“ผมอยู่ตรงนี้เพราะรักสิ่งที่ทำ” สัมภาษณ์พิเศษ “สุรักษ์ สุขเสวี” นักแต่งเพลงผู้ “เขียนตำนานให้หัวใจ”

บนทางเดินอาจไม่มีทางไหนมุ่งไปดวงดาว…ที่ส่องสกาวบนนภา
และคนที่เดินดินทุกทุกคนก็รู้ว่า…มันไกลเกินที่คนจะก้าวไป
ในความเป็นจริงเส้นทางบนดินนั้นก็มีดวงดาว…ที่ส่องสกาวอยู่ไม่ไกล
และตัวฉันคนหนึ่ง ที่ต้องการจะก้าวไป…ฉันมั่นใจว่าคงไม่ยากเกิน
เพราะฉันนั้นต้องการมี เสี้ยวนาทีที่ยิ่งใหญ่…ให้ใจจดไว้ นานเท่านาน
อยากจะได้ภูมิใจ ที่มือฉันเคยได้เอื้อมผ่าน…ได้เก็บดาวที่แสนไกล ด้วยตัวฉันเอง
คนบางคนอาจจะมีใจท้อแค่ตรงกลางทาง…หมดความหวังในหัวใจ
แต่มีฉันคนหนึ่ง ที่ยังคงจะก้าวไป…ฉันมั่นใจกับทางที่เลือกเดิน
ฉันนั้นต้องการ เขียนตำนานให้หัวใจ…เพื่อจำจดไว้นานเท่านาน
สิ่งที่ฉันทำไปจะเป็นเส้นทางให้ข้ามผ่าน…สู่จุดหมายที่ตั้งใจด้วยตัวฉันเอง
บทเพลง “นาทีที่ยิ่งใหญ่” ศิลปิน “คริสติน่า อากีล่าร์” อัลบั้ม Red Beat คำร้อง “สุรักษ์ สุขเสวี” ทำนอง/เรียบเรียง “ธนา ลวสุต”

นอกจาก “นาทีที่ยิ่งใหญ่” หากเอ่ยชื่อบทเพลง “หัวใจขอมา” “วิมานดิน” “หมากเกมนี้” “แทนคำนั้น” “นิยามรัก” “เธอ…ผู้ไม่แพ้” “ลมหนาวและดาวเดือน” “ฉันจะจำเธอแบบนี้”
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เพลงที่นิยมร้องในงานแต่งอย่าง “หากันจนเจอ” แฟนเพลงพันธุ์แท้ย่อมรู้ว่า เป็นผลงานการประพันธ์ของ “สุรักษ์ สุขเสวี”
และหากการประพันธ์บทเพลง ซึ่งได้รับการยกย่องว่าเป็นศิลปะประเภทหนึ่ง หรือ “คีตศิลป์” ผลงานของ “สุรักษ์ สุขเสวี” เป็น “คีตศิลป์” อย่างแน่นอน
เพราะฝีไม้ลายมือการเขียนเพลงของเขา ถ้าพูดภาษานักวิจารณ์ศิลปะแล้ว ต้องบอกว่า เป็นการประพันธ์หลายชั้น ฟังแล้วต้องตีความคู่สัญลักษณ์ที่เขาใส่เข้ามา ไม่ใช่การเขียนเพลงแบบชั้นเดียว หรือเขียนบอกกันตรงๆ
แม้บทเพลงทั้งหมดจะฟังสบายๆ ง่ายๆ ทว่า เบื้องหลัง ผ่านการคิดนึกตรึกตรอง และละเมียดละไมในการประพันธ์ ก่อนจะออกมาเป็นบทเพลงฮิตที่หลายคนร้องตามมาหลายสิบปี
ปัจจุบัน “อาจารย์สุรักษ์” เปิดบริษัท MIND MEDLEY (I Feel Fine Music) ตั้งแต่ปี 2544 ทำอัลบั้มอินดี้ รับแต่งเพลงให้บริษัทองค์กรต่างๆ มากมาย เขียนหนังสือ และเป็นวิทยากรสอนการแต่งเพลงให้กับสถาบันต่างๆ เป็นบางครั้ง
SALIKA ได้รับเกียรติจาก “สุรักษ์ สุขเสวี” ที่เราอยากเรียกว่าเป็น “ครูเพลง” หรือ “อาจารย์สุรักษ์” ผู้อยู่เบื้องหลังความสำเร็จของศิลปินจำนวนมาก
SALIKA ขอเชิญสัมผัสตัวตน ผลงาน และความรู้สึกนึกคิดในปัจจุบันของ “สุรักษ์ สุขเสวี” เพื่อส่งแรงบันดาลใจให้กับคนรุ่นใหม่ผู้อยากดุ่มเดินไปบนถนนคนแต่งเพลง

สุรักษ์ สุขเสวี

ถาม: อาจารย์รู้ตัวเมื่อไหร่ว่าอยากเป็นนักแต่งเพลง

ตอบ: ผมรู้จักสถานะความเป็นนักแต่งเพลงว่าเป็นอาชีพได้ตอนวัยรุ่นครับ เพราะตอนผมอายุ 17 เคยถูกคนข้างบ้านหลอกให้อัดเพลงที่แต่งใส่เทปคาสเซ็ท แล้วเขาก็เอาไปขายค่ายเพลงหนึ่ง พอได้ยินเพลงที่ตัวเองแต่งออกอากาศทางวิทยุ ผมเลยรู้ตัวว่าผมเป็นนักแต่งเพลงได้ตั้งแต่วันนั้น แต่ถ้าจะถามว่าก่อนหน้านั้นมีสัญญาณอะไรหรือเปล่า ก็ต้องบอกว่ามี เพราะตอนที่เป็นเด็ก ประมาณชั้นประถม 2 จำได้ว่าผมเริ่มฮัมทำนองที่ไม่เคยได้ยินจากเพลงไหนมาก่อนอยู่หลังบ้านที่ดำเนินสะดวก ราชบุรี แต่ผมไม่รู้ว่าสิ่งที่ทำอยู่นั้นคืออะไร แล้วผมก็เริ่มหัดแต่งกลอนแปดตั้งแต่ ป.5 และแต่งสนุกๆ เรื่อยมาจนถึงชั้นมัธยมต้น เมื่อผมเริ่มหัดเล่นกีต้าร์ ผมก็พบว่าผมนำสองสิ่งนี้มาผสมผสานกันได้ เพลงแรกที่แต่งที่เป็นเพลงจริงๆ ที่ถูกจดไว้ ผมแต่งตอนอายุ 16-17 ครับ และเพลงที่ถูกหลอกเอาไปขาย ก็เป็นเพลงประมาณลำดับที่ 7 หรือ 8 เขาเอาไปขายหลายเพลงนะครับ แต่ได้ออกอากาศแค่สองเพลง เพราะผมไปทักท้วงเรื่องลิขสิทธิ์กับค่ายเพลง จากนั้นก็แต่งเก็บๆ ไว้อีกสี่สิบกว่าเพลง ก่อนจะตัดสินใจเดินไปดักรอพี่เต๋อ เรวัติ พุทธินันทน์ ที่ห้องบันทึกเสียงศรีสยาม แล้วค่อยได้เข้าไปนั่งในคลาสสอนแต่งเพลงของพี่ดี้ นิติพงษ์ ห่อนาค ผมใช้เวลา 6 เดือนนับจากวันที่เจอพี่ดี้ครั้งแรก จนได้บรรจุเข้าทำงานในฝ่ายโปรดิวเซอร์ นักแต่งเพลง ของค่ายแกรมมี่ ตอนอายุ 23

ถาม: อาจารย์คิดว่า การฝึกฝนการแต่งเพลงอย่างเป็นระบบ กับการเรียนรู้ และลงมือทำด้วยตนเอง แบบไหนให้ผลลัพธ์ที่ดีกว่ากัน

ตอบ: คงไม่สามารถระบุได้ว่าแบบไหนจะสำเร็จมากกว่ากัน เพราะเห็นความสำเร็จของนักแต่งเพลงมาทั้งสองแบบ แต่ผมเชื่อว่าความรู้เรียนทันกันได้ รูปแบบการประพันธ์ และทฤษฎีดนตรีเราทำให้ถูกต้องได้ แต่ศิลปะในการแต่งเพลงไม่ใช่แค่เรื่องถูกอย่างเดียวที่จะครองใจคนฟัง มันต้องการจินตนาการ และความกล้าหาญที่จะนำเสนอ และมุ่งหวังผลไปได้หลายเป้าหมาย ผมเองเป็นนักแต่งเพลงที่เข้าใจ และรู้ถึงการทำเพลงให้ฮิต แต่ถ้ามีโอกาสได้ทำอะไรเองตามใจชอบ ผมจะทำเพลงที่ไม่ฮิต มันคือศิลปะ คือสิ่งที่ผู้สร้างสรรค์พอใจที่จะทำ ดังนั้น เรียนมาเป๊ะแค่ไหน รู้มาแม่นแค่ไหน ก็ไม่สามารถทำสิ่งที่ผมทำได้ ผมขอพูดในฐานะของคนที่ทำสิ่งนี้มาเอง เรียนรู้มาเอง ไม่เคยเรียนทฤษฏีดนตรีมาก่อน จนกระทั่งวันที่ได้แต่งเพลงดังออกมาแล้ว ถึงค่อยไปเติมเต็มสิ่งนี้ แล้วค่อยกลับมาวิเคราะห์งานตัวเองว่าอยู่ในขอบข่ายกลวิธีไหนในการแต่งเพลง คำตอบสุดท้ายจริงๆ น่าจะอยู่ที่ตัวตนของแต่ละคน นักแต่งเพลงแต่ละคนเก็บเกี่ยวอะไรมาไม่เหมือนกัน ถ่ายทอดสิ่งที่รู้ที่เห็นออกมาได้ไม่เหมือนกัน ทุกวันนี้ถ้าจะมีเหตุผลสักข้อที่จะทำให้ผมไม่อยากรีบตาย ก็คงเป็นเพราะผมรู้ตัวว่ายังมีเพลงที่ผมอยากจะแต่งให้คนฟังอีกเป็นร้อยเพลง มีหมุดหมายเป็นรูปธรรม ผมจะไม่ไปทำสิ่งอื่น เพราะผมมี Passion แรงกล้าในสิ่งที่ผมทำ บางครั้งผมก็เรียกมันว่างาน เวลาสื่อสารกับคนอื่น แต่ในใจผมรู้ดีว่าที่ผมทำอยู่ทุกวันนี้ไม่ใช่งาน และนี่คือสิ่งที่การเรียนมาอย่างเป็นระบบสร้างนักแต่งเพลงแบบผมไม่ได้ ท้ายที่สุดของคำถามนี้ ผมอยากให้ลองดูประวัติของนักแต่งเพลงชั้นครูของประเทศนี้ ว่าแต่ละคนมีที่มาอย่างไร คุณจะพบแม้กระทั่งว่านักร้องดังส่วนใหญ่ก็ไม่เคยเรียนร้องเพลงมาก่อนเลย แต่คนที่เรียนร้องเพลงมาแล้วประสบความสำเร็จก็มีไม่น้อยเช่นกัน

ถาม: บางคนบอกว่าการแต่งเพลงจริงๆ แล้วไม่ยาก เพราะมีรูปแบบ และมีแพทเทิร์น หรือสูตรสำเร็จเป็นตัวอย่างให้เลือกเดินตามอยู่ระดับหนึ่ง แต่การเขียนเพลงฮิต เพลงดังเป็นเรื่องยากกว่า โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การเขียนเพลงที่ฮิตแบบข้ามกาลเวลา (เพลงอมตะ หรือเพลงที่ขึ้นชั้นคลาสสิค) เป็นเรื่องยากกว่า

ตอบ: ในชีวิตการทำงานเพลงของผม ในมุมมองทางด้านธุรกิจดนตรี ผมรู้จักเพลงอยู่ 3 แบบ แบบแรกคือเพลงที่ดีพอที่จะทำเป็นมาสเตอร์ให้นักร้องคนไหนสักคนร้อง แบบที่ 2 คือเพลงที่ดีที่สมควรจะดังแต่ไม่ดังเพราะไม่ได้อยู่ในกระบวนการโปรโมท แบบที่ 3 แบ่งเป็น 3.1 เพลงดังที่สมควรจะดัง และ 3.2 เพลงนี้มันดังได้ด้วยเหรอวะ? คุณจะเห็นว่ามันมีหลายผลลัพธ์ การที่เพลงๆ หนึ่งจะถึงชั้นเข้าขั้นอมตะ อาศัยแต่เพียงคำร้อง และทำนองดีเลิศอย่างเดียวไม่ได้ คุณจะต้องอยู่ในกระบวนการของมันทั้งหมด ตั้งแต่การผลิตมาสเตอร์ ตัวนักร้อง จังหวะเวลาในการเผยแพร่ที่ลงตัว จำนวนความถี่ โอกาสในการได้ยิน และพบเห็น ถ้าจะมีเพลงใดเพลงหนึ่งที่ไม่อยู่ในกระบวนการเหล่านี้ ก็ต้องมีกระแสลมอะไรแรงๆ พัดพาให้เพลงๆ นั้นมาเข้าหูเข้าตาคนฟังในจังหวะเวลาที่เหมาะสม เพลงที่จะเป็นอมตะได้ ต้องมีอะไรที่ดีเลิศสักข้อหนึ่งเป็นอย่างน้อย และขึ้นอยู่กับว่า คำว่าอมตะนั้น ใครเป็นคนนิยาม ชาวบ้านผู้ฟังที่ไม่มีความรู้เรื่องดนตรีคนหนึ่ง หน่วยงานทางวัฒนธรรมของทางราชการที่เกี่ยวข้อง หรือความเห็นพ้องต้องกันของผู้ฟังส่วนใหญ่ 

ถาม: อาจารย์คิดอย่างไรกับคนเขียนเพลงเดียวดังเป็นพลุแตก แล้วหลังจากนั้นแต่งเพลงไม่มีผลงานฮิตแบบนั้นได้อีกเลย

ตอบ: ก่อนอื่นเลยต้องดีใจด้วยกับเขา เพราะมันต้องมีดีอะไรสักอย่างที่ทำให้เพลงนั้นดังได้ และมันต้องเป็นสิ่งที่ไม่ธรรมดาจริงๆ แต่ถ้าเข้าโหมดคุณค่าของการประพันธ์เพลงก็อีกเรื่องหนึ่ง ถ้าอธิบายได้ว่ามีองค์ประกอบที่ดีงามของความเป็นเพลงยังไง ถึงจะเป็นเพลงเดียวก็สมควรยกย่องชื่นชม เพราะบางครั้งแวดล้อมในชีวิตเขา อาจไม่เอื้อให้เขาได้มีเวลาสร้างสรรค์เพลงต่อไปอย่างจริงจังก็ได้ แต่ถ้าอยู่ในข่ายเพลงดังแบบตีหัวเข้าบ้าน ดังเพราะกระแสอะไรสักอย่าง ดังเพราะคนดูหรือฟังแล้วขำ ผมก็ดีใจด้วย ที่มันเกิดขึ้น บางทีคนแต่งเองก็คิดไม่ถึงด้วยซ้ำว่าเพลงจะดัง

สุรักษ์ สุขเสวี

ถาม: อยากขอคำแนะนำสำหรับน้องๆ คนรุ่นใหม่ที่อยากเป็นนักแต่งเพลง ควรเริ่มต้นอย่างไร และเดินไป ในเส้นทางแบบใด

ตอบ: ก็เหมือนเรื่องอื่นๆ ที่น้องๆ รุ่นใหม่ได้ยินได้ฟังกันมา ถ้าอยากจะสำเร็จในเส้นทางนี้ คุณจะต้องเรียงลำดับสิ่งสำคัญต่างจากคนปกติทั่วไปนิดหน่อย ต้องให้ “มีความสุขกับสิ่งที่ทำ” เป็นสิ่งสำคัญอันดับแรก เพราะถ้าอยากรวย คุณต้องไปทำอย่างอื่น และเมื่อคุณเริ่มทำมันแล้ว คุณต้องดูแลคุณภาพงานของตัวเองตั้งแต่เริ่ม เพราะมันคือหลักฐานว่าคุณจะเอาจริงและเอาดีทางนี้ได้ ทุกวันนี้เวลาผมฟังเพลง ผมจะดื่มด่ำ มีความสุขไปพร้อมๆ กับการค้นพบความงามที่คนแต่งเขาวางไว้ในเพลงนั้นๆ น้องๆ อาจจะเริ่มจากตั้งความหวังไว้ว่าอยากแต่งเพลงให้ใครร้อง และนั่นอาจจะเป็นทิศทางที่ชัดเจนที่ต้องหาทางเข้าไปอยู่ใกล้ชิดวงในของทีมที่สร้างสรรค์เพลงให้ศิลปินคนนั้น แบบที่ผมอยากแต่งเพลงให้ เบิร์ด ธงไชย ร้อง ผมก็ต้องมุ่งหน้าไปที่แกรมมี่ พี่เต๋อ, พี่ดี้, พี่โอม ชาตรี โอกาสที่เขาจะรับซื้อเพลงจากคนที่อยู่นอกระบบเป็นไปได้ยากครับ แต่สุดท้ายน้องๆ ต้องประเมินตัวเองแบบไม่เข้าข้างตัวเองด้วย ว่าเราไหวมั้ย เราได้จริงมั้ย?

ถาม: ช่วงนี้ อาจารย์มีผลงานเพลงอะไรบ้างครับ และโครงการที่จะทำในอนาคตอันใกล้

ตอบ: ทุกวันนี้ ผมรับแต่งเพลง Corporate เพลงบริษัท องค์กร Event หน่วยงานรัฐ ฯลฯ เป็นงานหลักครับ แต่ปลายปีนี้จะมีผลงานเพลงป๊อป ออกมาเป็นโปรเจ็คท์เลย ให้คนที่ชอบลายเซ็นการประพันธ์เพลงของผมได้หายคิดถึงกันนะครับ ผมยังมีเรื่องที่อยากทำอีกมากมาย ลองติดตามข่าวสารได้จากทางหน้า Facebook สุรักษ์ สุขเสวี ได้เลยครับ

สุรักษ์ สุขเสวี

ถาม: ช่วงที่ อาจารย์ทำงานประจำ กิจวัตรประจำวัน และมีวินัยอย่างไรบ้าง เผื่อเป็นแบบอย่างให้กับน้องๆ รุ่นใหม่ที่อยากเป็นแบบอาจารย์

ตอบ: บังเอิญผมมีโครงสร้างชีวิตที่เรียบง่าย อาจจะไม่มีอะไรแนะนำมากนักในเรื่องการจัดสรรเวลาในชีวิตประจำวัน แต่สิ่งหนึ่งที่ผมยึดถือตลอดมา คือต้องแต่งเพลงออกมาให้ตัวเองชอบก่อน และต้องไม่สร้างความเสียหายเพราะผิดเวลากับลูกค้า คุณจะต้องรู้ว่าภาพใหญ่ที่คุณฝันไว้ในแต่ละเดือนแต่ละปี ต้องใช้เวลามากน้อยแค่ไหนในการทำสิ่งนั้น เมื่อถึงจุดหนึ่งเราจำเป็นจะต้องค่อยๆ ตัดทอนสิ่งที่ไม่จำเป็นออกไป เพื่อให้ไม่หลุดไปจากเรื่องใหญ่ที่คิดไว้ ถ้าขยันเก็บเกี่ยวความสุขรายทาง ไปไม่ถึงเป้าหมายก็ไม่ต้องโทษใคร แต่ถ้ามันมีเหตุการณ์อื่นๆ ที่เหนือการควบคุม ทำให้เราทำไม่ได้จริงๆ ก็อย่าไปซีเรียส แค่รู้กับใจตัวเองว่าเราทำดีที่สุดแล้ว ก็เพียงพอแล้วครับ

ถาม: อยากถามความเห็นอาจารย์ ถึงสถานการณ์วงการเพลงบ้านเรา อาจารย์คิดว่าทิศทางต่อจากนี้จะเป็นเช่นไร

ตอบ: ผมบอกได้เลยว่ามันไม่สามารถใช้คำว่าดี ในวงการเพลงไทยมาเกือบยี่สิบปีแล้ว และเป็นแบบนี้ทั้งโลก แต่ถึงกระนั้นก็ยังมีคนที่เก็บเกี่ยวความสำเร็จได้ในระดับที่น่าพอใจ พวกเราต้องลดความคาดหวัง พร้อมๆ กับต้องเพิ่มความมุ่งมั่นตั้งใจ ปรับตัว ทำทุกสิ่งอย่างที่ต้องทำเพื่อจะอยู่รอดกัน มีนวัตกรรมอะไรใหม่ๆ ให้เราเข้าไปร่วมไปทำ ก็ต้อง “ไปกับมัน” เพื่อสร้างทางเลือกให้ตัวเอง ผมอยู่ตรงนี้เพราะรักสิ่งที่ทำ ไม่ต้องรับผิดชอบชีวิตใคร เลยง่ายขึ้นเยอะ ไม่ได้แปลว่าเก่ง แต่ผมเชื่อนะ ว่ามันต้องดีขึ้นกว่านี้ เพราะมนุษย์จะค่อยๆ หาหนทางจัดสรร ลองผิดลองถูก จนหาวิธีที่จะอยู่รอดกันดีๆ ได้แบบทั่วถึงถ้วนหน้า แบบที่มันเคยเป็นสมัยก่อนนั่นแหละ เราแค่ต้องอดทนรอ และต้องไหลไปกับมัน

สุรักษ์ สุขเสวี

ถาม: การกลับมาของการขายเทป (ม้วนละ 690 บาท) แผ่นเสียง กระทั่ง CD อาจารย์คิดอย่างไรกับปรากฏการณ์ดังกล่าว

ตอบ: ผมไม่คิดว่ามันจะสามารถกลับมายึดพื้นที่นวัตกรรมหลักในการฟังเพลงได้นะ แต่อย่างน้อยก็เก๋ไก๋ และเป็นเรื่องที่ดี เพราะนวัตกรรมเหล่านี้มันสะท้อนถึงความศิวิไลซ์ของยุคเพลงนั้น เราทำทุกสิ่งที่ต้องใช้ทักษะทางศิลปะ ตั้งแต่การแต่งเพลง การบันทึกเสียง การให้ข้อมูล ชื่อคนทำงานที่เกี่ยวข้องทุกฝ่าย ตั้งแต่นักดนตรี เอ็นจิเนียร์ เวลา และสถานที่ที่บันทึกเสียง ชื่อรุ่นเครื่องดนตรี เครื่องไม้เครื่องมือในการทำดนตรี ชื่อคนที่จัดการทางธุรกิจ จนถึงชื่อคนออกแบบปก มันเป็นสิ่งที่สะท้อนว่าทุกคนในช่วงเวลานั้น ร่วมกันสร้างสรรค์งานดนตรี ทุกคนมีความสำคัญ และพวกเราอยู่ด้วยกันในช่วงเวลาของทั้งความสุข และความสำเร็จ ถ้ามันจะมีคนกลุ่มหนึ่ง หยิบเอานวัตกรรมเหล่านี้ออกมาใช้ และหาความสุขทางเสียงจากมันได้จริงๆ ทำไมจะไม่ดี ผมต้องขอบคุณด้วยซ้ำที่ช่วยกันทำให้มันยังมีตัวตนอยู่

ถาม: หลัง COVID จางไป คนบันเทิงโดยเฉพาะศิลปินคงมีงานมากขึ้น อาจารย์คิดว่ารูปแบบวงการเพลงจะเป็นอย่างไรหลังจากนี้ (วงการเพลงทั้งไทย และทั่วโลก)

ตอบ: ผมเชื่อว่ามันจะไม่มีอะไรที่น่าตื่นเต้นมากหรอกครับ เพราะเรายังคงได้รับผลกระทบจากความสูญเสียไปสองปีเต็มๆ มีปัญหามากมายก่ายกองทั้งภาครัฐ และส่วนตัวของเราเองที่ต้องค่อยๆ สะสางค่อยๆ แก้กันไป แต่สิ่งที่ดีงามคืออย่างน้อยพวกเราก็ไม่ต้องอยู่เฉยๆ ยังได้ลงมือทำอะไรที่ตัวเองอยากทำ ได้มีความหวัง ได้ทำตามความฝัน แน่นอนว่าจะต้องมีบางคนที่เก็บเกี่ยวเงินทอง และความสำเร็จได้ แต่ภาพรวมๆ แล้ว คนวงการดนตรียังคงต้องหาทางอยู่รอดกันต่อไป แต่จะไม่ลำบากที่สุดเหมือนเมื่อสองปีที่ผ่านมาครับ

ขอขอบคุณรูปศิลปินจาก https://www.ifeelfinemusic.com และภาพส่วนตัวของอาจารย์ “สุรักษ์ สุขเสวี”