เหตุใด “1,500 ภาษา” เสี่ยงสูญพันธุ์!

เป็นที่ทราบกันดีในหมู่นักภาษาศาสตร์ ว่า โลกใบนี้ มีการใช้ภาษาที่แตกต่างกันในภูมิภาคต่างๆ ทั่วทุกมุมโลก มากถึง 7,000 ภาษา!

โดยภาษาที่มีใช้กันมากที่สุดในโลก แน่นอนว่า ย่อมต้องเป็น “ภาษาจีนกลาง” เนื่องจากเป็นชาติที่มีประชากรมากที่สุดในโลก และแม้ว่าคนจีนจะมีหลายเผ่าพันธุ์ที่พูดกันหลายภาษา
ทว่า คนจีนโพ้นทะเล ก็นับเป็น “คนพูดภาษาจีนกลาง” ด้วย สิริรวมแล้ว “ภาษาจีนกลาง” จึงเป็นภาษาที่มีใช้กันมากที่สุดในโลก โดยมีคนพูด “ภาษาจีนกลาง” มากถึง 1,000 ล้านคน
รองลงมาจาก “ภาษาจีนกลาง” ภาษาที่มีคนพูดมากที่สุดในโลกอันดับ 2 คือ “ภาษาสเปน” ซึ่งหลายคนคิดว่าเป็น “ภาษาอังกฤษ” เพราะเป็นเจ้าอาณานิคมเก่าเหมือนกัน
โดย “ภาษาสเปน” มีคนพูดราวๆ 350 ล้านคน ตามมาอันดับที่ 3 แน่นอนย่อมต้องเป็น “ภาษาอังกฤษ” ซึ่งเป็นเจ้าอาณานิคมเก่าเหมือนกับ “สเปน” ซึ่ง “ภาษาอังกฤษ” มีผู้พูด 300 ล้านคนโดยประมาณ
อันดับที่ 4 คือ “ภาษาอาหรับ” ที่มีคนใช้อยู่ราวๆ 200 ล้านคน ซึ่งนอกจากในกลุ่มประเทศ “อาหรับ” ยังมีชาติมุสลิมอื่นๆ ทั่วโลกพูด “ภาษาอาหรับ” อีกจำนวนมาก
อันดับที่ 5 ได้แก่ “ภาษาฮินดี” ที่ “คนอินเดีย” ใช้พูดกันเป็นภาษาราชการ ควบคู่กับ “ภาษาอังกฤษ” แม้นอกประเทศจะไม่ Popular เหมือนภาษาระดับ Top 5 แต่ก็มีผู้พูด “ภาษาฮินดี” มากพอ เนื่องจาก “อินเดีย” มีประชากรมากรองจาก “จีน”
และแม้ “อินเดีย” จะใช้ “ภาษาฮินดี” เป็นภาษาราชการควบคู่กับ “ภาษาอังกฤษ” ทว่า “อินเดีย” มีภาษาอื่นๆ อีกอย่างน้อย 850 ภาษา

ภาษา

เช่น “ภาษาเบงกอล” ในรัฐเบงกอลตะวันตก รวมถึงในบังกลาเทศ และรัฐตริปุระ รวมผู้พูดประมาณ 170 ล้านคน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง รัฐอัสสัม มีภาษาพูดนับ 100 ภาษา
แต่ถ้าจะพูดถึงชาติที่มีภาษาใช้มากที่สุด คงต้องยกให้ “ปาปัวนิวกินี” ซึ่งเป็นประเทศที่มีภาษาพื้นเมืองที่ยังใช้อยู่ในปัจจุบันมากถึง 700 ภาษา
อันดับที่ 6 ได้แก่ “ภาษาโปรตุเกส” ที่แม้จะเป็นประเทศที่ทรงอิทธิพลชาติหนึ่งในยุคอาณานิคม ทว่า ในปัจจุบัน มีผู้พูด “ภาษาโปรตุเกส” น้อยกว่า “ภาษาสเปน” และ “ภาษาอังกฤษ” คืออยู่ที่ประมาณ 175 ล้านคน
โดยเจ้าอาณานิคมอีกชาติหนึ่งคือ “ฮอลันดา” หรือ “ฮอลแลนด์” (เนเธอร์แลนด์) เจ้าของ “ภาษาดัทช์” ซึ่งน่าสนใจตรงที่ว่า “ภาษาดัทช์” ไม่ติด Top 10 เช่นเดียวกับ “ภาษาฝรั่งเศส” ที่ถูกปรามาสว่าเป็น “ภาษาที่ตายแล้ว”
เพราะอันดับ 7 นั้น เป็น “ภาษาเบงกอล” ที่มีผู้พูดประมาณ 170 ล้านคน ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ที่รัฐเบงกอลตะวันตก รวมถึงในบังกลาเทศ และรัฐตริปุระ ดังที่กล่าวไป
อันดับ 8 คือ “ภาษารัสเซีย” ที่แม้จะนับชาติที่เคยอยู่ในสหภาพโซเวียต ซึ่งส่วนใหญ่เป็นกลุ่มประเทศยุโรปตะวันออก ก็ยังมีปริมาณคนพูด “ภาษารัสเซีย” อยู่ราวๆ  150 ล้านคน
อันดับ 9 คือ “ภาษาญี่ปุ่น” ซึ่งถ้าดูจากจำนวนประชากร ก็เท่าเทียมกันพอดีกับผู้ใช้ “ภาษาญี่ปุ่น” คือประมาณ 120 ล้านคน
และอันดับสุดท้าย อันดับ 10 ได้แก่ “ภาษาเยอรมัน” ประมาณ 100 ล้านคน ซึ่งรวมชาติยุโรปกลางบางประเทศนับเข้าไปด้วย
Felicity Meakins
ศาสตราจารย์ ดร. Felicity Meakins
ศาสตราจารย์ ดร. Felicity Meakins นักวิชาการด้านภาษาศาสตร์จากประเทศ Australia ได้ออกโรงมาเตือน ว่าภายในสิ้นศตวรรษนี้ อาจจะมีภาษามากถึง 1,500 ภาษาจากจำนวนภาษาทั้งหมด 7,000 ภาษาที่ได้รับการยอมรับในโลก จะไม่มีผู้ใช้อีกต่อไป!
ศาสตราจารย์ ดร. Felicity Meakins ได้ตีพิมพ์บทความวิชาการเกี่ยวกับเรื่องดังกล่าวในวารสาร Nature Ecology and Evolution สหราชอาณาจักร ที่กล่าวถึงหลายปัจจัยที่ทำให้ภาษาต่างๆ ใกล้สูญพันธุ์
“สาเหตุสำคัญประการหนึ่งคือการมาถึงของยุคโลกาภิวัฒน์ ที่ย่อโลกของเราใบนี้ให้เล็กลง” ศาสตราจารย์ ดร. Felicity Meakins กระชุ่น
ไม่ว่าจะเป็นถนนหนทางทางกายภาพที่เชื่อมต่อเมืองและชนบทห่างไกล และถนนหนทางในโลก Cyber ที่ส่งผลให้ ภาษาชนเผ่าต่างๆ ค่อยๆ ถูกกลืนโดยภาษาที่โดดเด่นและมีบทบาทมากกว่า โดยเฉพาะอย่างยิ่ง “ภาษาอังกฤษ” ศาสตราจารย์ ดร. Felicity Meakins กล่าว และว่า

“การที่แต่ละชาติ ไม่ส่งเสริมให้มีการจัดการเรียนการสอนแบบ 2 ภาษา หรือสนับสนุนให้มีการใช้ภาษาที่ 2 ในประเทศ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การเพิกเฉย และละเลย การใช้ภาษาอื่นนอกจากภาษาแม่ ล้วนเป็นส่วนหนึ่งของปัญหานี้ ที่ทำให้ภาษาพูดของชนกลุ่มน้อยหายไป” ศาสตราจารย์ ดร. Felicity Meakins สรุป

ผลการวิจัยยกตัวอย่าง Australia ซึ่เป็นหนึ่งในประเทศที่มีอัตราการสูญเสียภาษามากที่สุดในโลก!
จากข้อมูลทางประวัติศาสตร์ ก่อนที่จะชาวยุโรปจะมาตั้งอาณานิคมที่ประเทศ Australia นั้น ทวีปแห่งนี้มีภาษาพื้นเมืองที่ใช้พูดกันมากกว่า 250 ภาษา
แต่ ณ วันนี้ คงเหลือเพียง 40 ภาษาเท่านั้น และมีเพียงประมาณ 10 กว่าภาษาที่มีการนำมาสอนให้คนรุ่นใหม่
ศาสตราจารย์ ดร. Felicity Meakins ชี้ว่า การสูญหายของภาษาเป็นกระบวนการที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องผ่านการยึดครองอาณานิคม และกระบวนการโลกาภิวัฒน์อย่างแน่นอน
“ภาษาพูดของแต่ละชุมชน ได้สะท้อนให้เห็นถึงประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรมของคนในชุมชนที่ค่อยๆ ถูกทำให้หายไป หรือถูกกลืนไปเพราะนโยบายที่มากับการล่าอาณานิคม เช่น การลงโทษผู้ที่พูดภาษาท้องถิ่น เป็นต้น” ศาสตราจารย์ ดร. Felicity Meakins กล่าว และว่า
“ฉันต้องการให้บทความวิชาการชิ้นนี้ เป็นเครื่องเตือนใจสำคัญ ว่าโลกของเรา ต้องทำอะไรอีกมาก เพื่อรักษาภาษาที่สุ่มเสี่ยงต่อการถูกลืม เพราะแต่ละภาษานั้น มีความยอดเยี่ยมในตัวของมันเอง และยังเป็นสิ่งสำคัญมากต่อความหลากหลายทางวัฒนธรรมของมนุษย์อีกด้วย” ศาสตราจารย์ ดร. Felicity Meakins ทิ้งท้าย