Deep Tech Startup วงการเกษตรไทย ฝันไกล ที่ไปถึงได้จริง สรุปใจความจากสมุดปกขาวขับเคลื่อนวิสาหกิจเกษตรไทยฉบับล่าสุด

September 5, 2022

การสร้างธุรกิจใหม่ด้วย เทคโนโลยีเชิงลึก หรือ Deep Tech Startup ล้วนมีโจทย์สำคัญ คือ การแก้ไขปัญหาสำคัญของโลก ซึ่งเกิดได้ในทุกอุตสาหกรรม ทุกวงการ ทั้งนี้ ถ้ามองในบริบทของประเทศไทย อุตสาหกรรมเกษตร ดูจะเป็นภาคอุตสาหกรรมการผลิตที่ใกล้ชิดกับวิถีชีวิตคนไทยมากที่สุด และแน่นอนว่ามีแนวคิดที่จะนำ เทคโนโลยีเชิงลึก ไปใช้ในการพัฒนาและแก้ปัญหาของเกษตรกรในหลากหลายมิติ โจทย์สำคัญจึงอยู่ที่การต่อยอด Deep Tech ให้ถูกทาง เพื่อผลักดันให้วงการเกษตรกรรมไทยเติบโตได้อย่างมีนัยสำคัญ

หากอ้างอิงตาม สมุดปกขาวการขับเคลื่อนพัฒนาระบบนิเวศวิสาหกิจเริ่มต้นด้านการเกษตรของประเทศไทย (Thailand AG Tech Startup Ecosystem Development) ได้รายงานข้อเท็จจริงว่า แม้ที่ผ่านมา เราจะบอกกันว่า ภาคการเกษตร มีความสำคัญอย่างยิ่งกับการขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทย เพราะมีคนอยู่ในภาคอุตสาหกรรมการเกษตรนี้ถึง 1 ใน 3 ของประเทศ แต่เมื่อไปดูตัวเลข มูลค่าของอุตสาหกรรมการเกษตรนี้มีเพียงแค่ 10 เปอร์เซ็นต์ ของจีดีพีเท่านั้น แถมภาคการเกษตรยังเป็นภาคส่วนที่เติบโตช้า รวมทั้งรายได้ของเกษตรกรก็ไม่มั่นคงเท่าที่ควรทั้งทีเป็นอาชีพสำคัญทั้งต่อการบริโภคของคนในประเทศและสำคัญต่อการส่งออกด้วย

มากไปกว่านั้น คนที่อยู่ในภาคการเกษตรไทยส่วนใหญ่ก็ยังต้องทำการเกษตรในแบบพึ่งพา ดินฟ้าอากาศ ซึ่งเป็นปัจจัยที่ควบคุมยาก นำมาสู่บทสรุปในเบื้องต้นว่า การทำการเกษตรของไทยยังขาด “นวัตกรรม” และต้องนำเข้าเทคโนโลยีจากต่างชาติไม่น้อย

ที่ผ่านมา เมื่อพูดว่า “ขาดเทคโนโลยีและนวัตกรรมในภาคการเกษตรไทย” เมื่อมาวิเคราะห์ถึงปัญหาจริงๆ จะพบว่าผู้ที่เป็น เจ้าของ จริงๆ ในภาคการเกษตรไทยยังเป็นรายใหญ่เพียงไม่กี่ราย เพราะฉะนั้นแรงจูงใจในการสร้างนวัตกรรมจึงมีน้อยลงไปด้วย พูดกันง่ายๆ คือ เกษตรกรมักมีเหตุผลยึดมั่นว่า ทำแบบเดิมก็ดีอยู่แล้ว จะเสียเวลา เสียเงินทุน มาสร้างของใหม่อย่าง Deep Tech Startup ไปทำไม?

นี่จึงเป็นแรงขับสำคัญ ที่จะต้องปรับเปลี่ยนทัศนคตินี้ แล้วเริ่มลงทุน ลงแรง เพื่อสร้าง Deep Tech Startup ของเราเองเสียตั้งแต่วันนี้อย่างจริงจัง มิเช่นนั้นเกษตรกรไทยอาจต้องจมอยู่กับปัญหาที่ไม่มีทางออกนี้ต่อไปเรื่อยๆ

แต่ก็ไม่ใช่ว่าในวันนี้ ประเทศไทยยังไม่เกิด Deep Tech Startup สายการเกษตร หรือ AgTech ซึ่งย่อมาจาก Agricultural Technology เลย เพราะอ้างอิงจากผลการสำรวจในปี 2020 พบว่าประเทศไทยมี AgTech ถึง 53 ราย ซึ่งส่วนใหญ่เป็นกลุ่มบริษัทเทคโนโลยีจัดการฟาร์ม เซ็นเซอร์ และระบบ IoT

และจากการเก็บข้อมูลเชิงลึก ก็พบว่าผู้ก่อตั้ง AgTech ในประเทศไทย ส่วนใหญ่ยังอยู่ในช่วงทดสอบ ช่วงบ่มเพาะ อายุเฉลี่ยของบริษัทเทคสายเกษตรนี้อยู่ที่ประมาณ 4.7 ปี ส่วนเม็ดเงินที่มาลงทุนใน AgTech ไทย 41 บริษัท มีการลงทุนไปทั้งหมด 772,200,000 บาท ซึ่งถ้าเทียบกับ มาเลเซีย เวียดนาม เมียนมา ก็ถือว่าใกล้เคียง แต่ถ้าไปเทียบกับ สิงคโปร์ อินโดนีเซีย ก็ยังห่างหลายเท่าตัว

ส่วนเมื่อเจาะลึกลงไปในเรื่องของแหล่งลงทุนที่มาลงทุนใน AgTech เมืองไทย พบว่าเงินลงทุนส่วนใหญ่มาจากนักลงทุนรายย่อยไม่ใช่บริษัทใหญ่ สิ่งนี้สะท้อนให้เห็นว่าบริษัทใหญ่ยังไม่เชื่อมั่นใน AgTech ประเทศไทย ส่วนใหญ่ยังงไปลงทุนในสตาร์ทอัพต่างประเทศ

ดังนั้น เพื่อให้เห็นภาพ จึงขอหยิบบเอาตัวอย่างความสำเร็จในต่างประเทศ กับวงการ AgTech ที่มีการเติบโตอย่างน่าพอใจ โดยในรายงาน White Paper นี้ได้ยกตัวอย่างไว้หลายกรณีศึกษาด้วยกัน แต่มี 2 ประเทศที่น่าสนใจ นั่นคือ เนเธอแลนด์ และ อิสราเอล

Harmelen, Netherlands – Large tomato greenhouse with ripe tomatoes and worker.

เนเธอแลนด์ ถือเป็น Role model ของ AgTech ทั่วโลกเพราะเนเธอแลนด์เป็นผู้ส่งออกอาหารอันดับสองของโลกเป็นรองแค่ สหรัฐอเมริกา เท่านั้น ซึ่งเป็นเรื่องน่าทึ่งมากเพราะเนเธอแลนด์มีพื้นที่ทางการเกษตรน้อยกว่าสหรัฐอเมริกาถึง 270 เท่า โดยเนเธอแลนด์มีสตาร์ทอัพมากถึง 4,000 กว่าราย ในจำนวนนี้มีสตาร์ทอัพที่เป็น AgTech ถึง 131 ราย

สำหรับ Key success ของ AgTech เนเธอแลนด์ นั่นคือ การเชื่อมโยงกัน ระหว่างภาครัฐ เอกชน และภาคการศึกษา และแน่นอนว่าที่ประสบความสำเร็จอย่างมาก คือ โครงการ Foodvalley ของเนเธอแลนด์ที่ตอนนี้เป็นแหล่งบ่มเพาะชื่อดัง และเป็นแหล่งทดสอบสตาร์ทอัพสายอาหารทั่วประเทศ

ส่วนอีกหนึ่งตัวอย่าง คือ อิสราเอล นี่คือ เมืองหลวงสตาร์ทอัพของโลก ทั้งที่ประเทศอิสราเอลแทบไม่มีทรัพยากรอะไรที่จะทำให้เมืองนี้เด่นเรื่องสตาร์ทอัพสายเกษตรได้เลย แต่ด้วยความไม่มีนี้เอง ทำให้เกิดการคิดและลงทุนอย่างหนัก เพื่อให้เกิดความมั่นคงทางอาหาร และภาครัฐให้ทุนวิจัยสูงถึง 4.25 เปอร์เซ็นต์ ของ GDP ประเทศ เรียกว่าสูงกว่าประเทศสหรัฐฯเสียอีก และเทียบกับไทย ได้กำหนดทุนงานวิจัยเพียง 1 เปอร์เซ็นต์ของ GDP ของประเทศเท่านั้นเอง

Quadcopter with camera flying over field. Photography quadcopter drone hovering over young green sprouts of wheat plants in a field. Smart agriculture concept.

โดยภาคการเกษตรในอสราเอลจะโดดเด่นมากในการใช้ โดรนเพื่อการเกษตร ซึ่งใช้โดนในการตรวจพื้นที่การเกษตร เก็บข้อมูลทางการเกษตร พ่นสารเคมี นอกจกนั้น รัฐบาลอิสราเอล ยังดึงดูดนักลงทุนด้วยมาตรการลดหย่อนภาษีให้กับบริษัทที่มาลงทุนในสตาร์ทอัพการเกษตรในประเทศด้วย

ที่ผ่านมามีการลงทุนใน AgTech Startup สูงถึง 4 เท่า นอกจากนั้น สำนักงานนวัตกรรมของอิสราเอล ยังสนับสนุนงบลงทุนให้กับสตาร์ทอัพ เพราะรู้ดีว่าในช่วงแรก AgTech หรือสตาร์ทอัพสายเกษตรอาจไม่ได้รับความสนใจเหมือนสตาร์ทอัพสายอื่น ทางหน่วยงานนี้จึงเข้ามาช่วยเติมเต็มตรงนี้ได้อย่างดี

มาถึงคำถามที่ว่า แล้วเราจะปรับเอาบทเรียนจากต่างประเทศที่ประสบความสำเร็จในการสร้าง AgTech Startup นี้มาใช้กับบริบทของประเทศไทยได้อย่างไร เพื่อสร้าง Ecosystem ที่ดีของ Deep Tech Startup และทำให้อุตสาหกรรมสตาร์ทอัพไทยเติบโตได้ในระยะยาว ซึ่งรายงานสมุดปกขาวนี้ ได้นำเสนอไว้ใน 5 แนวทาง ที่ต้องทำ

การลงทุนด้านการศึกษาและงานวิจัย เพราะเมื่อถอดบทเรียนจากเนเธอแลนด์ หรือ อิสราเอล เราจะเห็นได้เลยว่าเม็ดเงินลงทุนที่สนับสนุนการสร้าง AgTech Startup นั้นมีความสำคัญอย่างมาก
สร้างหน่วยงานเชื่อมโยงการทำงานระหว่าง ภาครัฐ ภาคธุรกิจ และภาคการศึกษาด้านการเกษตร Success case ที่เห็นได้ชัดในเรื่องนี้คือในโครงการ Food valley ของเนเธอแลนด์ และ ที่อิสราเอล ที่มีการดึงนักลงทุน เจ้าของธุรกิจ มาเจอกับสตาร์ทอัพ
จัดตั้งโปรแกรมเร่งการเติบโตของ AgTech Startup โดยเฉพาะ จากเดิมที่มีการสนับสนุนสตาร์ทอัพแบบรวม ๆ ในวันนี้อาจไม่ได้ผลเท่าการเจาะลึกลงไปสนับสนุนสตาร์ทอัพในแต่ละสาย อย่าง AgTech Startup อย่างจริงจัง
รวบรวมองค์ประกอบ สร้าง AgTech Startup Ecosystem ซึ่งจะช่วยลดต้นทุน ลดระยะเวลาในการประสานงาน และยิ่งดียิ่งขึ้น ถ้าพื้นที่นั้นตั้งอยู่ในพื้นที่การเกษตรเลย เพราะจะทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้และเป็นผลดีในระยะยาว
เพิ่มจำนวนของ AgTech Startup เพราะเราไม่สามารถมีนวัตกรรมที่ดีได้ถ้าขาดบริษัทในเชิงปริมาณ แต่จะทำแบบนี้ได้ก็ต้องมีแผนในการดึงดูดนักลงทุนควบคู่ไปด้วย

ดังนั้น เมื่อภาคการเกษตรมีความสำคัญกับประเทศไทย แต่การที่จะไปถึงระดับโลก ภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคการศึกษา ต้องเข้ามาร่วมมือกัน ดูแล ส่งเสริม บ่มเพาะสตาร์ทอัพ ซึ่งถ้าไปดูข้อมูล จะพบว่ามีการส่งเสริมและสนับสนุน AgTech Startup เพิ่มมากขึ้น ยกตัวอย่าง โครงการพัฒนาวิสาหกิจเริ่มต้นด้านการเกษตรด้วยเทคโนโลยีเชิงลึก Inno4farmers ที่เป็นอีกหนึ่งโมเดลการทำงานร่วมกันระหว่างหน่วยงานภาครัฐและบริษัทเอกชนชั้นนำด้านการเกษตร โดยในปี 2022 มีสตาร์ทอัพการเกษตรของไทยเข้าร่วมโครงการนี้เป็นจำนวนมาก ยกตัวอย่าง

อะควา อินโนแวค วัคซีนปลาไร้เข็ม สตาร์ทอัพไทยที่ทำในเรื่องการใช้วัคซีนอานุภาพนาโน กระตุ้นให้ปลาสร้างภูมิคุ้มกันโดยไม่ต้องใช้เข็มฉีดยา

ยูนิฟาจ โปรตีนจากเฟจธรรมชาติเพื่อควบคุมแบคทีเรียก่อโรคในสัตว์ สตาร์ทอัพไทยที่ทำสารเสริมชีวภาพในสัตว์ ทดแทนการใช้ยาปฏิชีวนะ

แมคโฟลว์ น้ำวนสนามแม่เหล็กเพื่อลดการใช้น้ำและปุ๋ยในการทำการเกษตร สตาร์ทอัพไทยที่ทำเรื่องการใช้น้ำวนสนามแม่เหล็กมาช่วยลดการใช้น้ำและปุ๋ยในการทำการเกษตร