หลายคนอาจยังรู้ว่า ขมิ้นชัน เป็นหนึ่งในสมุนไพร Product Champion ของไทย ที่มีศักยภาพทางการค้าสูง สามารถแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ได้หลากหลาย ทั้งจำหน่ายในรูปแบบวัตถุดิบสมุนไพร เครื่องเทศ สารสกัดและน้ำมันหอมระเหยจากขมิ้นชัน อีกทั้งยังสามารถใช้เป็นส่วนผสมหรือวัตถุดิบในผลิตภัณฑ์อื่นๆ อาทิ อาหารและเครื่องดื่ม อาหารเสริม ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดและบำรุงร่างกาย และเครื่องสำอางไทย รั้งอันดับ 8 ประเทศที่มีมูลค่าค้าปลีกสินค้าสมุนไพรสูงที่สุดในโลก
เมื่อพิจารณามูลค่าค้าปลีกสินค้าสมุนไพรเป็นรายตลาด พบว่า ในปี 2564 ตลาดค้าปลีกสินค้าสมุนไพรขนาดใหญ่ของโลก 3 อันดับแรก ได้แก่ จีน มีมูลค่า 17,039.9 ล้านเหรียญสหรัฐ เป็นสัดส่วนร้อยละ 31.13 ของมูลค่าค้าปลีกโลก สหรัฐฯ มีมูลค่า 7,636.4 ล้านเหรียญสหรัฐ เป็นสัดส่วนร้อยละ 13.95) และ ญี่ปุ่น มีมูลค่า 4,268.6 เหรียญสหรัฐ เป็นสัดส่วนร้อยละ 7.80 ตามลำดับ
ส่วน ไทย เป็นประเทศที่มีมูลค่าค้าปลีกสินค้าสมุนไพร อยู่ในอันดับที่ 8 ของโลก ปี 2564 มีมูลค่าค้าปลีกสินค้าสมุนไพรรวม 1,483.5 ล้านเหรียญสหรัฐฯ หดตัวจากปีที่ผ่านมา ร้อยละ 0.77 อย่างไรก็ตามในปี 2565 คาดการณ์ว่าจะมีมูลค่าค้าปลีก 1,534.2 ล้านเหรียญสหรัฐ ขยายตัวร้อยละ 3.42 ผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนผสมของสมุนไพร จึงมีโอกาสเติบโตสูงทั้งในตลาดต่างประเทศ และตลาดในประเทศ จึงนับเป็นโอกาสดีในการขยายตลาดของผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนผสมของสมุนไพรขมิ้นชัน ซึ่งเป็นหนึ่งในสมุนไพรที่มีศักยภาพของไทย และเป็นสมุนไพรที่เป็นที่รู้จักและคุ้นเคยของผู้บริโภคทั่วโลก
สถิติน่าสนใจ บ่งชี้ว่า ขมิ้นชัน คือพืชสมุนไพรเศรษฐกิจ สร้างรายได้ให้ประเทศอย่างต่อเนื่อง
ขมิ้นชัน และผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนผสมของขมิ้นชัน เป็นสมุนไพรที่ค่อนข้างเป็นที่รู้จักของผู้บริโภคทั่วไป จึงมีโอกาสเติบโตสูงทั้งตลาดต่างประเทศและในประเทศ จากข้อมูล Trademap.org ในปี 2564 การส่งออกสินค้าขมิ้นชันของโลก มีมูลค่า 352.56 ล้านเหรียญสหรัฐ โดยอินเดียเป็นผู้ส่งออกรายใหญ่ที่สุดของโลก ขณะที่การนำเข้าขมิ้นชัน มีมูลค่ารวม 358.89 ล้านเหรียญสหรัฐ ประเทศผู้นำเข้าที่สำคัญ ได้แก่ สหรัฐอเมริกา อินเดีย และบังคลาเทศ

ข้อมูลการส่งออกและนำเข้าขมิ้นชันของไทย จากกรมศุลกากร ในปี 2564 ไทยส่งออกสมุนไพรเป็นมูลค่า 2.97 ล้านเหรียญสหรัฐ โดยตลาดส่งออกที่สำคัญของไทย คือ อินเดีย โดยมีสัดส่วนร้อยละ 66.1 และในด้านการนำเข้า ไทยนำเข้าสินค้าขมิ้นชัน เป็นมูลค่า 1.19 ล้านเหรียญสหรัฐ เป็นการนำเข้าจากเมียนมา ร้อยละ 65.2
ส่วนในปี 2564 ไทยมีราคาส่งออกต่อหน่วย (Unit Value) 2,244 เหรียญสหรัฐ/ตัน แม้ว่าจะสูงกว่าราคาต่อหน่วยของโลก (1,612 เหรียญสหรัฐ/ตัน) แต่ไทยยังมีศักยภาพในการพัฒนาและเพิ่มมูลค่าขมิ้นชัน เช่น การใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมด้านการเกษตร และการแปรรูปขมิ้นชัน เป็นต้น โดยอาจศึกษาแนวทางการเพิ่มมูลค่าขมิ้นชันจากประเทศผู้ส่งออกที่มีราคาส่งออกต่อหน่วยสูง อาทิ ญี่ปุ่น และเกาหลีใต้ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นประเทศที่มีความก้าวหน้าด้านการเกษตรและเทคโนโลยีการแปรรูป
เปิดศักยภาพ 3 ด้าน สร้างโอกาสให้ ขมิ้นชัน สินค้าสมุนไพรไทยโกอินเตอร์
สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) ได้ศึกษาและวิเคราะห์โอกาสทางการค้าสินค้าสมุนไพรไทย โดยได้หยิบเอาขมิ้นชัน สมุนไพรไทยที่มีศักยภาพมาวิเคราะห์ให้เห็นถึงโอกาส ดังนี้

การเพาะปลูก
เมื่อพิจารณาปริมาณการส่งออกและนำเข้าขมิ้นชันของไทย พบว่า ในปี 2564 ไทยส่งออก 1,280.77 ตัน และนำเข้า 2,007.97 ตัน จะเห็นว่าไทยยังมีความต้องการนำเข้าขมิ้นชันจากต่างประเทศในปริมาณค่อนข้างสูง จึงเป็นโอกาสให้เกษตรกรไทยสามารถเพาะปลูกขมิ้นชันเป็นพืชทางเลือกในการสร้างรายได้หรือปลูกเป็นรายได้เสริมจากพืชหลัก และภาครัฐสามารถส่งเสริมการปลูกเพื่อทดแทนการนำเข้า
นอกจากนี้ ต้องส่งเสริมการปลูกให้ได้มาตรฐานเป็นที่ยอมรับ ส่งเสริมให้เกษตรกรเพาะปลูกขมิ้นชันในจังหวัดที่มีพื้นที่ความเหมาะสมของที่ดินสำหรับขมิ้นชัน (Agri-map) รวมทั้งการปลูกเพื่อให้ได้ราคาดี เช่น ปลูกให้มีสารเคอร์คูมินอยด์สูง ปลูกขมิ้นชันอินทรีย์ ตลอดจนการปรับปรุงพันธุ์เพื่อเพิ่มผลผลิตและคุณภาพของขมิ้นชัน

การแปรรูป และการสร้างมูลค่าเพิ่ม
จากสถิติการค้าระหว่างประเทศพบว่า ราคาส่งออกขมิ้นชันของไทยมีแนวโน้มลดลง (ในปี 2564 อยู่ที่ 2,244 เหรียญสหรัฐ) ไทยจึงควรศึกษาแนวทางการเพิ่มมูลค่าจากประเทศที่มีราคาส่งออกต่อหน่วยสูง อาทิ ญี่ปุ่น (111,313 เหรียญสหรัฐ/ตัน) สหรัฐอเมริกา (6,373 เหรียญสหรัฐ/ตัน) ซึ่งเป็นประเทศที่มีความก้าวหน้าด้านการเกษตรและเทคโนโลยีการแปรรูป และส่งเสริมให้ผู้ประกอบการแปรรูปสมุนไพรสามารถเข้าถึงเทคโนโลยีที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ส่งเสริมการผลิตสารสกัดขมิ้นชันที่ได้มาตรฐานเพื่อป้อนเข้าสู่อุตสาหกรรม ส่งเสริมให้มีระบบตรวจสอบย้อนกลับ เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้ผู้บริโภค
ตลอดจนเชื่อมโยงหน่วยงานวิจัยกับเกษตรกรหรือผู้ประกอบการ เพื่อรับทราบความต้องการจากภาคการผลิต ให้ผลงานวิจัยสามารนำไปใช้ประโยชน์ได้จริง และผลักดันให้เกิดการแปรรูปเพื่อเพิ่มมูลค่าสินค้าสมุนไพร ปรับเปลี่ยนจากการขายและส่งออกขมิ้นชันในรูปแบบวัตถุดิบ เป็นสินค้าที่มีมูลค่าสูง

การตลาด
ส่งเสริมตลาดในประเทศ เชื่อมโยงเกษตรกรกับผู้ประกอบการ เพื่อให้เกษตรกรมีตลาดที่แน่นอน และภาคอุตสาหกรรมมีวัตถุดิบที่ได้มาตรฐาน ป้อนเข้าสู่กระบวนการแปรรูปอย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้ สามารถเชื่อมโยงผลิตภัณฑ์ขมิ้นชันรวมทั้งสมุนไพรแปรรูปอื่น ๆ กับภาคบริการท่องเที่ยว
อาทิ การท่องเที่ยวเชิงเกษตร การท่องเที่ยวเชิงสุขภาพและความงาม สำหรับด้านการส่งออก เนื่องจากปัจจุบันไทยส่งออกไปอินเดีย เป็นสัดส่วนถึงร้อยละ 66.1 จึงควรพิจารณาเพิ่มสัดส่วนการส่งออกไปตลาดอื่น ๆ โดยเฉพาะตลาดที่มีราคานำเข้าต่อหน่วยสูง อาทิ สหรัฐอเมริกา และเนเธอร์แลนด์
นอกจากนี้ เกษตรกร ผู้ผลิต ผู้ประกอบการ รวมถึงผู้ส่งออกต้องติดตามแนวโน้มความต้องการของผู้บริโภคอย่างต่อเนื่อง เพื่อสามารถผลิตสินค้าตั้งแต่การเพาะปลูก และการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ที่ตอบสนองความต้องการของตลาดทั้งภายในประเทศและต่างประเทศ
ดังนั้น ถ้าขมิ้นชันของไทยหากได้รับการส่งเสริมที่ดี ย่อมมีโอกาสในการพัฒนาและสร้างมูลค่าการค้าให้สูงขึ้นได้อีกมาก โดยทุกภาคส่วนทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน สถาบันวิจัย สถาบันการศึกษา ชุมชน และเกษตรกร ต้องบูรณาการการทำงานและให้ความร่วมมือกัน ตั้งแต่การผลิตขมิ้นชันที่เป็นวัตถุดิบต้นน้ำ จนถึงปลายน้ำที่นำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ โดยมีการส่งเสริมการวิจัยและพัฒนา นำเทคโนโลยีและนวัตกรรมมาใช้ การสร้างความแตกต่างและสร้างมูลค่าเพิ่มให้ผลิตภัณฑ์ (อาทิ เพิ่มมูลค่าเป็นสารสกัดขมิ้นชัน น้ำมันหอมระเหย เพื่อเป็นสารตั้งต้นในการผลิตสินค้า ทั้งกลุ่มอาหารและเครื่องดื่ม อาหารเสริม และเครื่องสำอาง) ตลอดจนการเผยแพร่ข้อมูลความรู้เพื่อเป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาสมุนไพรขมิ้นชันของไทย และเพื่อให้สามารถแข่งขันได้ในเวทีโลกอย่างแข็งแกร่งต่อไป
ที่มา : บทความวิเคราะห์ เรื่อง “โอกาสทางการค้าสินค้าสมุนไพรไทย กรณีศึกษา: สินค้าขมิ้นชัน” จากเว็บไซต์ สนค.
ไทยเรามีสินค้าอะไรที่มาแรงในยุคนี้อีกบ้าง?
มหาอำนาจอาหารโลก ฝันไกลของไทย กับความท้าทายท่ามกลางมาตรการลดการนำเข้าอาหารทั่วโลก











