3 หลุมพรางข้อตกลง CPTPP ในดีมีเสีย ในเสียมีดี

ความตกลงหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจภาคพื้นแปซิฟิก (Comprehensive and Progressive Agreement of Trans-Pacific Partnership) หรือ CPTPP คือหนึ่งในหมุดหมายที่รัฐบาลไทยกำลังพิจารณาว่าจะเข้าร่วมดีหรือไม่


โดยที่ผ่านมาได้มีกระบวนการรับฟังความคิดเห็นจากประชาชน และข้อเสนอแนะจากสภาผู้แทนราษฎร เพื่อเตรียมความพร้อมก่อนที่การเจรจาจะเกิดขึ้น
ต้องยอมรับว่าการเข้าร่วมเป็นสมาชิก CPTPP จะเพิ่มโอกาสการส่งออกของสินค้าไทยทั้งจากภาคอุตสาหกรรมและเกษตรกรรม เนื่องจากเป็นการขยายเขตการค้าเสรีและการให้สิทธิพิเศษกับสินค้าที่มีถิ่นกำเนิดในประเทศสมาชิก ในส่วนของสินค้าเกษตรที่จะได้ประโยชน์อย่างมากจากการเข้าร่วม อาทิ ยาง ผลไม้ และเนื้อสัตว์

หุ้นส่วนทางเศรษฐกิจ

แต่ในขณะเดียวกัน ก็มีประเด็นอ่อนไหวที่อาจส่งผลกระทบต่อภาคการเกษตรและการค้าของไทย อย่างน้อยใน 3 เรื่อง คือ
1. ด้านพันธุ์พืช กำหนดให้ประเทศเข้าร่วมจะต้องปฏิบัติตามอนุสัญญา UPOV1991 ซึ่งเป็นกฎหมายที่ให้การคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่ ทำให้หลายฝ่ายกังวลว่า เกษตรกรจะไม่สามารถเก็บส่วนขยายพันธุ์พืชไว้ปลูกต่อได้ และเมล็ดพันธุ์พืชของไทยถูกผูกขาดทางการค้า
2. ด้านการค้า จะมีการยกเลิกหรือลดภาษีนำเข้าสินค้าระหว่างกันในระดับที่สูงมากถึงร้อยละ 95 – 100 ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อสินค้าเกษตรของไทยที่มีศักยภาพทางการแข่งขันน้อย
3. การยกเว้นการใช้มาตรการปกป้องพิเศษ หรือ Special Safeguard (SSG) หรือการอนุญาตให้เก็บภาษีนำเข้าในอัตราที่เพิ่มขึ้น กรณีมีการนำเข้าสินค้าเกษตรสูงกว่าปริมาณที่กำหนด
อย่างไรก็ตาม นางสาวรัชดา ธนาดิเรก รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี อธิบายกรณีดังกล่าวว่า นายกรัฐมนตรีตระหนักดีถึงผลกระทบเชิงบวกและลบที่จะเกิดขึ้น และพร้อมรับฟังข้อห่วงกังวลจากภาคส่วนต่างๆ ในส่วนของผลกระทบ 3 เรื่องดังกล่าวก็มีการวางแนวทางการเจรจาเพื่อไม่ให้เกิดผลกระทบไว้ดังนี้

พันธุ์ข้าว

ในส่วนของ ด้านพันธุ์พืช กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้กำหนดประเด็นที่จะเจรจาขอสงวนสิทธิ์ไว้หรือขอเว้นการปฏิบัติเพื่อรักษาผลประโยชน์ของเกษตรกรเป็นสำคัญ เช่น การขอระยะเวลาในการปรับตัวเพื่อเตรียมความพร้อมก่อนจะปฏิบัติตามอนุสัญญาฯ การกำหนดเงื่อนไขให้เกษตรกรรายย่อยสามารถเก็บเมล็ดพันธุ์พืชไว้ปลูกต่อได้ตามวิถีดั้งเดิมของเกษตรกร และอยู่ภายใต้ความเหมาะสมของบริบทประเทศไทย
ขณะที่ ด้านการค้า ที่ต้องยกเลิกหรือลดภาษีนำเข้าสินค้าสูงมากถึงร้อยละ 95 – 100 แนวทางดูแลเกษตรกรคือการเจราเพื่อให้มีระยะเวลาในการเตรียมความพร้อมและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันให้กับเกษตรกรและผู้ประกอบการรายย่อย โดยประเทศสมาชิก CPTPP บางประเทศได้ขอยืดระยะเวลาในการลดภาษีออกไปนานถึง 21 ปี
สำหรับ การยกเว้นการใช้มาตรการปกป้องพิเศษ หรือ Special Safeguard (SSG) ปัจจุบัน ประเทศไทยมีข้อผูกพันไว้กับองค์การการค้าโลก (WTO) สำหรับสินค้าเกษตร 23 รายการ และจะนำ SSG มาใช้เพื่อช่วยเหลือเกษตรกร เช่น ปี 2563 และ 2564 มีการนำเข้ามะพร้าวเกินกว่าระดับปริมาณนำเข้าที่กำหนด ก็ได้มีการจัดเก็บภาษีนำเข้าในอัตราที่เพิ่มขึ้น ดังนั้น การเจรจาในประเด็นนี้ กระทรวงเกษตรฯ จะขอตั้งข้อสงวนการบังคับใช้มาตรการ SSG ของไทยไว้

ข้อตกลงทางเศรษฐกิจ

ที่ผ่านมาได้มีกระบวนการรับฟังความคิดเห็นจากประชาชนและข้อเสนอแนะจากสภาผู้แทนราษฎรเพื่อเตรียมความพร้อมก่อนที่การเจรจาจะเกิดขึ้น พร้อมกันนี้ได้มีแนวทางการกำหนดเงื่อนไขของการเจรจาที่จะช่วยสร้างผลประโยชน์และดูแลทุกภาคส่วน ไม่ว่าจะเป็น เกษตรกร ผู้ประกอบการทุกขนาด แรงงาน ประชาชน และผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องอย่างแท้จริง อย่างไรก็ตาม รองโฆษกฯย้ำว่า ขณะนี้ยังไม่ใช่การตัดสินใจว่าจะเข้าร่วม CPTPP หรือไม่ เป็นเพียงการพิจารณาไปเจรจา ซึ่งการดำเนินการทุกอย่างต้องทำอย่างรอบคอบ และเป็นไปตามกฎหมายและระเบียบของไทย

“ข้อตกลง CPTPP นั้นมีประโยชน์และผลด้านลบที่ต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ ข้อกำหนดหลายอย่างสามารถเจรจาต่อรองก่อนการเข้าร่วมเป็นสมาชิกได้ และรัฐบาลได้เตรียมนโยบายเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบไปพร้อมๆกัน ขณะที่ข้อกำหนดบางเรื่องเป็นกฎที่เปิดโอกาสให้ประเทศสามารถปฏิรูปสถาบันเศรษฐกิจที่เอื้อต่อการสนับสนุนการเติบโตระยะยาว ท่านนายกฯย้ำว่า การเข้าร่วมเจรจาเป็นไปเพื่อประโยชน์สูงสุดแก่คนไทย การเข้าร่วมเจรจาครั้งนี้ยังไม่ได้หมายถึงการตกลงเข้าร่วมในทันที” รองโฆษกฯ กล่าว

CPTPP
เช่นเดียวกับ นายเฉลิมชัย ศรีอ่อน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ยืนยันความพร้อมในการร่วมเจรจาความตกลงดังกล่าว ซึ่งที่ผ่านมารัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ทั้งภาครัฐ ภาคประชาชนและภาคประชาสังคม ได้ศึกษาในรายละเอียด ผลดี ผลเสีย และความพร้อมของไทยมาโดยตลอด การดำเนินการทุกอย่างต้องไม่ให้ภาคการเกษตรเสียเปรียบ และยึดผลประโยชน์เกษตรกรเป็นหลัก และหากในที่สุดไทยตัดสินใจเข้าร่วม กระทรวงฯจะดำเนินการเตรียมความพร้อมอย่างรอบด้าน ทั้งด้านวิชาการ ระยะเวลา เทคโนโลยี งบประมาณ และบุคลากร
“ส่วนประเด็นที่ไทยยังไม่มีความพร้อมเพียงพอ หรืออาจทำให้เกิดความเสียเปรียบ จะตั้งข้อสงวนไว้เบื้องต้นในการเจรจาได้” รมว.เกษตร ระบุ 
ปัจจุบัน CPTPP มีสมาชิกทั้งหมด 11 ประเทศ คือ ญี่ปุ่น แคนาดา เม็กซิโก เปรู ชิลี ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ สิงคโปร์ มาเลเซีย บรูไน และเวียดนาม ลงนามที่ชิลีเมื่อเดือน มี.ค. 2018 ล่าสุดจีนยื่นสมัครเข้าร่วมความตกลงนี้ด้วย
หากรัฐบาลไทยตัดสินใจเข้าร่วมข้อตกลง CPTPP ก็ต้องเคลียร์เงื่อนไขหลุมดำ 3 ข้ออย่างชัดเจน รวมถึงเงื่อนไขอื่นๆ อาทิ การเข้าถึงสิทธิบัตรยาที่ยากขึ้น คนไทยต้องจ่ายค่ายาแพงขึ้นหรือไม่ ต้องอธิบายได้ว่าประเทศไทยจะไม่เสียเปรียบในการเข้าร่วมเป็นสมาชิกครั้งนี้ หรือหากต้องปฏิบัติตามเงื่อนไขเหล่านั้นในอนาคต เราจะต้องเตรียมพร้อมรับมืออย่างไร ทุกข้อตกลงมีทั้งข้อดีและข้อเสีย ดังคำพูด “ในดีมีเสีย ในเสียมีดี” ขึ้นอยู่กับการเจรจาว่าเราจะรักษาความสมดุลได้มากแค่ไหน