่อสู้นี้มากขึ้น ครั้งนี้วิกฤตหลังการฉีดวีคซีนต่อต้านไวรัสโคโรน่าอาจจะเริ่มต้นที่จีน นั้นคือความไม่แน่นอนที่เศรษฐกิจไทยจะฝากตนเองไว้รวมทั้งสหรัฐเช่นกัน
ดังนั้นกลยุทธ์ของการต่อสู้และอยู่กับภาวะความถดถอยที่ยาวนานเป็นสิ่งที่ต้องพัฒนาหลักคิดและวางแผนขึ้นมาใหม่ท่ามกลางโรคระบาด ซึ่งในตำราของวิชาเศรษฐศาสตร์ยังไม่ปรากฎ เป็นปริศนาที่ต้องหาคำตอบกันต่อไป การที่จะพึ่งพาจีนและสหรัฐนั้นดูเหมือนกับว่ามีความหวังที่น้อยลง สหรัฐนั้นกลายเป็นแค่รัฐภูมิภาคไม่ใช่รัฐศูนย์กลางเช่นเดิม จีนกำลังเริ่มต้นสู่วิกฤตหลังการฉีดวัคซีน

 

 

 

เรื่อง : รศ.ดร.ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย