ช่วงสัปดาห์ที่ผ่านมา มีข่าวใหญ่ที่สร้างความตกใจให้หลายคนที่ได้ทราบ นั่นคือ Shopee บริษัทยักษ์ใหญ่อีคอมเมิร์ซในสิงคโปร์ ประกาศ ‘ปลดพนักงานออกจำนวนมาก’ ในหลายประเทศพร้อมกัน สร้างปรากฎการณ์ Shopee Effect ที่ฮือฮาไปทั่วโลก พร้อมกับความสงสัยว่า หรือนี่คือสัญญาณที่ส่อว่า อีคอมเมิร์ช ที่ทุกคนเคยคิดว่ากำลังเป็น “ขาขึ้น” จริงๆแล้ว เป็น “ขาลง” ไปแล้วหรือ?
โดยการปลดพนักงานครั้งใหญ่นี้ จะส่งผลกระทบต่อพนักงาน ShopeeFood และ ShopeePay ในหลายตลาด รวมถึงอินโดนีเซีย ไทย และเวียดนาม โดยนอกเหนือจากตลาดบ้านเกิดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แล้ว Shopee ยังตั้งอยู่ในไต้หวัน, บราซิล, เม็กซิโก, ชิลี และโคลอมเบีย และข่าวการปลดพนักงานครั้งนี้เกิดขึ้นเพียงไม่กี่เดือนหลังจากที่มีข่าวหลุดเกี่ยวกับการตัดสินใจของ Shopee ที่จะปิดกิจการในอินเดีย และเลิกจ้างพนักงานกว่า 300 คนในประเทศ
ทั้งนี้ หากอ้างอิง กรมพัฒนาธุรกิจการค้า พบว่า ปี 2021 ขณะที่ บริษัท ช้อปปี้ (ประเทศไทย) จำกัด มีรายได้ 13,322.18 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 129.18% แต่ยังขาดทุน 4,972.56 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 19.24%
ขณะที่ คู่แข่งแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ช อย่าง บริษัท ลาซาด้า จำกัด มีรายได้ 14,675.29 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 46.58% ที่สำคัญคือพลิกกลับมามีกำไรด้วยตัวเลข 226.88 ล้านบาท สวนทางกับปีก่อนหน้าที่ขาดทุน 3,988.77 ล้านบาท
ส่วน ‘บริษัท เซ็นทรัล เจดี คอมเมิร์ซ จำกัด’ มีรายได้รวม 7,443.35 ล้านบาท เติบโตกว่า 113.17 ล้านบาท แต่เมื่อหันไปมองพบว่าขาดทุนกว่า 1,930.44 ล้านบาท เพิ่มขึ้นกว่า 40.34% ด้วยกัน
เมื่อข้อเท็จจริงปรากฎออกมาเช่นนี้ ทำให้หลายคนอยากหาคำตอบให้กับข้อข้องใจที่เกริ่นมาข้างต้นว่า หรือนี่จะเป็นสัญญาณที่สวนทางกับสิ่งที่เราคิดมาตลอดว่า ยิ่งเมื่อเกิดวิกฤตโควิด ผู้คนก็หันมาช้อปออนไลน์กันมากขึ้น จึงทำให้แพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ชเติบโตอย่างมาก แต่แท้จริงแล้วกลับไม่ใช่เช่นนั้น
แล้วแนวทางที่ถูกต้องต่อปรากฎการณ์ Shopee Effect การปลดคนออกครั้งใหญ่ เป็นอย่างไร วันนี้มาฟังมุมมองจาก ภาวุธ พงษ์วิทยภานุ กรรมการผู้จัดการและผู้ก่อตั้ง TARAD.com ที่มาให้สัมภาษณ์ไว้ในรายการ THANTALK ในหัวข้อ “Shopee เอฟเฟกต์” ทิศทางอุตสาหกรรม (15/06/65)
รู้จัก Shopee แบรนด์อีคอมเมิร์ชโดนใจชาวเอเชียกันก่อน
ก่อนจะไปหาคำตอบคลายข้อข้องใจ มารับรู้ข้อมูลย่อๆ ของแบรนด์ Shopee แพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ช ที่ไม่ใช่ได้รับความนิยมแค่ในบ้านเราเท่านั้น แต่ในเอเชีย ก็เป็นที่รู้จักและชื่นชอบเช่นกัน
Shopee ก่อตั้งโดยมหาเศรษฐีสิงคโปร์ Forest Li ซึ่งมีสำนักงานใหญ่อยู่ที่สิงคโปร์ และมีบริษัทแม่ คือ SEA Group (Garena) จนกระทั่งมาในปี 2015 ได้ขยายธุรกิจในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ได้แก่ มาเลเซีย อินโดนีเซีย เวียดนาม ฟิลิปปินส์ ไต้หวัน และไทย โดย Shopee เป็น Marketplace รูปแบบ C2C และเพิ่มช่องทาง B2C ในรูปแบบผสมผสาน (Hybrid Model)
และในปลายปี 2019 ในไทยมีการจัดตั้งคลังสินค้า Shopee Warehouse และ Shopee Xpress ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งในการสร้าง Ecosystem ของตัวเอง จากเดิมมีแค่ AirPay ที่เป็นระบบ Payment แล้ว ซึ่งทำให้จำหน่ายสินค้าได้เพิ่มขึ้นและจัดส่งสินค้าได้เพิ่มขึ้นถึง 4 เท่า
ยกตัวอย่างความสำเร็จของ Shopee ในประเทศไต้หวัน ในปี 2015 มีผู้ใช้มากถึง 300 ล้านคนภายในหนึ่งปี มียอดซื้อขายสินค้ามากกว่า 200 ล้านรายการต่อเดือน มียอดดาวน์โหลดมากกว่า 1,500 ล้านครั้ง สรุปคือ ประชากรในไต้หวันจำนวน 23 ล้านคน ใช้ Shopee ถึง 65 เปอร์เซ็นต์
เปิดประเด็น Shopee Effect เกิดขึ้นได้อย่างไร พร้อมเปรียบเทียบ Shopee-Lazada ใครมีแต้มต่ออย่างไรในธุรกิจอีคอมเมิร์ชโลก
เมื่อข้อมูลการประกอบธุรกิจที่บอกเล่ามา ก็ดูเหมือนว่า Shopee ไปได้สวย บนเส้นทางอีคอมเมิร์ช แต่ทำไมในวันนี้จึงมีการปลดคนออกครั้งใหญ่ ต่อประเด็นนี้ คุณภาวุธ ผู้ก่อตั้ง TARD.com แพลตฟอร์มขายของออนไลน์ชื่อดังของไทย ได้วิเคราะห์ว่า
“จริงๆ แล้วอีคอมเมิร์ชในตอนนี้ไม่ได้หดตัว ยังโตขึ้นอย่างต่อเนื่อง แต่ด้วยสภาพเศรษฐกิจที่มีการหดตัวอยู่ในตอนนี้ จึงมีผลกระทบต่อการลงทุนบางส่วน ซึ่งถ้าผมเป็น Shopee ผมจะพยายามรักษาธุรกิจหลักเอาไว้ ส่วนธุรกิจที่เปิดใหม่ หรือธุรกิจที่ไม่แข็งแรง อาจจะต้องชะลอธุรกิจนั้นไปก่อน อย่างธุรกิจ Shopee food ที่เป็นธุรกิจดิลิเวอรี่อาหาร ก็มีคู่แข่งไม่น้อย ถ้าในไทย ก็มีทั้ง แกรป ไลน์แมน ฟู้ดแพนด้า โรบินฮู้ด”
“ส่วนธุรกิจหลัก คือ อีคอมเมิร์ช แน่นอนว่า Shopee ก็ต้องแข่งขันกับคู่แข่งสำคัญอย่าง Lazada ซึ่งการเปิดศึกทุกด้านคงไม่ใช่เรื่องดีเท่าไร ดังนั้น การลดคน ก็เป็นเหมือนหนึ่งมาตรการที่ทาง Shopee ตัดสินใจทำ เพื่อกลับมาโฟกัสในธุรกิจหลักที่ยังเป็นเบอร์ต้นๆ ในตลาด”
“แต่อย่างไรก็ดี การปลดคนออกในครั้งนี้เป็นการทำในระดับภูมิภาค การกระทำนี้จึงมีนัยซ่อนอยู่ที่ต้องทำความเข้าใจ อย่างในประเทศอินเดีย ก็เป็นประเทศใหม่ที่ทาง Shopee เพิ่งไปเปิดตลาดไม่นาน ย่อมจะเห็นว่ามีแนวโน้มที่จะต้องใช้เงินลงทุนอีกเยอะ กว่าจะสร้างตลาดขึ้นมาได้เมื่อเห็นเช่นนั้น การปิดตรงนั้นหรือชะลอการลงทุนไว้ก่อน ก็เป็นสิ่งที่ควรทำในตอนนี้ ซึ่งก็เกี่ยวโยงกับเรื่องเงินลงทุนด้วย โดยเงินลงทุนใน Shopee ก็มาจากนักลงทุน ซึ่งจะต่างกับ Lazada ที่เงินลงทุนส่วนใหญ่มาจาก กลุ่ม อาลีบาบา”

“ดังนั้น การระดมทุนจากนักลงทุน เป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดปรากฏการณ์ Shopee Effect ด้วย เพราะเงินลงทุนที่ได้อาจได้มาน้อยกว่าที่ตั้งไว้ เมื่อเป็นเช่นนี้ก็ย่อมต้องเอาเงินลงทุนที่ได้มามาลงทุนในธุรกิจที่ได้ผลตอบแทนดีกว่าเป็นธรรมดา”
โซลูชั่นในทำนอง “ตัดแขนขาเพื่อรักษาชีวิต” จึงเกิดขึ้น แล้วถ้าถามว่าในตอนนี้ Lazada ที่ได้แหล่งเงินลงทุนมาจากอาลีบาบากรุ๊ป จะมีแต้มต่อที่มากกว่า Shopee หรือไม่นั้น ต่อประเด็นนี้ คุณภาวุธ ให้คำตอบว่า
“ถ้ามองในแง่นั้น ก็อาจจะกล่าวได้ว่า Lazada มีแต้มต่อทางธุรกิจที่มากกว่า เพราะมีแบคซัพพอร์ตอย่างอาลีบาบากรุ๊ปที่สามารถทำกำไรได้มหาศาล จึงมีเงินสดเพียงพอที่จะมาลงทุนให้กับทาง Lazada ได้ ขณะที่ Shopee บริษัทแม่คือกลุ่ม SEA Group ที่มีรายได้มาจากธุรกิจเกมเป็นหลัก ซึ่งถ้าจะเอามาหมุนลงทุนในธุรกิจอีคอมเมิร์ชอย่างไรก็ไม่พอ เพราะธุรกิจอีคอมเมิร์ชใช้เงินมหาศาลในการทำตลาดทีเดียว”
“แต่อย่างไรก็ตาม ถ้ามองในแง่ของการให้บริการและการจัดการ Shopee น่าจะมีแต้มต่อที่มากกว่า Lazada เพราะดูจากคนใช้บริการ การปรับตัวเข้ากับธุรกิจท้องถิ่น Shopee ค่อนข้างทำได้ดีกว่า Lazada ในระดับหนึ่ง”
ปรากฏการณ์ “การปลดคนออกครั้งใหญ่” ของ Shopee ส่งผลต่อธุรกิจอีคอมเมิร์ชอย่างไร
“จากข่าวที่ออกมา Shopee Effect เกิดขึ้นจากการลดคนในธุรกิจรองของ Shopee ไม่ใช่การลดคนในธุรกิจหลัก” คุณภาวุธเปิดประเด็นเพื่ออธิบบายต่อว่า
“การลดคนในธุรกิจ Shopee Food และ Shopee Pay ซึ่งเป็นไลน์ธุรกิจรอง ไม่ได้เป็นตัวบ่งชี้ว่า Shopee จะถอยออกจากสมรภูมิอีคอมเมิร์ชแต่อย่างใด และเขายังต้องใช้เงินลงทุนเดินหน้าลุยในธุรกิจยี้ต่ออย่างแน่นอน เพราะในตอนนี้เขาก็ยังครองตำแหน่งเบอร์หนึ่งของแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ชในหลายประเทศ การจะมาลดการลงทุนเพื่อทำให้เสียอันดับนัมเบอร์วันตรงนี้น่าจะเป็นสิ่งที่ไม่เกิดขึ้นแน่นอน”
“และอีกประเด็นหนึ่ง เมื่อเปรียบเทียบธุรกิจของ Shopee และ Lazada ธุรกิจ Shopee จะมีพลวัต มีความเคลื่อนไหวมากกว่า ชี้วัดจากการที่ที่ผ่านมา Shopee กระโดดไปทำธุรกิจใหม่หลายด้าน และด้วยความที่บริษัทแม่อยู่ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หรือที่สิงคโปร์ การปรับตัวจึงเป็นไปด้วยความเข้าใจในคนท้องถิ่นอย่างมาก”
“ขณะที่ Lazada เป็นบริษัทที่มาจากประเทศจีน วัฒนธรรมของเขาจึงต่างจากวัฒนธรรมในอาเซียนไม่น้อย ดังนั้น การทำงานหลายอย่างของ Lazada อาจปรับตัวสู้ทาง Shopee ไม่ได้ เพราะที่ผ่านมา Shopee จะออกแคมเปญโปรโมชั่นอะไรออกมามากมายไปหมด ขณะที่ Lazada เดินตามนโยบายของทางประเทศจีนเป็นหลัก”
“จนถึงตอนนี้ แม้จะมีการประกาศปลดคนออกครั้งใหญ่ แต่อัตราการเติบโตของ Shopee ก็ยังคงน่าสนใจ ผมเป็นนักลงทุน ผมก็ยังคงตัดสินใจที่จะลงทุนกับ Shopee ต่อไป เกมนี้จึงต้องบอกว่า “ต้องดูไกลๆ” เพราะการลงทุนในธุรกิจอีคอมเมิร์ช ไม่สามารถดูและตัดสินได้ภายใน 3-5 ปีเท่านั้น ทว่า เรากำลังพูดถึงการลงทุนที่คาดหวังผลไปเป็นหลัก 10 ปี”
“เพราะถ้าไปดูตัวอย่างของ Amazon ของสหรัฐอเมริกา เขาทำธุรกิจอีคอมเมิร์ชขาดทุนไปเป็น 10 ปี ถึงจะเริ่มกำไร แต่พอกำไรแล้วก็ฉุดไม่อยู่กำไรแบบระเบิดระเบ้อทันที กลายเป็นธุรกิจเบอร์หนึ่งที่ควบคุมการค้าปลีกในสหรัฐอเมริกาไปเลย ด้วยเหตุนี้ ในตอนนี้ พูดได้ว่า Shopee และ Lazada ก็กำลังเดินตามรอย Amazon อยู่ในเส้นทางเดียวกัน ดังนั้นในอีก 10 ปีต่อจากนี้ ทั้ง Shopee และ Lazada ก็มีแนวโน้มที่จะทำกำไรต่อได้แบบไม่ยากเลย โดยในประเทศไทยคาดว่าต้องมีการลงทุนต่อเพื่อให้อีคอมเมิร์ชเข้าถึงตลาดในประเทศไทยมากขึ้น”
“นอกจากนั้น การชะลอธุรกิจ Shopee Pay และ Shopee Food เอาไว้ก่อนนี้ ยังเป็นการหยุดงบที่ใช้ไปกับการโฆษณาในสองธุรกิจนี้ด้วย เพราะถ้าไปย้อนดูงบประมาณ Shopee รวมไปถึง Lazada ใช้ในการโฆษณาในแต่ละปี ใช้ไปเกือบพันล้านบาท และในแต่ละเดือนก็ใช้เงินโฆษณาไปเป็นร้อยๆ ล้าน ดังนั้น ถ้าประหยัดงบโฆษณาตรงจุดไหนได้ ก็อาจจะทำให้เกิดกำไรเพิ่มขึ้นมาได้ทันที”
“และต่อไปเมื่อ Shopee และ Lazada สามารถยึดครองตลาดในประเทศไทยได้ ก็ย่อมเกิดผลกระทบกับธุรกิจค้าปลีกในไทย ทั้งห้างสรรพสินค้า ธุรกิจค้าขายขนาดกลางและขนาดเล็ก ที่เคยมียอดขายหน้าร้าน ตรงนี้คือจุดที่น่ากลัวสำหรับธุรกิจเหล่านี้ เพราะเมื่อธุรกิจต่างๆ เริ่มรุกเข้าไปขายในแพลตฟอร์ม market place และ Shopee หรือ Lazada มากขึ้น นั่นเท่ากับการตัดตัวกลางออกไป จากเดิมที่ต้องขายผ่านยี่ปั๊ว ซาปั๊ว ตอนนี้สามารถกดสั่งซื้อสินค้าได้จาก Shopee หรือ Lazada ได้โดยตรง”
“ดังนั้น อาจฟันธงได้เลยว่า อีก 3-5 ปี ธุรกิจค้าปลีกที่มากกว่าโชห่วย เช่นร้านค้าตามตัวอำเภอต่างๆ ร้านเหล่านี้น่าจะได้รับผลกระทบหนักมาก เพราะผู้ซื้อจะซื้อสินค้าผ่านร้านเหล่านี้น้อยลงและหันไปซื้อสินค้าผ่านระบบออนไลน์ มาร์เก็ตเพลส และอีคอมเมิร์ชเหล่านี้มากขึ้น”
จะมี แสงสว่างปลายอุโมงค์เกิดขึ้นไหม ในธุรกิจดิจิทัล ท่ามกลางภาวะเงินเฟ้อโลกและเศรษฐกิจตกต่ำต่อเนื่อง
“การวิเคราะห์ตลาดดิจิทัลในไทยและในต่างประเทศที่เป็นประเทศที่เจริญแล้ว ย่อมต้องมองคนละมุม” นี่เป็นสิ่งที่คุณภาวุธเกริ่น เมื่อถามถึงแนวโน้มต่อไปของ ธุรกิจดิจิทัล ที่ต้องเติบโตฝ่าวิกฤตภาวะเงินเฟ้อและเศรษฐกิจตกต่ำทั่วโลก
“สำหรับอีคอมเมิร์ชในประเทศไทย ซึ่งเป็นประเทศกำลังพัฒนา อย่างไรเสีย ธุรกิจอีคอมเมิร์ชและดิจิทัลก็ยังเติบโต เพราะ “ดิจิทัล” ก็ยังมีบทบาทและคนในภาคพื้นเอเชียก็อ้าแขนโอบรับเทคโนโลยีดิจิทัลในแทบทุกแพลตฟอร์ม และทุกครั้งที่เกิดวิกฤตขึ้น อีคอมเมิร์ช ก็ยังคงเป็นธุรกิจที่อย่างไรก็โต เพราะช่องทางออนไลน์ เป็นช่องทางที่ทำให้เกิดประสิทธิภาพและประสิทธิผลได้มากสุด ดังนั้น ยืนยันว่า ธุรกิจดิจิทัลในไทยก็ยังโต แค่อาจต้องมีการปรับลดบางส่วนให้สอดคล้องกับเม็ดเงินลงทุนที่อาจหดตัวลงไปบ้าง”
ดังนั้น ผู้ดำเนินรายการ ได้สรุปอย่างตรงประเด็นว่า สัญญาณการปลดคนออกของ Shopee จึงไม่ใช่สัญญาณถอย แต่เป็นสัญญาณที่จะตั้งลำ เพื่อเดินต่อไปมากกว่า
ปรากฎการณ์ทางเศรษฐกิจที่ต้องเรียนรู้และทำความเข้าใจ
รู้ทุกเรื่อง ‘สถานีชาร์จ EV’ ทางเลือกที่ สถานีบริการน้ำมัน ต้องปรับตัวเพื่อไปต่อ















