เทคโนโลยีอาหารใหม่ๆ สามารถปลดปล่อย 80% ของพื้นที่การเกษตรทั่วโลก ให้กลับคืนสู่ธรรมชาติได้อย่างไร

เหล่านี้คือปัญหาพื้นฐานสำหรับการอนุรักษ์ในระดับโลก ไม่ว่าจะเป็นการผลิตอาหาร ความหลากหลายทางชีวภาพ และการกักเก็บคาร์บอนในระบบนิเวศกำลังแย่งชิงที่ดินผืนเดียวกัน ในขณะที่มนุษย์ต้องการอาหารมากขึ้น ป่าไม้และระบบนิเวศทางธรรมชาติอื่นๆ ก็ถูกแผ้วถางออกไปมากขึ้นเรื่อยๆ อย่างน่าใจหาย การทำไร่ ทำสวน และฟาร์มปศุสัตว์ จึงคุกคามสิ่งแวดล้อมมากขึ้น และเป็นมิตรกับสัตว์ป่าและพืชน้อยลง

ดังนั้นไม่ว่าจะมีการประชุมสุดยอดเกี่ยวกับการอนุรักษ์โลกเกิดขึ้นอีกกี่ครั้งก็จะล้มเหลว เว้นแต่จะกล่าวถึงประเด็นพื้นฐานของการผลิตอาหาร และหาแนวทางในการรับมือเพื่อแก้ไขปัญหาใหญ่ที่ภาคส่วนต่างๆ ในสังคมทั่วโลกยังคงมองข้าม

โชคดีที่มีการพัฒนาเทคโนโลยีใหม่ๆ มากมาย ที่ทำให้การปฏิวัติการผลิตอาหารทั้งระบบเป็นไปได้ จากการวิจัยเมื่อเร็วๆ นี้โดย Chris D Thomas, Jack Hatfield และ Katie Noble ทีมนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยยอร์ก สหราชอาณาจักร ระบุว่าการเปลี่ยนแปลงนี้สามารถตอบสนองความต้องการอาหารทั่วโลกที่เพิ่มขึ้นจากจำนวนประชากรมนุษย์ที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในพื้นที่เกษตรกรรมที่มีอยู่น้อยกว่า 20% ของโลก หรือกล่าวอีกนัยหนึ่ง เทคโนโลยีเหล่านี้สามารถปลดปล่อยพื้นที่การเกษตรที่มีอยู่อย่างน้อย 80% จากการเกษตรได้ในประมาณหนึ่งศตวรรษ
ประมาณ 4 ใน 5 ของที่ดินที่ใช้สำหรับการผลิตอาหารของมนุษย์ถูกจัดสรรให้กับเนื้อสัตว์และผลิตภัณฑ์จากนม รวมทั้งพื้นที่เพาะปลูกและพืชผลที่ปลูกโดยเฉพาะเพื่อเลี้ยงปศุสัตว์
แม้ว่าจำนวนผู้ทานมังสวิรัติและวีแกนจะเพิ่มขึ้นในบางประเทศ แต่การบริโภคเนื้อสัตว์ทั่วโลกก็เพิ่มขึ้นมากกว่า 50% ในช่วง 20 ปีที่ผ่านมา และคาดว่าจะเพิ่มขึ้นเป็นสองเท่าในศตวรรษนี้ โดยการผลิตเนื้อสัตว์ในปัจจุบันเพิ่มขึ้นทุกประเภท นั้นหมายถึงการแปลงที่ดินให้เป็นฟาร์มมากขึ้น หรือไม่ก็ต้องยัดวัวหมู และไก่ เข้าไปในที่ดินเพื่อการปศุสัตว์ที่มีอยู่แล้ว และไม่ว่าอย่างไรทางเลือกทั้งสองไม่มีผลดีต่อความหลากหลายทางชีวภาพ
เนื้อวัวและเนื้อแกะอาจมีโปรตีนมากมาย แต่พวกมันใช้พื้นที่จำนวนมาก โดยฟาร์มแกะและโรงงานผลิตเนื้อแกะใช้พื้นที่มากถึง 184.8 ตร.ม. ต่อการผลิตเนื้อแกะหรือโปรตีนจากแกะ 100 กรัม ตามข้อมูลที่แสดงในอินโฟกราฟิกของ OurWorldInData

ทั้งนี้ การผลิตเนื้อสัตว์และนมถูกมองว่าเป็นธุรกิจที่ไม่พึงประสงค์อยู่แล้ว ตัวอย่างเช่น ไก่ส่วนใหญ่เลี้ยงด้วยการให้อาหารในพื้นที่ที่มีความหนาแน่นสูง ขณะที่การเลี้ยงหมู โคเนื้อ และโดยเฉพาะอย่างยิ่งโคนมก็ดำเนินไปในลักษณะเดียวกัน
“เทคโนโลยีการเลี้ยงสัตว์ในปัจจุบันจึงโหดร้าย ก่อมลพิษ และเป็นอันตรายต่อความหลากหลายทางชีวภาพและสภาพอากาศ เพราะฉะนั้นอย่าหลงไปกับภาพการ์ตูนวัวแสนสุขที่มีดอกเดซี่ยื่นออกมาจากปาก” ทีมวิจัยนี้กล่าว
“โลกเรามัวแต่ไปพะวงต่อต้านการเปลี่ยนแปลงที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ ซึ่งมักจะไม่มีความหวังถึงความสำเร็จในระยะยาว แต่ทางออกที่ดีคือเราต้องจัดการกับสาเหตุของการเปลี่ยนแปลงความหลากหลายทางชีวภาพให้ได้ โดยแนวทางหลักในระดับโลกที่ควรมีต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศคือ การมุ่งเน้นไปที่สาเหตุและลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ไม่ใช่การผลิตร่มกันแดดหลายพันล้านคัน (แม้ว่าเราอาจต้องการสิ่งเหล่านี้เช่นกัน) สิ่งเดียวกันนี้จำเป็นสำหรับความหลากหลายทางชีวภาพเช่นกัน”

ห้องเพาะปลูกที่ Upside Foods ในแคลิฟอร์เนีย ซึ่งใช้เทคโนโลยีการเพาะเลี้ยงเซลล์เพื่อผลิตเนื้อสัตว์

แล้วอะไรคือคำตอบ เพื่อฝ่าวิกฤตนี้?

คำตอบที่ใช่คือ Cellular Agriculture ซึ่งเป็นการผลิตผลิตภัณฑ์จากสัตว์จากการเพาะเลี้ยงเซลล์แทนที่จะเป็นสัตว์ พัฒนามาจากความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีชีวภาพ เป็นอีกทางเลือกหนึ่งที่สำคัญ และอาจเป็นหนึ่งในความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีที่มีแนวโน้มที่จะแก้ปัญหานี้ได้มากที่สุดในศตวรรษนี้
บางครั้ง Cellular Agriculture ถูกเรียกว่า “อาหารที่ปลูกในห้องปฏิบัติการ” เพราะกระบวนการนี้เกี่ยวข้องกับการปลูกผลิตภัณฑ์จากสัตว์ประเภทต่างๆ จากเซลล์สัตว์จริงๆ มากกว่าที่จะเพาะเลี้ยงสัตว์จริงๆ ในฟาร์มปศุสัตว์
หากการเพาะเนื้อหรือนมจากเซลล์สัตว์ฟังดูแปลกประหลาด ลองมาดูมุมมองนี้กัน ลองนึกภาพโรงเบียร์หรือโรงงานชีส ซึ่งเป็นโรงงานปลอดเชื้อที่เต็มไปด้วยถังโลหะที่ทำการผลิตเบียร์หรือชีสปริมาณมาก และใช้เทคโนโลยีที่หลากหลายในการผสม หมัก ทำความสะอาด และตรวจสอบกระบวนการต่างๆ เมื่อเปลี่ยนข้าวบาร์เลย์หรือนมเป็นเซลล์สัตว์ โรงงานแห่งเดียวกันนี้จะกลายเป็นผู้ผลิตผลิตภัณฑ์นมหรือเนื้อสัตว์ที่ยั่งยืนและมีประสิทธิภาพ ทั้งยังเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมมากขึ้น ไม่เพียงเท่านี้ การทารุณกรรมสัตว์จะหมดไป และโรงงานไม่ต้องใช้พื้นที่ในการผลิตเนื้อหรือนมในปริมาณเท่าเดิม เนื่องจากไม่ต้องให้วัวเดินเตร็ดเตร่ในทุ่งหญ้า
เทคโนโลยีอาหารใหม่อื่นๆ ที่น่าสนใจ ได้แก่ การผลิตโปรตีนจากจุลินทรีย์ ซึ่งแบคทีเรียจะใช้พลังงานที่ได้จากแผงเซลล์แสงอาทิตย์เพื่อเปลี่ยนคาร์บอนไดออกไซด์ ไนโตรเจน และสารอาหารอื่นๆ ให้เป็นคาร์โบไฮเดรตและโปรตีน โดยสามารถสร้างโปรตีนได้มากเท่ากับถั่วเหลือง แต่ใช้เพียง 7% ของพื้นที่ปกติ ซึ่งนวัตกรรมนี้สามารถใช้เป็นวัตถุเจือปนอาหารโปรตีน (ส่วนใหญ่ใช้ในถั่วเหลืองเป็นหลัก) และอาหารสัตว์เศรษฐกิจ (รวมถึงสัตว์เลี้ยง)
เป็นไปได้ที่จะสร้างน้ำตาลและคาร์โบไฮเดรตโดยใช้การแยกเกลือออกจากน้ำทะเลหรือผ่านการสกัด CO₂ จากชั้นบรรยากาศ ทั้งหมดนี้ทำได้โดยไม่ต้องผ่านพืชหรือสัตว์ที่มีชีวิต โดยน้ำตาลที่ได้นั้นมีคุณสมบัติทางเคมีเหมือนกับน้ำตาลที่ได้จากพืช แต่จะถูกผลิตในพื้นที่น้อยกว่าการเพาะปลูกหรือการทำปศุสัตว์ทั่วไป

เมื่อเทคโนโลยีอาหารใหม่เฉิดฉาย จะทำอย่างไรกับที่พื้นที่เกษตรกรรมเดิม?

งานวิจัยนี้ก็ชี้ให้เห็นว่าอย่างน้อย 80% ของพื้นที่เพาะปลูกเดิมที่มีอยู่ในโลกนี้ สามารถถูกปล่อยให้ใช้เพื่ออย่างอื่นได้ โดยที่ดินนั้นอาจกลายเป็นเขตอนุรักษ์ธรรมชาติหรือใช้เพื่อกักเก็บคาร์บอน เช่น ท่ามกลางการใช้งานอื่นๆ ในป่าหรือดินที่มีน้ำขังในพรุ (บริเวณที่ลุ่มชื้นแฉะ เป็นพื้นที่ที่มีการสะสมสารอินทรีย์จากซากพืชที่ถูกย่อยสลาย)สามารถใช้เพื่อปลูกวัสดุก่อสร้างที่ยั่งยืน หรือเพียงเพื่อผลิตพืชผลที่มนุษย์บริโภคได้มากขึ้น
ขณะที่ระบบอุตสาหกรรมปศุสัตว์ที่ผลิตมูลสัตว์ กระดูก เลือด ลำไส้ ยาปฏิชีวนะ และฮอร์โมนการเจริญเติบโตก็จะหายไปเช่นกัน ต่อจากนั้น การเลี้ยงปศุสัตว์ที่เหลือสามารถดำเนินต่อไปได้ด้วยความเห็นอกเห็นใจและความเมตตากรุณาของมนุษย์ที่มีต่อสรรพสัตว์

นอกจากนี้ เนื่องจากจะมีแรงกดดันน้อยลงบนผืนดิน จึงมีความต้องการสารเคมีและยาฆ่าแมลงน้อยลง และการผลิตพืชผลอาจเป็นมิตรกับสัตว์ป่ามากขึ้น (ปัจจุบันการยอมรับการทำเกษตรอินทรีย์ทั่วโลกไม่สามารถทำได้อย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผลเพียงพอ เพราะให้ผลผลิตน้อยลง) แต่การเปลี่ยนแปลงนี้ต้องควบคู่ไปกับการเปลี่ยนไปสู่พลังงานหมุนเวียนอย่างเต็มรูปแบบ เนื่องจากเทคโนโลยีอาหารใหม่ๆ ต้องใช้พลังงานจำนวนมาก
อย่างไรก็ตาม การแปลงเทคโนโลยีอาหารเหล่านี้ให้เป็นระบบการผลิตสำหรับตลาดจำนวนมากนั้น แน่นอนว่าเป็นเรื่องยุ่งยาก แต่หากล้มเหลว แนวโน้มที่จะนำไปสู่การทำฟาร์มปศุสัตว์และการเพาะปลูกพืชแบบเดิมๆ ก็จะเป็นอย่างไปเข้มข้นและเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ นั่นหมายถึงจำนวนสัตว์ที่ถูกคุมขังเพิ่มขึ้น และสูญเสียทรัพยากรธรรมชาติมากยิ่งขึ้น
การหลีกเลี่ยงชะตากรรมนี้ และการลดพื้นที่การเกษตรลงให้ได้ 80% จะต้องอาศัยเจตจำนงทางการเมืองและการยอมรับทางวัฒนธรรมของอาหารรูปแบบใหม่ มันจะต้องมีแรงสนับสนุนทางเศรษฐกิจและการเมือง เช่น การลงทุน การอุดหนุน และการลดหย่อนภาษีสำหรับเทคโนโลยีอาหารเหล่านี้ รวมถึงมีแรงกดกดันต่างๆ เพื่อสกัดกั้นไม่ให้การทำปศุสัตว์และการเพาะปลูกแบบเดิมไปต่อได้ เช่น การเก็บภาษีที่เพิ่มขึ้น และการยกเลิกการอุดหนุนเทคโนโลยีที่เป็นอันตราย

ที่มา : New food technologies could release 80% of the world’s farmland back to nature