ด้วยความสูงมากกว่า 1,800 เมตรจากระดับน้ำทะเล ทำให้บ้านเปียงก่อและบ้านเปียงซ้อ สองหมู่บ้านพื้นที่ต้นแบบปิดทองหลังพระฯ ในตำบลขุนน่าน อำเภอเฉลิมพระเกียรติ ซึ่งได้รับการพัฒนาระบบน้ำและดินให้สมบูรณ์ พร้อมทั้งส่งเสริมอาชีพควบคู่ไปกับการปลูกป่าตั้งแต่ปี 2554 มาในวันนี้ จึงไม่น่าแปลกใจว่าทำไมพื้นที่นี้จึงมีความเหมาะสมมากในการปลูกกาแฟสายพันธุ์อาราบิก้า สร้างแบรนด์ กาแฟขุนน่าน ให้ก้าวสู่แบรนด์กาแฟระดับโลกได้ในที่สุด
โดยต้องยอมรับว่าความสำเร็จนี้เริ่มต้นมาจากการที่ สถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมปิดทองหลังพระ สืบสานแนวพระราชดำริ ได้ร่วมมือกับ มูลนิธิแม่ฟ้าหลวงในพระบรมราชูปถัมภ์ ลงพื้นที่ เพื่อพัฒนาการเกษตร จากการปลูกข้าวโพด ซึ่งมีราคาไม่สูง เปลี่ยนมาเป็นการปลูกกาแฟ เพื่อสร้างอาชีพและรายได้ที่ดีขึ้นให้กับเกษตรกรชาวขุนน่าน
จากปี 2556 ที่มีการปลูกกาแฟต้นแรก ผ่านมา 4 ปี ต้นกาแฟก็ให้ผลผลิตสมบูรณ์เต็มที่ ทำให้ชาวบ้านมีรายได้ จากปีแรกที่เฉลี่ยอยู่ที่รายละ 20,000 – 30,000 บาท ในพื้นที่ปลูกไม่กี่ร้อยตารางวา กระโดดขึ้นมาเป็นปีละ 80,000 บาท เพิ่มเป็น 120,000 บาทต่อรายและคงเส้นคงวามาโดยตลอด ด้วยการขายกาแฟแบบเชอร์รี่ในราคากิโลกรัมละ 20 บาท

มาในวันนี้ เรามีโอกาสได้พูดคุยกับ นพดล แสนอินต๊ะ ผู้สวมหมวกหลายใบ เป็นทั้ง ครูระดับ 1 ของ กศน.อ.เฉลิมพระเกียรติ จังหวัดน่าน และผู้แทนชุมชนหมู่บ้านต้นแบบปิดทองหลังพระ ต.ขุนน่าน อ.เฉลิมพระเกียรติ จ.น่าน รวมถึงหมวกใบสุดท้ายกับธุรกิจที่เขาหลงรัก นั่นคือ ผู้ส่งเสริม วิสาหกิจกาแฟดอยภูแว เพื่อสร้างงานสร้างรายได้ ยกระดับ กาแฟขุนน่าน ให้เลื่องชื่อ เทียบชั้นแบรนด์กาแฟระดับสากลให้ได้
รับรู้ความเป็นมา กับความร่วมมือที่ช่วยพลิกฟื้นพื้นที่ขุนน่านให้เป็น แหล่งปลูกกาแฟชั้นดีของเมืองน่าน
ครูนพดล ได้เริ่มเล่าให้ฟังถึงที่มาของการพัฒนา แบรนด์ กาแฟขุนน่าน ในฐานะผู้ที่ได้ร่วมเป้นหนึ่งในทีมงานตั้งแต่แรกรเริ่มว่า
“เราเริ่มมาจากการต่อยอดการพัฒนาพื้นที่ที่เกิดขึ้นจากทาง ปิดทองหลังพระ ได้เข้ามาบุกเบิกเอาไว้ พร้อมกับ โครงการสร้างป่า สร้างรายได้ ตามพระราชดำริ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เพื่อพัฒนาชีวิตเกษตรกรในพื้นที่นี้ โดยคิดกันว่าแล้วจะมีพืชเกษตรใดที่จะสามารถสร้างเป็นพืชเศรษฐกิจของคนในพื้นที่ได้ ที่มีราคาสูงและเหมาะสมกับพื้นที่ เพราะแต่ก่อนพื้นที่ตรงนี้ชาวบ้านจะปลูกมันสำปะหลัง ข้าวโพด ทั้งที่ที่ตรงนี้เป็นพื้นที่อันสมบูรณ์ เป็นต้นน้ำน่าน จึงควรมีการปลูกพืชที่สร้างมูลค่าได้ดีกว่านี้”
“กอปรกับเรามีความตั้งใจในการที่จะปลูกป่า สร้างระบบนิเวศป่าต้นน้ำให้อุดมสมบูรณ์ ดังนั้นในตอนแรก เราก็ส่งเสริมให้ชาวบ้านปลูกไม้คลุมดินก่อน อย่าง ไม้ผล ไม้ป่า เพื่อสร้างป่าก่อน ก่อนจะลงกาแฟ ซึ่งในช่วงแรก ก็เปิดรับสมัครชาวบ้านที่อยากจะเข้าร่วมโครงการสร้างป่า สร้างรายได้ นี้ก่อน โดยรวบรวมได้ 100 กว่าคน”


“จากนั้นเราก็ได้เห็นว่า ปิดทองหลังพระฯได้เข้ามาส่งเสริมในเรื่องการทำกาแฟในพื้นที่อย่างมีประสิทธิภาพ โดยมุ่งส่งเสริมให้ชาวบ้านมีอาชีพ ไม่ได้มุ่งแต่จะเข้าส่งเสริมให้ชาวบ้านปลูกกาแฟแล้วซื้อกาแฟในพื้นที่ไป แต่เป็นการให้ความรู้ ให้อาชีพใหม่ กับชาวบ้าน โดยในการส่งเสริมครั้งนี้ ก็มีเจ้าหน้าที่ของ มูลนิธิแม่ฟ้าหลวงฯ มาช่วยให้ความรู้ตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำและปลายน้ำ ตั้งแต่วิธีการเพาะ วิธีปลูก การวางแปลง การดูแลรักษา การเก็บเกี่ยวที่ถูกต้อง รวมทั้งการให้ความช่วยเหลือด้านการตลาด”
“โดยในระยะแรกที่มีการจำหน่ายผลผลิตกาแฟให้กับมูลนิธิแม่ฟ้าหลวงฯ ซึ่งได้นำกาแฟจากพื้นที่ต้นแบบปิดทองหลังพระฯ ไปผลิตเป็นกาแฟสำเร็จรูป ภายใต้แบรนด์ “กาแฟดอยตุง” จำนวน 20 ตันจากผลผลิตทั้งหมดที่มีอยู่ปีละ 30 ตัน ซึ่งปัจจุบันกาแฟจากที่นี่ มีการนำไปผลิตและจำหน่ายไปทั้งในและต่างประเทศแล้ว ด้วยคุณภาพของกาแฟที่ได้รับการยอมรับว่ามีรสชาติเข้มข้น หอมกรุ่น และมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว”
ตามรอยการสร้างแบรนด์ กาแฟขุนน่าน ความสำเร็จขั้นต่อไป ที่ไม่นานเกินรอ
ต่อมา หลังจากการประสบความสำเร็จในการผลิตเม็ดกาแฟคุณภาพบนพื้นที่ต้นน้ำน่าน ของ ตำบลขุนน่าน อำเภอเฉลิมพระเกียรติ แล้ว ครูนพดล ก็สานต่อสู่ภารกิจ การสร้างแบรนด์ใน กาแฟขุนน่าน โดยใช้ กาแฟ 19 ตัน ซึ่งเป็นส่วนที่เหลือจากการส่งให้ทางแบรนด์ กาแฟดอยตุง และเปิดโอกาสให้เกษตรกรได้ร่วมกันสร้างแบรนด์กาแฟของตนขึ้น เช่น กาแฟภูแว กาแฟไทลั้วะ กาแฟเจียงลั้วะ เป็นต้น รวมทั้งมีการเปิดเป็นร้านกาแฟเพื่อให้บริการนักท่องเที่ยว ที่เดินทางขึ้นมาเยี่ยมชมดอยเขาขุนน่านด้วย


“ที่ผ่านมา กาแฟจากเมืองน่าน มีชื่อเสียงได้รับการยอมรับจากทั้งในและต่างประเทศ ไม่ว่าจะไปประกวดเวทีไหน ต้องมีกาแฟจากน่านเข้าไปในรอบลึกๆ หรือคว้ารางวัลชนะเลิศมากเสมอ นี่เป็นหนึ่งในสิ่งที่การันตีได้ถึงคุณภาพของกาแฟจากน่าน แล้วเมื่อมามองที่กาแฟจาก อ.เฉลิมพระเกียรติ ซึ่งเราก็สามารถผลิตกาแฟคุณภาพดีไม่แพ้พื้นที่อื่นของน่าน และมีการส่งกาแฟจากอำเภอเฉลิมพระเกียรติออกไปปริมาณมาก ไม่น้อยกว่า 10 ตัน แต่กลับยังมีคนรู้จักไม่มากเท่าที่ควร ทำให้มาทบทวนว่าเป็นเพราะเรายังประชาสัมพันธ์ หรือสร้างแบรนด์น้อยเกินไปหรือเปล่า”
“ด้วยเหตุนี้ เราจึงรวมกลุ่มผู้ปลูกกาแฟตามโครงการสร้างป่า สร้างรายได้ ที่เป็นสมาชิกผู้ปลูกกาแฟจำนวน 80 คน และเขียนเป็นโครงการเพื่อจัดตั้ง “วิสาหกิจชุมชน” ชื่อ “กาแฟดอยภูแว” โดยตอนนี้จะรวบรวมผลผลิตของชาวบ้านที่มาขายให้เรา และขายเป็นเม็ดกาแฟเป็นหลัก ที่ผ่านมา พบว่าชาวบ้านที่เป็นเกษตรกผู้ปลูกกาแฟที่นี่ยังไม่มีความรู้ในเรื่องการสร้างแบรนด์ และการนำผลผลิตออกไปจำหน่ายเอง รวมถึงช่องทางการจำหน่าย การทำตลาด เราจึงเข้ามาสอนตรงนี้”
“โดยในตอนนี้ เราได้รับการสนับสนุนจากแผนโครงการภูฟ้าพัฒนา ที่ใช้เครื่องชง เครื่องคั่ว เครื่องสีเม็ดกาแฟมา หลังจากที่รับผลผลิตจากเกษตรกรที่เป็น “กาแฟกะลา” เราจึงสามารถเอาไปสีและคั่วที่โรงคั่วที่ตั้งอยู่ที่ กศน.อำเภอเฉลิมพระเกียรติได้เลย”



“ตอนนี้เราจึงไปกระจายข่าวให้กับผู้ปลูกกาแฟในแต่ละหมู่บ้าน ว่าถ้ามีหมู่บ้านไหนที่อยากทำแบรนด์กาแฟของตนเอง ทาง กศน. ก็ยินดีที่จะสอนทุกขั้นตอน ทั้งการคั่ว การชง การทำแบรนด์ ซึ่งก็เป็นการต่อยอดจากที่ ปิดทองหลังพระฯ และ มูลนิธิแม่ฟ้าหลวงฯ ได้มาให้ความรู้ไว้ จนถึงตอนนี้ ก็จะเริ่มเห็นแบรนด์กาแฟของอำเภอเฉลิมพระเกียรติ นั่นคือ แบรนด์ภูพยัคฆ์ กาแฟดอยภูแว และกาแฟเจียงลั้วะ”
นอกจากนั้น ครูนพดล ยังได้ถ่ายทอดอีกหนึ่งความตั้งใจที่ต้องการพัฒนา กาแฟขุนน่าน ให้เป็นที่รู้จัก เพราะอยากให้เกษตรกรได้ภูมิใจในผลผลิตที่ตนเองได้ผลิตออกไปด้วย
“เนื่องจากทุกวันนี้ เกษตรกรในพื้นที่แทบจะไม่เคยได้ชิมกาแฟที่ตนเองปลูก ให้คนนอกหรือแขกที่มาเยือนกินอย่างเดียว โดยที่ตัวเองกลับไปซื้อกาแฟซองกิน เราเลยอยากให้เขาได้รู้ว่า ผลผลิตของตัวเองนั้น อร่อย รสชาติดี ขนาดไหน”

ในวันนี้ เกษตรกรผู้ปลูกกาแฟ ยังมีแนวคิดที่จะพัฒนาอาชีพปลูกกาแฟให้ก้าวหน้ายิ่งขึ้น จากการขายผลกาแฟเชอร์รี่ในราคากิโลกรัมละ 20 บาทที่เป็นอยู่ หากมีการพัฒนาต่อเป็นการขายกะลา ราคาจะอยู่ที่กิโลกรัมละ 100 บาท ถ้าสีแล้ว ราคาจะขึ้นไปเป็นกิโลกรัมละ 500 บาท หากคั่วและชงเองแล้ว ราคากาแฟจะขึ้นไปได้ถึงกิโลกรัมละ 1,000 บาท รวมทั้งยังมีแนวคิดในการจัดตั้งวิสาหกิจชุมชนเพิ่มขึ้นเรื่อยๆอีกด้วย
โดยเกษตรกรหลายราย ยอมรับว่า รายได้จากการปลูกและขายกาแฟนั้น ดีกว่ารายได้จากการปลูกข้าวไร่และข้าวโพด ซึ่งจะมีรายได้เพียงปีละ 5,000 บาท ทำให้เกษตรกรหันมาปลูกกาแฟเป็นรายได้หลักกันอย่างแพร่หลาย
มาถึงวันนี้ บ้านเปียงซ้อ และบ้านเปียงก่อ ตำบลขุนน่าน อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดน่าน จึงถือเป็นสองหมู่บ้านพื้นที่ต้นแบบปิดทองหลังพระฯ ตั้งแต่ปี 2552 ที่แก้ไขได้ทั้งปัญหาป่าต้นน้ำถูกบุกรุกทำลาย ปัญหาความยากจนของราษฎร และยกระดับคุณภาพชีวิต เพื่อให้ประชาชนพึ่งพาตนเองได้ตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ซึ่งเป็นเป้าหมายสำคัญในการดำเนินงานของ สถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมปิดทองหลังพระ สืบสานแนวพระราชดำริ ในทุกโครงการทั่วไทย
ต้นแบบการพัฒนาอย่างยั่งยืน ยังมีให้ได้ศึกษาเรียนรู้กันต่อ
เปิดศักราชรับ การค้าชายแดน ไทย-ลาว สร้างอนาคตสดใสให้ “จังหวัดน่าน”










