ปัจจุบันคนไทยมีสถานะแต่งงานเป็นสามีภรรยา และอยู่ด้วยกันเป็นคู่ครองเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ซึ่งเป็นเรื่องที่ดี แต่ในทางกลับกัน แม้มีคู่สามีภรรยาเพิ่มขึ้น แต่แนวโน้มการ “มีลูก” กลับลดลงอย่างน่าแปลกใจ ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นนี้จึงเป็นเรื่องที่เราควรมาทำความเข้าใจว่า เหตุใด คนยุคใหม่ไม่มีลูก? และสถานการณ์นี้ก่อให้เกิดผลกระทบอย่างไรต่อสังคมไทยบ้าง

คนยุคใหม่คนหรือพวกกลุ่มคนมีเคลียร์ เคลียร์ Millennials หรือ Generation Y ว่า Gen Y คือคนที่เกิดมา ปี ค.ศ. 1980-2000 โดยประมาณเป็นกลุ่มคนที่เกิดมาในโลกที่มีการเปลี่ยนผ่านทางเทคโนโลยี มักแสวงหาข้อมูลด้วยความเชื่อตัวเอง ยึดพื้นฐานข้อมูลที่สืบค้นมา ไม่ค่อยเชื่อคำสอนเก่าๆ และเป็นยุคที่สนใจในการพัฒนาตัวเอง แล้วทัศนคติเฉพาะตัว ส่งผลให้ คนยุคใหม่ไม่มีลูก ได้อย่างไร?

หากย้อนเวลากลับไปเมื่อพูดถึง “ผู้หญิง” ภาพลักษณ์ของพวกเธอในครอบครัวตั้งแต่ในอดีต คือ ต้องเรียบร้อยเป็นแม่ศรีเรือน เป็นกุลสตรี มีหน้าที่ดูแลบ้าน ดูแลสามีและลูกๆ ขณะที่ ภาพจำของ “ผู้ชาย” คือ ผู้นำครอบครัว ดังคำกล่าวที่ว่า ผู้ชายเป็นช้างเท้าหน้า ผู้หญิงเป็นช้างเท้าหลัง นอกจากนั้น อีกหนึ่งความเชื่อที่ถ่ายทอดกันมาว่าเป็นเรื่องที่ดี คือ เมื่อชาย-หญิง แต่งงานกันแล้ว จะมีความเป็นครอบครัวที่สมบูรณ์ก็ต้อง “มีลูกเต็มบ้าน มีหลานเต็มเมือง” จึงไม่น่าแปลกใจที่ในทุกงานมงคลสมรส ญาติผู้ใหญ่จะอวยพรคู่บ่าวสาวด้วยคำๆ นี้ ที่ว่า ในยุคปัจจุบัน หากใครอวยพรด้วยคำกล่าวนี้ คู่สมรสอาจไม่ได้ซาบซึ้ง หรือคิดว่าหลังแต่งงานจะสร้างครอบครัวในรูปแบบนี้แล้ว เพราะคนยุคใหม่ต่างตัดสินใจที่จะไม่มีลูกกันมากขึ้นเรื่อยๆ
ข้อสันนิษฐานนี้ พิสูจน์ได้ด้วยผลสำรวจสถิติการเกิดของประชากรไทย ซึ่งมีข้อมูลทางสถิติย้อนหลัง 3 ปี พบว่า ปี 2563 อัตราการเกิดของเด็กไทย ลดต่ำกว่า 600,000 คน เป็นครั้งแรก แล้วด้วยสาเหตุอะไรกันที่ทำให้ประชากรการเกิดนั้นลดลง?

จากรูป คือ สถิติที่บ่งชี้ถึงปัญหาอัตราการเกิดต่ำทั่วเอเชีย อัตราการเจริญพันธุ์ที่ลดลง เช่น ประเทศไทยมีอัตราการมีบุตรอยู่ที่ 2 คนต่อผู้หญิง 1 คน ในทำนองเดียวกันตัวเลขคนโสดในสิงคโปร์ก็มีจำนวนเพิ่มขึ้นอย่างมากในทุกช่วงอายุ ซึ่งในผู้หญิงอายุ 25-29 ปี มีสูงถึง 64.4% ที่ยังไม่แต่งงาน และผู้ชายอายุ 25-29 ปีซึ่งสูงถึง 78.8% อีกทั้ง 3 ใน 10 ของผู้หญิงชาวญี่ปุ่นอายุระหว่าง 30-34 ปี เลือกที่จะโสดไปตลอดชีวิต ซึ่งมีจำนวนสูงขึ้นถึง 3 เท่าจากปี 1985

ในขณะเดียวกันประเทศร่วมทวีป อย่าง สาธารณรัฐประชาชนจีน ได้มี ปรับนโยบายประชากรครั้งใหญ่ อนุญาตคู่แต่งงานมีบุตรได้ 3 คน สืบเนื่องมาจากอัตราการมีบุตรของชาวจีนกำลังลดลงอย่างรวดเร็ว เมื่อปี ค.ศ. 2016 จีนยกเลิกนโยบายลูกคนเดียวที่ใช้มานานหลายสิบปี และอนุญาตให้ประชาชนมีบุตรได้ไม่เกิน 2 คน แต่ก็ยังไม่สามารถช่วยให้อัตราการเกิดเพิ่มขึ้นได้เนื่องจากค่าใช้จ่ายในการเลี้ยงดูบุตรเพิ่มสูงขึ้นมาก ทั้งนี้การปรับนโยบายใหม่มาพร้อมกับมาตรการช่วยเหลือหลายด้านเพื่อพัฒนาโครงสร้างด้านประชากรของจีน ให้สมดุลที่สุด

ประกอบกับผลวิจัยของมหาวิทยาลัยวอชิงตันของสหรัฐอเมริกา ได้รายงานว่า ภาวะการเกิดต่ำนี้เกิดขึ้นกับทุกประเทศทั่วโลก ซึ่งไทยเป็น 1 ใน 23 ประเทศที่งานวิจัยชิ้นนี้ ระบุว่า อีก 80 ปีข้างหน้า คนไทยจะลดลงจาก 71 ล้านคน เหลือ 35 ล้านคน ซึ่งเมื่อเด็กเกิดน้อย สิ่งที่ตามมาคือ คนวัยทำงานลดน้อยลง จนไม่เพียงพอ ส่งผลให้อัตราการเติบโตของจีดีพีลดลง ต้องพึ่งพาแรงงานข้ามชาติมากขึ้น
ตัวเลขที่เกี่ยวข้องที่มีความน่าสนใจ
ผลการสำรวจชี้ให้เห็นว่าผลจากอัตราการเกิดที่ลดต่ำลง ผู้หญิงไทยมีบุตรเฉลี่ย 6.1 คน ในช่วงปี 2558 ลดลงเหลือเพียง 1.5 คน
รมช.สาธารณสุข เปิดเผยว่า ข้อมูลทางสถิติย้อนหลัง 3 ปี พบว่า ปี 2563 จำนวนการเกิดของเด็กไทย ลดต่ำกว่า 600,000 คน
ในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา คือจากปี 2553 ถึงปี 2563 ประชากรเด็กและวัยรุ่นได้ลดจาก 17.2 ล้านคน เหลือ 15.1 ล้านคน
สัดส่วนของประชากรเด็กและวัยรุ่นต่อประชากรทั้งหมดของประเทศเราคิดเป็นร้อยละ 23.3 เท่านั้น ต่ำที่สุดเป็นอันดับ 2 ของอาเซียน รองจากสิงคโปร์
อย่างไรก็ตาม ผู้หญิงในเมืองมีการสมรสสูงกว่าในผู้หญิงในชนบท โดยใน ปี 2560 พบว่าอายุเฉลี่ยของการสมรสของ ผู้หญิงในกรุงเทพฯ เฉลี่ยอายุที่ 25 ปี ขณะที่จำนวนครั้งที่แต่งงาน พบว่าในปี 2544 สมรส 1 ครั้ง 90% และอีก 10% สมรสมากกว่า 1 ครั้ง แต่ผ่านมากว่า 10 ปีใน ปี 2560 พบว่า สมรส 1 ครั้ง 80% และ20% สมรสมากกว่า 1 ครั้ง ขณะที่แนวโน้มของผู้หญิงที่ไม่แต่งงานและอยู่เป็นโสดเพิ่มมากขึ้น คือช่วงอายุ 35-39 ปี หรือในช่วง Generation Y นั่นเอง

ในขณะที่หลายประเทศกระตุ้นให้ประชาชนมีลูกเพิ่มขึ้น แต่ในประเทศไทยนั้นกลับมองว่าการที่คนยุคใหม่ไม่นิยม “มีลูก” ไม่ใช่ประเด็นที่สำคัญเท่าไรนัก จากโครงสร้างประชากรและผลสำรวจทางสถิติที่กล่าวมาข้างต้น บวกกับการที่ผู้คนส่วนใหญ่เลือกอยู่คนเดียว ดำรงสถานะโสด หรือ คู่แต่งงานก็มีเปอร์เซ็นต์การมีบุตรที่น้อยลง ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นนี้นับว่ามาตอบคำถามได้เป็นอย่างดีว่าทำไมคนรุ่นใหม่ในยุคนี้มองเรื่องความสัมพันธ์และการมีครอบครัวที่ต่างจากคนรุ่นก่อนหน้าอยู่มากพอสมควร
หากถามถึงผลกระทบที่จะเกิดขึ้นกับประเทศไทย จากการที่ คนไทยยุคใหม่ “มีลูก” น้อยลง
อันดับแรกคงไม่พ้นเรื่องของแรงงานในอนาคตอย่างแน่นอน ซึ่งปรากฏการณ์เหล่านี้จะทำให้ประเทศไทยขาดแคลนประชากรและบุคลากรในด้านต่างๆ โครงสร้างและรูปแบบจำนวนของประชากรที่เปลี่ยนไป รองลงมา คือ คุณภาพของเด็ก ตลอดจนสิทธิประโยชน์ต่างๆ ที่เด็กทุกคนควรได้รับก็อาจลดลงไป ด้วยความละเลยที่มาพร้อมกับปรากฎการณ์นี้ เพราะคิดแต่ว่าจะเร่งผลิตให้เขาเกิดมา โดยไม่คำนึงถึงว่าคุณภาพชีวิต การศึกษา สวัสดิการในชีวิตที่เขาจะได้รับจะเป็นอย่างไรบ้าง เท่ากับว่าเด็กก็เกิดน้อยแล้ว แถมยังไม่มีคุณภาพอีก
ในสถานการณ์นี้ภาครัฐจึงควรเข้ามาช่วยเหลือในการให้ความรู้กับพ่อ แม่ สนับสนุนให้พ่อแม่ได้เลี้ยงลูกเองโดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงปฐมวัย และร่วมกันสร้างพื้นที่การเรียนรู้ของเด็ก ให้มีสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมกับการเรียนรู้ สร้างเสริมให้เด็กได้มีโอกาสพัฒนาทักษะชีวิตและมีคุณภาพชีวิตที่ดีไปด้วยกัน

มาถึง การสรุปคำตอบที่คู่ควรว่า “ทำไม คนยุคใหม่ไม่มีลูก?” เหตุผลที่หลายสำนักวิเคราะห์ตรงกัน ที่พอจะเป็นคำตอบให้ได้ว่า ทำไม คนยุคใหม่ไม่นิยม “มีลูก” นั่นคือ คนยุคนี้มุ่งเน้นอิสระในการใช้ชีวิตมากกว่า การมีลูกจึงไม่ใช่เป้าหมายสำคัญนอกจากนั้นยังมีเรื่องของค่านิยม ฐานะทางเศรษฐกิจ รวมถึงวิถีการดำเนินชีวิตที่ไม่เหมือนเมื่อก่อน ทำให้คนรุ่นใหม่มีความคิดไปในทิศทางเดียวกันว่าการเลี้ยงลูกให้เขาเติบโตไปแบบมีคุณภาพ เหมือนการลงทุนใช้เงินก้อนใหญ่ เพื่อสร้างคุณภาพชีวิต ความเป็นอยู่ และการศึกษา ขณะเดียวกัน พวกเขาก็คิดด้วยว่าการมีลูกจะทำให้การใช้ชีวิตเวลาส่วนตัวจะต้องหายไป จึงไม่คิดถึงเรื่องการมีลูกดีกว่าแต่ อย่างไรก็ดี การมีลูกหรือไม่มีลูกก็ไม่ใช่เรื่องที่ผิด ผลสุดท้ายบั้นปลายชีวิตก็อย่าลืมที่จะวางแผนตัวเองยามชราหาความสุขให้หัวใจไม่ว่าจะอยู่คนเดียวหรือไม่ก็ตาม
ที่มา :
- คนไทยโสด-มีลูกน้อยแนะรับมือสังคมสูงวัย
- สถิติประชากรศาสตร์ ประชากรและเคหะ
- Asia braces for baby bust as singles wait to wedJapan is not alone in facing low fertility and higher welfare costs
รู้ทันทุกความเปลี่ยนแปลงของสังคม คลิกอ่านต่อเลย
‘ชีวิตยืนยาว’ และการมีสุขภาพดี ยังคงเกิดขึ้นได้ท่ามกลางวิกฤตโรคระบาดหรือไม่?
เมื่อ Tourism at a crossroad สร้าง มิติใหม่ท่องเที่ยวไทย ให้ไปต่ออย่างไรในวันฟ้าหลังฝน










