จากกรณี หุ่นยนต์เล่นหมากรุก พลาดหักนิ้วอัจฉริยะหมากรุกวัย 7 ขวบ ระหว่างการแข่งขันที่ประเทศรัสเซีย นับเป็นข่าวที่น่าตกใจสำหรับคนทั้งโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่งในวงการหุ่นยนต์ ซึ่งหลายคนมองว่านี่คืออุบัติเหตุร้ายแรงที่สร้างความน่ากลัว และควรมีการพิจารณาในการนำหุ่นยนต์หรือแขนกลมาใช้ในการแข่งขันหมากรุกทั่วโลก โดยต้องแน่ใจในความปลอดภัยเสียก่อนที่จะนำมาใช้ในสนามแข่งขันจริง
โดยเหตุการณ์ช็อคโลกนี้เกิดขึ้นเมื่อไม่นานนี้ สื่อรัสเซียรายงานว่า เกิดเหตุไม่คาดฝันในการแข่งขันหมากรุกทัวร์นาเมนต์ Moscow Open 2022 ที่กรุงมอสโก ระหว่าง “คริสโตเฟอร์” เด็กชายวัย 7 ปี เจ้าของฉายาอัจฉริยะหมากรุกรุ่นอายุไม่เกิน 9 ปี กับ หุ่นยนต์เล่นหมากรุก โดยอุบัติเหตุครั้งนี้เกิดขึ้นในช่วงคิวเดินหมากของฝั่งหุ่นยนต์ แต่ไม่ทันที่หุ่นยนต์เดินจบตา คริสโตเฟอร์กลับพยายามจะเดินหมากรุกก่อนถึงคิวตัวเอง ทำให้หุ่นยนต์เข้าใจผิดว่านิ้วมือเด็กบนกระดานเป็นตัวหมากรุก จึงจับนิ้วคริสโตเฟอร์แทน เป็นผลให้เขานิ้วหัก

อย่างไรก็ดี เซอร์เกย์ สมากิน รองประธานสมาพันธ์หมากรุกแห่งรัสเซีย ให้สัมภาษณ์เพิ่มเติมเกี่ยวกับประเด็นดังกล่าวว่า เหตุการณ์ดังกล่าวถือว่าเป็นกรณีที่เกิดขึ้นได้ยากมาก และเป็นครั้งแรกที่เกิดอุบัติเหตุเช่นนี้ เนื่องจากการแข่งขันนั้นมีการวางมาตรการความปลอดภัยควบคู่ไปด้วยโดยตลอด
จากอุบัติเหตุที่เหนือความคาดหมายนี่เอง ที่เป็นปัจจัยหนึ่งให้ทีมนักศึกษา สถาบันวิทยาการหุ่นยนต์ภาคสนาม (FIBO) มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) ได้ออกแบบ “หุ่นยนต์แขนกลเล่นหมากรุกสากล หรือ (Chess Robot)” ขึ้น เพื่อประยุกต์ใช้กับการเล่นหมากรุกกับมนุษย์โดยเฉพาะ โดยหุ่นยนต์นี้มีความสามารถในการหยิบจับ และการเคลื่อนที่จะอยู่ในระดับที่ปลอดภัยสำหรับผู้เล่นมากกว่าแขนกลที่ออกแบบไว้สำหรับการใช้งานในอุตสาหกรรม
โดยแขนกลเป็นหุ่นยนต์ประเภทนึงที่มีการนำมาประยุกต์ใช้งานได้อย่างหลากหลาย ซึ่งหุ่นยนต์ที่นำมาใช้งานในอุตสาหกรรมส่วนใหญ่จะเป็นแขนกลที่นำเข้ามาจากต่างประเทศ และเป็นการออกแบบให้เหมาะกับการใช้งานในอุตสาหกรรม ที่จำเป็นต้องมีความแข็งแรงสามารถหยิบจับได้อย่างแน่นหนา หรือเคลื่อนย้ายวัตถุอย่างรวดเร็ว เพื่อตอบสนองต่อความต้องการด้านอุตสาหกรรมการผลิต

ทั้งนี้ หุ่นยนต์แขนกลเล่นหมากรุกสากล นี้ถูกนำมาจัดแสดงภายในบางกอกวิทยา ณ พิพิธภัณฑ์เด็กทุ่งครุ ในช่วงปลายเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา เนื่องจากเป็นเทศกาลวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ตามนโยบาย 12 เทศกาลตลอดปีทั่วกรุงเทพฯ ของ ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร
ตลอดการจัดงานดังกล่าว หุ่นยนต์แขนกลเล่นหมากรุก ฝีมือ นักศึกษา FIBO มจธ. นี้ ได้รับความสนใจจากเด็ก ๆ เยาวชนและผู้ปกครองเข้าร่วมชมและประลองฝีมือการเล่นหมากรุกกับหุ่นยนต์กันเป็นจำนวนมาก นอกจากนี้ยังเตรียมนำไปจัดแสดง FIBO ON TOUR 2022 ภายในงาน AI/ROBOTICS FOR ALL EXPO 2022 ที่จะมีขึ้นในวันที่ 17-18 กันยายน 2565 ณ ลานกิจกรรม ชั้น 1 เซ็นทรัลพลาซ่า แกรนด์ พระรามเก้า ด้วย

สำหรับความเป็นมาในการคิดค้นและออกแบบ หุ่นยนต์เล่นหมากรุกสากล นี้ เกิดขึ้นจากไอเดียของนักศึกษาชั้นปีที่ 3 หลักสูตรวิศวกรรมศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาวิศวกรรมหุ่นยนต์และระบบอัตโนมัติ (FIBO Robotics and Automation (FRA)) ระดับปริญญาตรี สถาบันวิทยาการหุ่นยนต์ภาคสนาม (FIBO) มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) ซึ่งเป็นผลงานภาคบังคับ Class Project Module 8-9 ปีการศึกษา 2563 ในวิชา Robotics Studio
เรียนรู้พร้อมลงมือทำ สร้างหุ่นยนต์ได้จริง ที่ FIBO มจธ.
ดร.ณรงค์ศักดิ์ ถิรสุนทรากุล อาจารย์ประจำสถาบันวิทยาการหุ่นยนต์ภาคสนาม (FIBO) กล่าวว่า “หุ่นยนต์เล่นหมากรุก นี้เป็นผลงานในเวลาเรียนของนักศึกษาชั้นปี 3 ที่จะต้องทำโปรเจกต์ส่งก่อนขึ้นปี 4 โดยนักศึกษาจะรวมกลุ่มกัน 7 คน นำความรู้จากรายวิชาที่ได้เรียนทั้งหมดตั้งแต่ปี 1 ถึงปี 3 อย่างน้อย 3-4 วิชามาประยุกต์ใช้ร่วมกับรายวิชาภายใน Module 8-9”

“ไม่ว่าจะเป็น Artificial Intelligence for Robotics and Automation Engineering, Introduction to Robotics และ Computer aided Technologies นำมาใช้ในการออกแบบ การสร้างแผงวงจรไฟฟ้า ประยุกต์ร่วมกับการอ่านแบบและเขียนแบบทางวิศวกรรม การเขียนโปรแกรม การใช้อุปกรณ์เครื่องมือทางกลและทางอิเล็กทรอนิกส์ ระบบเซนเซอร์ มาร่วมกันสร้างผลงานภาคบังคับ ซี่งโจทย์ในปีนี้ก็คือการสร้างแขนกลแบบอนุกรม หุ่นยนต์ที่สามารถเล่นหมากรุกสากลแข่งกับมนุษย์ได้”
โดย ดร.ณรงศักดิ์ เล่าถึงการเรียนการสอนที่เน้นการเปิดโอกาสให้นักศึกษาได้คิดและลงมือออกแบบหุ่นยนต์จริงที่ FIBO ว่า
“ขอบเขตงานเบื้องต้น ให้หุ่นยนต์จะต้องเรียนรู้วิธีการเล่นหมากรุกของคน และต้องสอนวิธีการเล่นหมากรุกตามเป้าหมาย คือ ไม่จำเป็นต้องเล่นให้ชนะคน ให้หุ่นยนต์เล่นหมากรุกกับคนให้ได้ครบ 15 ตา และไม่แพ้ก่อน 15 ตา ก็ถือว่าสอบผ่านแล้ว ดังนั้น นักศึกษาจึงไม่จำเป็นต้องทำให้หุ่นยนต์เล่นเก่งมากนัก เพราะวัตถุประสงค์หลักคือต้องการเน้นให้นักศึกษาได้เรียนรู้วิธีการนำความรู้ต่างๆ ที่เรียนในหลายๆ วิชามาทำงานร่วมกัน มาสร้างผลงานตามโจทย์ที่กำหนดไว้
“เพราะเรายึดมั่นแนวทางที่ว่า ‘การเรียนรู้ที่ดีที่สุด คือ การลงมือทำ’ นักศึกษาฟีโบ้จึงได้ทำหุ่นยนต์กันทุกเทอม ยกเว้นปี 1 เทอม 1 สำหรับหลักสูตร 2556 (หลักสูตรเก่า) ซึ่งจะมีโจทย์ที่อาจารย์กำหนดไว้ให้ได้ทดลองทำแต่ละเทอม โดยจะมีการปรับเปลี่ยนโจทย์ไปเรื่อยๆ เพื่อให้เหมาะกับสถานการณ์ปัจจุบัน
เจาะลึกวิธีการเรียนที่ FIBO นำสู่การสร้าง หุ่นยนต์เล่นหมากรุก และหุ่นยนต์ที่ใช้ในงานอุตสาหกรรมได้จริง
เพื่อให้เห็นภาพการเรียนรู้พร้อมลงมือทำจริที่ FIBO อาจารย์ประจำสถาบัน FIBO ได้ให้ข้อมูลเพิ่มเติมอีกว่า
“โจทย์ที่ใช้กับนักศึกษาชั้นปีที่ 3 นี้ เราตั้งใจออกแบบโจทย์มาให้นักศึกษาได้เรียนรู้เกี่ยวกับวิทยาการหุ่นยนต์ โดยที่สามารถบูรณาการความรู้ ทั้งเรื่องของเครื่องกล ไฟฟ้า คอมพิวเตอร์ และออกแบบเป็นหุ่นยนต์ระบบอุตสาหกรรมหรือระบบอัตโนมัติต่างๆ ตามโจทย์ที่ต้องการ โดยให้นักศึกษานำมาออกแบบร่วมกัน เพื่อให้หุ่นยนต์สามารถเคลื่อนที่และหยิบตัวหมากได้ตามขนาดและน้ำหนักตัวหมากที่กำหนดไว้ และมีระยะเวลาในการทำภายใน 1 เทอม หรือ 4 เดือน ก่อนขึ้นปี 4 โดยมีกำหนดโจทย์ไว้ ดังนี้

1. แขนกลจะต้องมีองศาอิสระอย่างน้อย 4 องศา (4 DOF ไม่นับ gripper)
2. แขนกลสามารถเชื่อมต่อกันเป็นข้อๆ มีข้อต่อแบบเลื่อนได้มากสุด แค่ข้อต่อเดียว (ไม่นับ gripper)
3. ออกแบบมือจับ หรือ griper ในการหยิบจับวัตถุที่มีรูปร่างแตกต่างกันได้
4. หุ่นยนต์ต้องมีน้ำหนักไม่เกิน 15 กิโลกรัม (ไม่รวมตู้ไฟ)
5. น้ำหนักตัวหมากไม่เกิน 200 กรัม
6. สามารถใช้กล้องได้ไม่เกิน 2 ตัวต่อ 1 กลุ่ม ติดตรงไหนก็ได้ ทำ station เพิ่มได้ (น้ำหนัก station ไม่รวมกับหุ่น)
7. ใช้ AI เป็น หรือ สอน AI ให้ประเมินผลได้ว่าเดินแบบไหนจึงจะชนะคนได้
8. สามารถรองรับกติกาการเล่นหมากรุกสากลพื้นฐานได้
9. สามารถกินตัวหมากฝ่ายตรงข้ามได้ (นำตัวหมากฝ่ายตรงข้ามออกจากตำแหน่ง และนำหมากตนเองวาง)
จากการกำหนดโจทย์เช่นนี้ ทำให้นักศึกษาที่นี่ได้เรียนรู้ลงลึกถึงการสร้างหุ่นยนต์ได้จริง ยืนยันโดยศิษย์เก่า FIBO ธนทัต พรประเสริฐ ที่กล่าวว่า
“การทำ Class Project เป็นการใช้ความรู้จากหลายๆ ส่วน เช่น เมคคาทรอนิกส์ อิเล็กทรอนิกส์ การออกแบบโปรแกรม AI เอามาผนวกกัน ความยากของการทำงานคือทำอย่างไรที่จะให้การทำงานของระบบประสานกันได้มากที่สุด สิ่งที่ได้รับคือเรื่องของการทำงานร่วมกันเป็นทีม ทำให้ได้ผลงานออกมาดี ส่วนตัวชอบวิชา Robotics Studio เพราะได้ทำงานร่วมกับคนอื่นๆ และได้นำความรู้หลาย ๆ อย่างมารวมกัน จนกลายมาเป็นผลงานชิ้นนี้”
ไม่ใช่แค่สร้างหุ่นยนต์ แต่ต้องเรียนรู้การทำงานเป็นทีม เพื่อสร้างหุ่นยนต์ที่ดีที่สุดด้วย
ไม่ได้แค่ให้ความสำคัญกับปรัชญา “การเรียนรู้ที่ดีที่สุด คือ การได้ลงมือทำจริง” เท่านั้น ทว่า ที่ FIBO ยังให้ความสำคัญกับการบ่มเพาะทักษะ Soft skill อย่างการทำงานเป็นทีม และทักษะจำเป็นสำหรับศตวรรษที่ 21 อย่าง Critical Thinking เพื่อนำสู่การแก้ปัญหาที่ซับซ้อนได้จริงของนักศึกษาด้วย

ภัทรานิษฐ์ ประทุนเกตุ นักศึกษา สถาบัน FIBO มจธ. ยังกล่าวเสริมว่า ในแต่ละเทอมจะมีการทำโปรเจกต์ย่อยๆ มาตลอด ดังนั้น สิ่งที่ได้รับคือการบูรณาการความรู้ที่ได้เรียนมาตลอดตั้งแต่ปี 1 จนถึงภาคเรียนในปัจจุบันเอามาประยุกต์ใช้กับโจทย์จริงก็เหมือนกับเป็นการเตรียมความพร้อมอย่างหนึ่งก่อนที่เราจะได้ออกไปทำงาน
“คิดว่า การได้ทำ Class Project เป็นสิ่งที่ดีที่ได้มีโอกาสลงมือทำในตอนที่ยังเรียนอยู่ และสิ่งที่ได้รับนอกจากเรื่องของการทำงานร่วมกันกับผู้อื่นแล้ว ยังได้เรียนรู้เรื่องของการสื่อสาร เพราะการจะทำหุ่นยนต์นั้นจะต้องใช้คนจากหลายๆ ฝ่ายมาร่วมกันถึงจะทำหุ่นยนต์ขึ้นมาได้ ส่วนตัวชอบอิเล็กทรอนิกส์ ที่ฟีโบ้ไม่ได้สอนเพียงแค่ทฤษฎีอย่างเดียว นอกจากความรู้พื้นฐานแล้ว ยังสอนให้ต่อวงจรเอง ให้เราได้ลงมือทำ”
ด้าน เมธัส มานวกุล นักศึกษา FIBO อีกคนได้กล่าวว่า “วิชา Module มีความสำคัญมาก เพราะในส่วนที่ผมทำและรับผิดชอบในการทำหุ่นยนต์ตัวนี้ จะแตกต่างกันจากเพื่อนคนอื่นเพราะไม่ใช่เรื่องของการต่อวงจร หรือโปรแกรม จะไม่ใช่สิ่งที่ออกมาให้เห็นหรือจับต้องได้ แต่เป็นงานเชิงรูปภาพที่ต้องไปหาค่าความสัมพันธ์เพื่อให้ได้สมการออกมา”
“ถ้าเราเรียนเพียงทฤษฎีอย่างเดียว ไม่ได้มีการนำความรู้จากที่เรียนมาลงมือทำ ก็เหมือนเราไม่ได้อะไรจากที่เรียนมาเลย คือ ว่างเปล่า แต่พอได้มาทำ Class Project และได้ผลตามที่เราจำลอง หรือ simulation ก่อนที่จะนำไปใช้ มันรู้สึกว่า Wow! มาก และผลงานที่ทำก็สามารถไปเชื่อมต่อการทำงานกับระบบอื่นๆ ได้”

“และสิ่งที่ได้รับจากการมาเรียนที่นี้ คือ การทำงานเป็นทีม การวางแผน และการแก้ปัญหา เช่น ตอนเรียนบางทีคิดว่าโจทย์ที่ได้เป็นโจทย์ง่ายๆ แต่พอได้โจทย์หุ่นยนต์เล่นหมากรุกมานี้ ตอนที่ทำก็มีปัญหาเกิดขึ้นเรื่อยๆ แม้เราจะทำตามสิ่งที่เรียนมา แต่บางครั้งก็มีบ้างที่ต้องดัดแปลง”
“เช่น บางอย่างก็ไม่ต้องทำตามทฤษฎีก็ได้ แต่อาจต้องมีการประยุกต์เพื่อให้ผลออกมาแล้วสามารถทำงานได้ตามที่โจทย์กำหนด ซึ่งประสบการณ์ที่ได้เรียนรู้มาสามารถนำไปประยุกต์ใช้กับการประกอบอาชีพได้ เช่น เวลาที่จะทำอะไร จะต้องจำลองผลก่อนที่จะทำ เป็นการคิดวางแผนไว้ก่อน ไม่ใช่ทำไปแล้วมีปัญหาค่อยมาแก้ทีหลัง รู้สึกคิดถูกและดีใจที่ได้มาเรียนที่ฟีโบ้”
อย่างไรก็ตาม หุ่นยนต์เล่นหมากรุกสากล หรือ Chess Robot นี้ เป็นผลงานของนักศึกษาชั้นปีที่ 3 รุ่นสุดท้ายสำหรับ Class Project Module 8-9 ในวิชา Robotics Studio ซึ่งเป็นหลักสูตรเก่าปี 2556 โดยการเรียน Class Project ที่เกี่ยวกับการออกแบบแขนกลนี้จะเปลี่ยนจากนักศึกษาชั้นปีที่ 3 มาเป็นนักศึกษาชั้นปีที่ 2 แทน ในหลักสูตรใหม่ที่เริ่มใช้ปี 2562 ซึ่งจะมีการลดระดับความยากของโจทย์ในการทำแขนกลให้น้อยลง และเปิดโอกาสให้นักศึกษามีอิสระในการเลือกเรียนวิชาเลือกที่ตนเองสนใจในชั้นปีที่ 3 ได้มากขึ้น
ที่มา : เรียบเรียงจาก รายงานข่าวเรื่อง ““Chess Robot” หุ่นยนต์เล่นหมากรุกสากล ผลงานนักศึกษา มจธ.” และ รายงานข่าวเรื่อง “ย้อนรอยอุบัติเหตุจาก “หุ่นยนต์” หลังกรณีเซียนหมากรุก 7 ขวบ “ถูกหักนิ้ว” จากเว็บไซต์กรุงเทพธุรกิจออนไลน์
ต้นแบบการเรียนการสอนยุคใหม่จากสถาบันการศึกษาของไทย
เปิดภารกิจ ม.บูรพา จับมือภาคเอกชน เดินหน้ายกระดับ การแพทย์จีโนมิกส์ ของไทย ให้ครบทุกมิติ










