เรียนรู้จากต้นแบบการวางผังเมือง กรุงปักกิ่ง แก้ปัญหามลพิษทางอากาศ & การจราจรในเมืองใหญ่อย่างได้ผล

ที่ผ่านมา กรุงปักกิ่ง ประสบปัญหาไม่ต่างกับมหานครทั่วโลกต้องเผชิญ อาทิ ประชากรที่หนาแน่น มลพิษทางอากาศและการจราจรติดขัด แต่มาในวันนี้ปัญหาเหล่านี้แทบจะหายไป ด้วยการพัฒนาและปรับปรุงเมืองของกรุงปักกิ่งในยุคใหม่ จึงให้ความสำคัญกับแนวคิด “Decremental Development” (减量发展) ซึ่งเป็นรูปแบบการพัฒนาที่ใช้ทรัพยากร รวมถึงการปล่อยมลพิษต่อสิ่งแวดล้อมที่ลดลง

จนมาในวันนี้ เมื่อเดือนกันยายน 2565 จีนได้ประกาศให้กรุงปักกิ่งเป็นมหานครขนาดใหญ่ (Megacity) แห่งแรกของจีนที่บรรลุการพัฒนาในรูปแบบ Decremental Development ทั้งนี้ จากความสำเร็จของกรุงปักกิ่ง ศูนย์ข้อมูลเพื่อธุรกิจไทยในจีน (BIC) ขอพาผู้อ่านทุกท่านไปรู้จักกับระบบการวางแผนเมืองของจีนในภาพรวม
สำหรับใครที่เคยเยือนเมืองหลวงของจีน จะคุ้นชินกับผังเมืองของ กรุงปักกิ่ง ที่เป็นเอกลักษณ์ โดยมีลักษณะเป็นตารางสี่เหลี่ยม มีพระราชวังต้องห้ามและจัตุรัสเทียนอันเหมินเป็นจุดศูนย์กลางและมีถนนหลักของเมืองล้อมรอบด้วยวงแหวนเป็นชั้นๆ ออกไป ถนนน้อยใหญ่มักถูกตัดเป็นเส้นตรงแนวตั้งและแนวนอน แลดูเหมือนตารางหมากรุก ภายในตัวเมืองของกรุงปักกิ่งมีความสะอาด เป็นระเบียบ มีการปลูกต้นไม้สีเขียวในจุดต่างๆ ข้างถนน ทางเดิน ทางวิ่ง และทางจักรยาน
อย่างไรก็ดี ในความเป็นจริง ผังเมืองที่ดีมีความหมายมากกว่าเพียงโครงสร้างพื้นฐานและความสวยเปลือกนอก แต่มีจุดเน้นในเรื่องคุณภาพของเมือง สิ่งแวดล้อม ชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนและที่อยู่อาศัย ซึ่งได้กลายเป็นทิศทางการพัฒนาเมืองรูปแบบใหม่ของจีนในปัจจุบัน

ปฐมบทความสำเร็จของการจัดระเบียบ กรุงปักกิ่ง มาจากกฎหมายว่าด้วยการวางแผนเมืองจีน

จีนเริ่มใช้กฎหมายว่าด้วยการวางแผนเมืองและชนบทของจีนตั้งแต่ปี 2550 โดยกฎหมายฯ กำหนดว่าการวางแผนเมืองของจีนประกอบด้วยการวางแผนเมืองระดับชาติ ระดับมณฑล และระดับเมือง เป็นต้น โดยทั่วไป การวางแผนเมืองในภาพรวมจะใช้เวลาประมาณ 20 ปี
ส่วนการวางแผนเมืองในเชิงการก่อสร้างใช้เวลาประมาณ 5 ปี สำหรับกรุงปักกิ่งปัจจุบันมีแผนงานหลัก 2 รายการ ได้แก่ แผนงานการวางแผนเมืองของปักกิ่ง 2559 – 2578 (แผนงาน 20 ปี) และแผนงานการวางแผนเพื่อการใช้ที่ดินระยะสั้น 2564 – 2568 (แผนงาน 5 ปี)
จีนมีหน่วยงานภาครัฐหลักๆ 3 หน่วยงานที่กำกับและดูแลการวางผังเมืองในระดับต่างๆ ได้แก่
1. คณะกรรมการพัฒนาและปฏิรูป ซึ่งเป็นหน่วยงานที่กำหนดแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมในภาพรวม
2. หน่วยงานกำกับดูแลการใช้ที่ดิน ซึ่งเป็นหน่วยงานที่กำกับดูแลการใช้ที่ดินตามประเภทที่ดินและกรรมสิทธิที่ดิน
3. หน่วยงานกำกับดูแลการวางผังก่อสร้าง ซึ่งเป็นหน่วยงานที่กำกับดูแลการวางผังก่อสร้าง รวมถึงคุณภาพและความแข็งแรงของอาคารก่อสร้าง และขอบเขตการอนุรักษ์อาคารประวัติศาสตร์ เป็นต้น

ระบบวางแผนเมืองของจีน

ความสำเร็จจากการวางผังเมืองระยะแรกของกรุงปักกิ่ง (ปี 2559 – 2564)

  • ปี 2559 – 2564 เป็นระยะแรกของการวางผังเมืองของกรุงปักกิ่ง โดยมุ่งควบคุมจำนวนประชากรในเขตใจกลางเมือง แก้ไขปัญหามลพิษทางอากาศ และส่งเสริมการพัฒนาเศรษฐกิจดิจิทัล และเมืองอัจฉริยะ โดยเมื่อเดือน ก.ย. 2565 รัฐบาลกรุงปักกิ่งได้แถลงผลงานการวางผังเมืองระยะแรก ดังนี้
  • ในปี 2564 จำนวนประชากรของกรุงปักกิ่งลดลงเหลือ 21.89 ล้านคน จากระดับ 21.95 ล้านคนในปี 2559
  • ในปี 2564 ความเข้มข้นของฝุ่นละออง PM2.5 ของกรุงปักกิ่งมีค่าเฉลี่ยที่ 33 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร หรือลดลงร้อยละ 63.1 จากปี 2556
  • ในปี 2564 ผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) ของกรุงปักกิ่งเพิ่มขึ้นสู่ระดับ 4.03 ล้านล้านหยวน จากระดับ 1.9 ล้านล้านหยวนในปี 2555
  • ในปี 2564 GDP เฉลี่ยต่อหัวของกรุงปักกิ่งเพิ่มขึ้นสู่ระดับ 184,000 หยวน จากระดับ 92,800 หยวน ในปี 2555 ซึ่งจัดเป็นอันดับแรกของจีน
  • ในปี 2564 ธุรกิจภาคบริการคิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 81.7 ของ GDP กรุงปักกิ่ง
  • ปริมาณการใช้ที่ดินในการก่อสร้างเมืองและชนบทลดลง 110 ตารางกิโลเมตร

กรุงปักกิ่ง

  • กรุงปักกิ่งมีการสั่งปิดบริษัทอุตสาหกรรมการผลิตและโรงงานที่ก่อให้เกิดมลพิษทางสิ่งแวดล้อมประมาณ 3,000 แห่ง ขณะที่กรุงปักกิ่งได้มุ่งพัฒนากลุ่มอุตสาหกรรมที่เน้นนวัตกรรมและเทคโนโลยี โดยปัจจุบัน ปักกิ่งมี 4 กลุ่มอุตสาหกรรมที่มีมูลค่าการผลิตรายปีมากกว่า 4 แสนล้านหยวน ได้แก่ กลุ่มอุตสาหกรรมปัญญาประดิษฐ์ (AI) การผลิตยาและการดูแลสุขภาพ การผลิตอุปกรณ์เครื่องจักรอัจฉริยะ และการประหยัดพลังงานและการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม
  • ในปี 2564 กรุงปักกิ่งได้ประกาศแผนงานเพื่อพัฒนากรุงปักกิ่งให้เป็นเมืองต้นแบบด้านเศรษฐกิจดิจิทัลของโลก ซึ่งได้กำหนดเป้าหมายมูลค่าเศรษฐกิจดิจิทัลจะคิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 50 ของ GDP กรุงปักกิ่งภายในปี 2568 ทั้งนี้ ในปี 2564 สัดส่วนดังกล่าวของกรุงปักกิ่งอยู่ที่ร้อยละ 40.4 ซึ่งจัดเป็นอันดับแรกของจีน
  • ด้านการพัฒนาเมืองอัจฉริยะ กรุงปักกิ่งอยู่ระหว่างการเร่งพัฒนาเครือข่ายรถประจำทางอัจฉริยะ รถจัดส่งพัสดุไร้คนขับ ฟาร์มการเกษตรอัจฉริยะ รวมถึงการป้องกันและการรับมือกับภัยธรรมชาติ อาทิ การจัดตั้งแพลตฟอร์มประกาศข้อความแจ้งเตือนในกรณีฉุกเฉิน และเพิ่มระยะเวลาการคาดการณ์และแจ้งเตือนล่วงหน้าสำหรับอุทกภัยจากเติม 2 – 3 ชั่วโมงเป็นล่วงหน้า 12 ชั่วโมง เพื่อให้ทุกภาคส่วนต่างๆ สามารถรับมือได้อย่างทันท่วงที เป็นต้น
  • กรุงปักกิ่ง ได้ครองสถานะการเป็นเมืองแรกของโลกที่เป็นเจ้าภาพการจัดการแข่งขันกีฬาโอลิมปิกฤดูร้อนและ การแข่งขันกีฬาโอลิมปิกฤดูหนาว หรือที่เรียกว่า “Dual Olympic City”

พิพิธภัณฑ์ผังเมืองประจำกรุงปักกิ่งผ่านระบบออนไลน์

การวางผังเมืองระยะถัดไปของกรุงปักกิ่ง

สำหรับเป้าหมายระยะถัดไปและระยะยาว กรุงปักกิ่งได้กำหนดให้ภายในปี 2578 บรรลุเป้าหมาย ดังนี้
  • เป็นเมืองหลวงของจีนที่รัฐบาลสามารถให้บริการต่อประชาชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ และมีสภาพแวดล้อมที่ดีสำหรับการแลกเปลี่ยนระหว่างประเทศ
  • เป็นกำลังสำคัญในเครือข่ายนวัตกรรมและเป็นเมืองนำร่องด้านนวัตกรรมของโลก
  • เป็นเมืองวัฒนธรรมที่มีชื่อเสียงในระดับสากลที่แสดงถึงความเชื่อมั่นทางวัฒนธรรมของจีน และเป็นเมืองที่มีเสน่ห์ของความหลากหลายและความกลมกลืนทางด้านวัฒนธรรม
  • เป็นเมืองน่าอยู่ที่มีความสะดวกสะบายและสวยงามมากยิ่งขึ้น
  • เป็นเมืองนิเวศ (Eco City) ที่มีท้องฟ้าสีคราม น้ำใส และล้อมรอบด้วยป่าไม้

กรุงปักกิ่ง

พร้อมขยายผล สู่การพัฒนาเมืองในจีนด้วยโครงการ “ตำบลเอกลักษณ์เฉพาะตัว 1,000 ตำบล”

และต้นแบบการวางผังเมืองของจีนได้ถูกประยุกต์ใช้กับเมืองอื่นๆ ไม่เพียงเฉพาะในมหานครหรือเมืองระดับแนวหน้า แต่ในทางกลับกัน จีนมองว่าการวางผังเมืองเชิงบูรณาการควรเริ่มจากการวางรากฐานในหน่วยการปกครองระดับล่าง โดยเฉพาะในระดับตำบล เพื่อลดความเหลื่อมล้ำในการพัฒนาของพื้นที่รอบข้าง
ดังนั้น เมื่อปี 2559 กระทรวงการเคหะและการพัฒนาเมืองและชนบทจีนได้เริ่ม “โครงการตำบลเอกลักษณ์เฉพาะตัว 1,000 ตำบล” โดยมีเป้าหมายเพื่อพัฒนาตำบล 1,000 แห่งที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวด้านการท่องเที่ยว ธุรกิจการค้า โลจิสติกส์ และวัฒนธรรม เป็นต้น รวมทั้งยกระดับโครงสร้างพื้นฐานในเขตตำบล ตลอดจนการเพิ่มการจ้างงานของเกษตรกรในท้องถิ่น
โดยทั่วไปโครงการตำบลเอกลักษณ์เฉพาะตัว 1,000 ตำบลจะตั้งอยู่ในเขตชานเมืองของเมืองขนาดใหญ่ และมีพื้นที่น้อยกว่า 5 ตารางกิโลเมตร ซึ่งมีต้นทุนการใช้ที่ดินและต้นทุนแรงงานที่ต่ำกว่าเขตใจกลางเมือง จึงนับเป็นจุดเชื่อมโยงระหว่างการพัฒนาเขตเมืองกับเขตชนบทของจีน และเป็นการวางแผนการใช้ที่ดินอย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อให้เกิดประโยชน์ทางเศรษฐกิจได้มากที่สุด
นอกจากนี้ จีนได้กำหนดข้อห้ามในการพัฒนาตำบลเอกลักษณ์เฉพาะตัว อาทิ ห้ามใช้พื้นที่ในเขตอนุรักษ์ระบบนิเวศและที่ดินเพื่อการเกษตร รวมถึงควบคุมธุรกิจที่มีปริมาณการใช้พลังงานและการปล่อยมลพิษสูงเข้าไปประกอบกิจการในตำบลอย่างเข้มงวด

กรุงปักกิ่ง

อย่างไรก็ดี การผลักดันโครงการดังกล่าวในเมืองต่างๆ ในช่วงที่ผ่านมาพบปัญหา อาทิ พื้นที่การพัฒนาตำบลเอกลักษณ์เฉพาะตัวกลายเป็นโครงการพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ มณฑลบางแห่งมีตำบลที่เข้าร่วมโครงการจำนวนมาก แต่กลับขาดแคลนคุณภาพ และปัญหาการใช้ที่ดินอย่างสิ้นเปลืองซึ่งทำลายระบบนิเวศ เป็นต้น
ทั้งนี้ ในช่วงเดือน ก.ย. 2564 คณะกรรมการพัฒนนาและปฏิรูปแห่งชาติจีน (NDRC) ได้กำหนดนโยบายเพื่อกำกับการพัฒนาโครงการดังกล่าวเพิ่มเติม อาทิ สนับสนุนให้มณฑลที่มี GDP เฉลี่ยต่อหัวต่ำกว่า 10,000 ดอลลาร์สหรัฐมีตำบลที่เข้าร่วมโครงการไม่เกิน 30 แห่ง โดยแต่ละตำบลควรสร้างตำแหน่งงานไม่ต่ำกว่า 2,000 ตำแหน่ง และสำหรับตำบลที่มีจุดเด่นด้านวัฒนธรรมและการท่องเที่ยว ควรรองรับจำนวนนักท่องเที่ยวไม่ต่ำกว่า 5 แสนคนต่อปี เป็นต้น
ในตอนท้าย ผู้เขียนบทความระบุว่าถ้าใครอยากศึกษาในเรื่องการวางผังเมืองเพิ่มเติม ถ้ามีโอกาสให้ลองเดินทางไปในสถานที่ท่องเที่ยวยอดนิยมในเมืองต่างๆ ของจีน คือ พิพิธภัณฑ์ผังเมืองซึ่งมักจะมีการบอกเล่าประวัติศาสตร์ผังเมือง วิทยาการในการวางผังเมือง และการเปลี่ยนแปลงที่ก้าวกระโดดจากอดีตสู่ปัจจุบันและอนาคต แต่ถ้าใครไม่ได้เดินทางไปประเทศจีน ก็สามารถรับชมผ่านระบบออนไลน์ในลักษณะ 3D Virtual Tours ได้ตามลิงค์ http://www.bjghzl.com.cn ได้เลย

ที่มา : บทความเรื่อง “จากความสำเร็จของกรุงปักกิ่ง ส่องแนวทางการวางผังเมืองรูปแบบใหม่ของจีน” จากเว็บไซต์ thaibizchina.com


เรียนรู้ในหลายเรื่องจากต้นแบบในประเทศต่างๆทั่วโลก

เผย 20 ประเทศ ที่มี “ความหลากหลายทางชีวภาพ” มากที่สุดในโลก

จะเกิดอะไรขึ้น เมื่อ “บราซิล อินโดนีเซีย และ DRC” 3 ประเทศ ที่มีพื้นที่ป่าฝนเขตร้อนรวมกันเกินครึ่งหนึ่งของโลก กำลังเจรจาจัดตั้ง ‘โอเปกแห่งป่าฝน’

ทำไม “ฮ่องกง” ถึงเป็นเมืองที่มีระบบขนส่งสาธารณะที่ดีที่สุดในโลก