ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็วและฉับพลัน การสร้างความรู้ยุคใหม่ด้วยนวัตกรรมและวิทยาศาสตร์มีความจำเป็นอย่างยิ่ง ทั้งต่อการแข่งขันของผู้ประกอบการ การพัฒนาทักษะคนทำงาน และการพัฒนาประเทศในทุกมิติ ต่อยอดภูมิปัญญาไทยสู่สากล
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) กำหนดนโยบาย “3 ธัช” คือ ธัชชา ธัชวิทย์ และ ธัชภูมิ ให้เป็นฟันเฟืองสำคัญที่ใช้ขับเคลื่อนการพัฒนาระบบวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (ววน.) หนุนเสริมการวิจัยและพัฒนาในเรื่องดังกล่าว โดย “ธัชชา” ดูแลงานวิจัยมนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์และศิลปศาสตร์ “ธัชวิทย์” ดูแลงานวิจัยด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และ “ธัชภูมิ” ที่เพิ่งเปิดตัวเมื่อวันที่ 20 มกราคม 2566 เพื่อสร้างความรู้เชิงพื้นที่ ทำหน้าที่วิจัยและให้ความรู้เกี่ยวกับพื้นที่ แต่ไม่ได้ตัดขาดจากศาสตร์และศิลป์

ธัชทั้ง 3 เริ่มจาก “ธัชชา” วิทยสถานสังคมศาสตร์ มนุษยศาสตร์และศิลปกรรมศาสตร์ (Thailand Academy of Social Sciences , Humanities and Arts –TASSHA) ทำหน้าที่ในการยกระดับการพัฒนาไปสู่อนาคตด้วยการวิจัยและพัฒนานวัตกรรมวิชาการด้านสังคมศาสตร์ มนุษยศาสตร์และศิลปกรรมศาสตร์ ให้มีทิศทางการพัฒนาสอดคล้องกับแนวโน้มของโลกที่เปลี่ยนแปลงไปแทบทุกสรรพศาสตร์ รวมทั้งการปรับเปลี่ยนของขั้วการเมืองโลก โดย ธัชชา จะเป็นหน่วยงานวิจัยหลักที่มีบทบาทในการพัฒนาความรู้ด้านการวิจัยและพัฒนาที่สร้างสรรค์นวัตกรรมของประเทศ โดยเฉพาะการทำให้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงเป็นแนวคิดหลักการพัฒนาของโลก ซึ่งเป็นตัวอย่างที่แสดงให้เห็นว่า เราสามารถส่งออกศาสตร์และองค์ความรู้ออกไปสู่โลก รวมถึงการสร้างความตระหนักรู้ในคุณค่าประวัติศาสตร์ วัฒนธรรมชาติมากขึ้น จะนำไปสู่การสร้างคุณค่าร่วมกันของคนในชาติ และ การนำองค์ความรู้จากผลงานการวิจัยด้านสังคมศาสตร์ฯ ไปสร้างประโยชน์ทางเศรษฐกิจและสังคม เกิดเป็นเศรษฐกิจฐานศิลปะและวัฒนธรรม
ธัชที่ 2 “ธัชวิทย์” วิทยสถานวิทยาศาสตร์แห่งประเทศไทย (Thailand Academy of Sciences: TAS) หน่วยงานที่เป็นกลไกในการดึงศักยภาพของนักวิจัยและนักวิทยาศาสตร์ มาช่วยในการคิดและขับเคลื่อนประเทศ หรือ Think Tank ซึ่งถือเป็นบทบาทที่สำคัญมาก เนื่องจากเป็นกลุ่มคนที่มีความรู้และสามารถที่จะเชิญชวน ชี้ทิศ และให้แนวทางความคิดได้ หรือเรียกว่าเป็น Public Advocacy ในเชิงนโยบาย โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในประเด็นเชิงทัศนคติสาธารณะ (Public Attitudes) ซึ่งต้องอาศัยคนที่มีความรู้ และความน่าเชื่อถือ มาถ่ายทอดให้ประชาชนทั่วไปและชาวต่างชาติได้เล็งเห็นศักยภาพของประเทศไทยและนักวิทยาศาสตร์ไทย ทำให้เกิดความเชื่อมั่นว่า คนไทยก็มีความสามารถในการทำเรื่องยากๆ ได้ นอกจากนี้ “ธัชวิทย์” ยังเสมือนการสร้างแรงบันดาลใจให้กับคนรุ่นใหม่ New Generation เพื่อให้เห็นว่า วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีนั้น สามารถนำมาใช้ในการขับเคลื่อนประเทศได้

สุดท้าย ธัชที่ 3 “ธัชภูมิ” วิทยสถานใหม่ล่าสุด ที่เปิดตัวเมื่อวันที่ 20 มกราคม 2566 เพื่อสร้างองค์ความรู้เชิงพื้นที่ (area based knowledge) ทำหน้าที่วิจัย ให้ความรู้เกี่ยวกับเชิงพื้นที่ แต่ไม่ได้ตัดขาดจากศาสตร์และศิลป์ ที่สามารถนำมาใช้ต่อยอดการพัฒนาของประเทศอีกทางหนึ่ง
ศ.พิเศษ ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (รมว.อว.) กล่าวถึงการสร้าง “ธัชทั้ง 3” ว่า เพื่อพัฒนาระบบวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม หรือ ววน. ต้องทำให้เร็ว ทำให้มาก และทำแบบประหยัด ทำดีแต่ทำช้า เหมือนไม่ได้ทำ ทำดีแล้วฟุ่มเฟือยมากจะเป็นที่วิพากษ์วิจารณ์ในสังคมได้

รมว.อว. กล่าวถึงการสร้าง “ธัชภูมิ” ว่า เป็นความรู้เชิงพื้นที่ ทำหน้าที่วิจัยและให้ความรู้เกี่ยวกับเชิงพื้นที่ เนื่องจากการพัฒนาพื้นที่เป็นคําตอบและโอกาส ในการสร้างสรรค์การเปลี่ยนแปลงให้กับประเทศ ซึ่งกระทรวง อว. มีบทบาทสําคัญในการสร้างองค์ความรู้ พร้อมทั้งส่งเสริมบทบาทของมหาวิทยาลัยต่างๆ ที่กระจายอยู่ทั่วประเทศให้เป็นกําลังสนับสนุนการพัฒนาพื้นที่ร่วมกับภาคีต่างๆ ทั้งภาครัฐ เอกชน ชุมชนและประชาสังคม จึงได้มอบหมายให้ หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.) ดําเนินการจัดตั้ง วิทยสถาน “ธัชภูมิ” เพื่อการพัฒนาพื้นที่ เป็นตัวเร่งและหนุนเสริมการพัฒนานักวิจัยและระบบจัดการงานวิจัยเชิงพื้นที่ของมหาวิทยาลัยต่างๆ ที่อาจจะมีข้อจํากัดด้านบุคลากรและทรัพยากร รวมถึงการเร่งยกระดับความรู้จากงานวิจัยเชิงพื้นที่ ให้ขึ้นสู่ระดับทฤษฎีและกระบวนการสร้างความรู้ใหม่ (Theory & Epistemology) การสังเคราะห์ความรู้เพื่อเชื่อมโยงสู่นโยบายและพัฒนาวงวิชาการ ทั้งด้านสังคมศาสตร์ มนุษยศาสตร์ วิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีที่มีผลต่อการพัฒนาพื้นที่ ตลอดจนการสร้างเครือข่ายเพื่อขับเคลื่อนการนําผลงานวิชาการไปขยายผลและการสร้างเครือข่ายวิชาการระหว่างประเทศ


“องค์ความรู้จากงานวิจัยและนวัตกรรมในระดับพื้นที่ ซึ่ง บพท. ทำร่วมกับกลไกภาคีความร่วมมือ ตลอดจนสถาบันอุดมศึกษาในพื้นที่ เป็นสิ่งที่มีคุณค่ามาก และควรต้องนำเอาองค์ความรู้เหล่านั้นมาสังเคราะห์ จัดระเบียบ เพื่อพัฒนาเป็นชุดความรู้ใหม่ สำหรับนำไปสร้างโอกาสใหม่ และขยายผลต่อยอดให้เกิดการพัฒนาที่ยั่งยืน ซึ่งวิทยสถานธัชภูมิเพื่อการพัฒนาพื้นที่ ถูกสถาปนาขึ้นมาเพื่อทำหน้าที่นี้ ในฐานะสถาบันความรู้คู่แผ่นดิน” รมว.อว. กล่าว
ดร.กิตติ สัจจาวัฒนา ผู้อำนวยการ หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.) กล่าวเพิ่มเติมว่า วิทยสถาน “ธัชภูมิ” เพื่อการพัฒนาพื้นที่ ซึ่งเป็นหน่วยงานภายใต้ บพท. มีบทบาทหน้าที่รับผิดชอบในการประมวลและสังเคราะห์องค์ความรู้จากงานวิจัย นวัตกรรม และภูมิปัญญาจากพื้นที่ ครอบคลุมทุกมิติของงานพัฒนาพื้นที่ ได้แก่ ด้านขจัดความยากจนและสร้างโอกาสทางสังคม ด้านเศรษฐกิจฐานราก จากฐานทุนทรัพยากรพื้นถิ่น ด้านการพัฒนาทุนทางวัฒนธรรม ด้านการพัฒนาเมืองเพื่อกระจายศูนย์กลางความเจริญ และด้านการเสริมสร้างความเข้มแข็งของท้องถิ่นและชุมชน ซึ่ง บพท. ได้ทำร่วมกับสถาบันอุดมศึกษา ตลอดจนกลไกภาคีเครือข่ายในพื้นที่ ดำเนินกระบวนการพัฒนาให้เกิดโครงสร้างพื้นฐานด้านความรู้ระดับพื้นที่ (Knowledge Infrastructure) รวมทั้งทำให้เกิดชุดความรู้ที่สามารถส่งออกสู่ระดับสากล และผลักดันเป็นข้อเสนอเชิงนโยบาย เพื่อนำไปสู่การพัฒนาพื้นที่และลดช่องว่างความเหลื่อมล้ำ โดยมี ดร.สีลาภรณ์ บัวสาย ทำหน้าที่กำกับดูแลการดำเนินงานในภาพรวม ในฐานะประธานคณะอนุกรรมการที่ปรึกษาการขับเคลื่อนวิทยสถาน “ธัชภูมิ” เพื่อการพัฒนาพื้นที่


ดร.สีลาภรณ์ บัวสาย กล่าวถึง การดำเนินงานของวิทยสถานธัชภูมิ เพื่อการพัฒนาพื้นที่ ว่าเป็นสิ่งที่สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี ว่าด้วยการพัฒนาเชิงพื้นที่ และสอดคล้องกับกรอบการทำงานตามแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับปัจจุบัน คือฉบับที่ 13 ซึ่งผลลัพธ์ผลกระทบที่จะเกิดขึ้นจากการทำหน้าที่ของวิทยสถานธัชภูมิ เพื่อการพัฒนาพื้นที่ ผลผลิตสำคัญคือ
พัฒนานักวิจัยเชิงพื้นที่
พัฒนาระบบจัดการงานวิจัยเชิงพื้นที่ในมหาวิทยาลัยต่างๆ
ยกระดับความรู้เชิงแนวคิด ทฤษฎี
สังเคราะห์องค์ความรู้เพื่อนำสู่นโยบาย
จัดทำฐานข้อมูลสำคัญเพื่อการพัฒนาพื้นที่
ขับเคลื่อนการขยายผลองค์ความรู้
สร้างเครือข่ายวิชาการระหว่างศาสตร์สาขา ระหว่างสถาบัน และระหว่างประเทศ
สังเคราะห์โจทย์วิจัยใหม่











