สงครามเทคโนโลยี ระหว่างสหรัฐอเมริกาและสาธารณรัฐประชาชนจีน เกิดขึ้นมาเนื่องมาจาก สหรัฐฯมองว่าจีนเป็นภัยคุกคามต่อความมั่นคงและผลประโยชน์ของสหรัฐฯ เป็นเหตุให้เริ่มต้นทำสงครามการค้ากับจีน ด้วยการเริ่มตนเปิดฉากดำเนินมาตรการทางภาษีตอบโต้ระหว่างกันมาตั้งแต่ปี 2561 จนมีแนวโน้มรุนแรงขึ้น ก่อนที่ความขัดแย้งจะแผ่ขยายไปในด้านอื่น โดยเฉพาะการแย่งชิงความเป็นผู้นำในด้านเทคโนโลยี ซึ่งรุกลามจนเป็นประเด็นสำคัญที่เกี่ยวข้องกับความมั่นคง กระทบต่อการเติบโตทางเศรษฐกิจของแทบทุกประเทศ
และแน่นอนว่า แนวโน้มการแข่งขันและการแบ่งขั้วทางเทคโนโลยีระหว่างสหรัฐฯ กับจีนที่มีแนวโน้มเร่งตัวรุนแรงขึ้น มีโอกาสส่งผลต่อไทยในหลากหลายด้าน เพื่อทำความเข้าใจ 3 ประเด็นที่น่าสนใจ ต่อ สงครามเทคโนโลยี ระหว่างสหรัฐฯและจีนในตอนนี้ สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า จึงได้นำเสนอรายงานข่าว เรื่อง “สนค. เผยสงครามเทคโนโลยีระหว่างสหรัฐฯ และจีน มีแนวโน้มเร่งตัวรุนแรงขึ้น แนะไทยควรเร่งปรับตัว”
ประเด็นแรก : เข้าใจ ใจกลางความขัดแย้งด้านเทคโนโลยี
สหรัฐฯ มีจุดแข็งคือ การคิดค้นนวัตกรรมใหม่ หรือความสามารถในการวิจัยพื้นฐานและคิดค้นสิ่งที่ยังไม่มีใครทำมาก่อน และมีความสามารถในการเปลี่ยนผ่านนวัตกรรม (Breakthrough) ให้ใช้งานได้ดีกว่าเดิมหรือมีประสิทธิภาพมากขึ้น
โดยสหรัฐฯ ได้เปรียบจีนด้านนวัตกรรมที่โดดเด่น สัดส่วนการใช้จ่ายด้านการวิจัยและพัฒนาต่อ GDP การส่งออกสินค้าเทคโนโลยีระดับกลาง และความคืบหน้าของเทคโนโลยียุคใหม่ อาทิ เทคโนโลยีควอนตัม เซมิคอนดักเตอร์ และเทคโนโลยีชีวภาพ
ขณะที่จีนมีจุดแข็งคือการประยุกต์และการต่อยอดเทคโนโลยีเดิม และความสามารถในการผลิต เนื่องจากจีนมีแรงงานทักษะมหาศาลรวมไปถึงความสามารถในการลดต้นทุนในกระบวนการผลิต ทำให้จีนเป็นโรงงานของโลก
และจีนได้เปรียบสหรัฐฯด้านการครอบครองทรัพยากรสำคัญในยุคเทคโนโลยี เช่น ลิเทียม ธาตุหายาก แกรไฟต์ การส่งออกสินค้าเทคโนโลยีระดับสูง และความคืบหน้าของเทคโนโลยียุคใหม่ อาทิ ปัญญาประดิษฐ์ การสื่อสารแบบไร้สาย และพลังงานสีเขียว
ประเด็นต่อมา : แนวโน้มของ สงครามเทคโนโลยี และผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น
ในประเด็นนี้มีเรื่องที่ต้องให้ความสนใจ คือ
1. การแข่งขันและการแบ่งขั้วทางเทคโนโลยีระหว่างสหรัฐฯกับจีน ที่มีแนวโน้มเร่งตัวรุนแรงขึ้น
2. ประเด็นที่ส่งผลดีต่อไทย อาทิ การเป็นแหล่งผลิตทางเลือกที่สามารถสนับสนุนเป้าหมายของสหรัฐฯ ในการร่วมมือกับพันธมิตรเพื่อเสริมสร้างความแข็งแกร่งด้านห่วงโซ่อุปทานของสหรัฐฯ โอกาสที่ไทยจะเข้าไปเป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่อุปทานในอุตสาหกรรมเทคโนโลยีชีวภาพที่สหรัฐฯ ให้การส่งเสริม ซึ่งเป็นสาขาที่สอดคล้องกับนโยบาย BCG ของไทย และโอกาสในการดึงดูดการลงทุนของไทย จากการย้ายฐานการผลิตออกจากประเทศจีนเพิ่มขึ้นเพื่อกระจายความเสี่ยงตามยุทธศาสตร์ China Plus One
3. ประเด็นที่ไทยยังต้องจับตา/เฝ้าระวัง อาทิ การส่งเสริมการย้ายฐานการผลิต (Reshoring) ของสหรัฐฯ ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อการลงทุนจากต่างประเทศในไทยในอนาคต ความขัดแย้งในประเด็นไต้หวัน หากรุนแรงขึ้น อาจทำให้เกิดการหยุดชะงักของอุปทานเซมิคอนดักเตอร์ในตลาดโลก ส่งผลกระทบต่อประเทศผู้ผลิตผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวเนื่อง รวมถึงไทยที่เป็นฐานการผลิตอุปกรณ์ไฟฟ้า อิเล็กทรอนิกส์ และยานยนต์ ซึ่งมีเซมิคอนดักเตอร์เป็นชิ้นส่วนสำคัญ
ประเด็นสุดท้าย : การรับมือของไทยกับผลกระทบและใช้ประโยชน์จากการเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้น
ในประเด็นนี้ พูนพงษ์ นัยนาภากรณ์ ผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) ได้แนะนำแนวทางในการปรับตัว เพื่อรับ สงครามเทคโนโลยี ระหว่างสหรัฐฯและจีน ที่จะดำเนินต่อไปว่า
“นับต่อจากนี้ เทคโนโลยีจะเป็นสิ่งสำคัญในการขับเคลื่อนความเจริญทางเศรษฐกิจ และความมั่นคงของชาติในมิติต่าง ๆ อีกทั้ง สงครามเทคโนโลยี ระหว่างสหรัฐฯและจีน จะทำให้ภูมิทัศน์ของห่วงโซ่อุปทานทางเทคโนโลยีเปลี่ยนแปลงเร็วขึ้น ซึ่งไทยควรเร่งปรับตัวเพื่อรับมือกับผลกระทบและใช้ประโยชน์จากการเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้น”
1. ส่งเสริมและดึงดูดการลงทุนจากต่างชาติ เพื่อให้ไทยสามารถพัฒนา/ร่วมพัฒนาเทคโนโลยีของตนเองและสามารถขยายฐานการผลิตและแข่งขันได้ต่อไปในอนาคต รวมถึงเชิญชวนแบบเฉพาะเจาะจงสำหรับบริษัทเทคโนโลยีต่างชาติที่มีศักยภาพสูงที่ไทยต้องการให้เข้ามาตั้งฐานการผลิตในประเทศ ตลอดจนดึงดูดแรงงานต่างชาติที่มีทักษะสูงหรือผู้เชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยี
2. เตรียมพร้อมทางด้านโครงสร้างพื้นฐานและลงทุนในนวัตกรรมและเทคโนโลยีขั้นสูง โดยเฉพาะเทคโนโลยีที่จำเป็นต่อการพัฒนาอุตสาหกรรมแห่งอนาคต รวมถึงเร่งพัฒนาแรงงานฝีมือและการฝึกอาชีพในอุตสาหกรรมเทคโนโลยีเป้าหมาย
3. ปรับตัวให้สอดรับกับการแบ่งขั้วห่วงโซ่อุปทานของเทคโนโลยีสำคัญระหว่างสหรัฐฯและจีน โดยยึดโยงกับห่วงโซ่อุปทานของทั้งสองประเทศผ่านการส่งออกสินค้าวัตถุดิบ/สินค้าขั้นกลาง ส่งเสริมการลงทุนในสหรัฐฯ จีน และประเทศที่อยู่ห่วงโซ่อุปทานของสหรัฐฯ เชื่อมโยงห่วงโซ่อุปทานสำคัญภายใต้กรอบ IPEF และส่งเสริมความร่วมมือในการวิจัยและพัฒนาอุตสาหกรรมเทคโนโลยีของไทยที่สอดรับกับเป้าหมายของสหรัฐฯและจีน อาทิ กลุ่มอิเล็กทรอนิกส์ (รวมเซมิคอนดักเตอร์) เครื่องใช้ไฟฟ้า และกลุ่มยานยนต์ไฟฟ้า รวมถึงเทคโนโลยีขั้นพื้นฐานที่เกี่ยวข้องกับอุตสาหกรรมดังกล่าว

4. เร่งส่งเสริมการค้าสินค้าเทคโนโลยี โดยในช่วง 5 ปีล่าสุด (2560 – 2564) มูลค่าการส่งออกเทคโนโลยีระดับกลาง (เช่น เครื่องยนต์ ยานยนต์) ของไทยขยายตัวเฉลี่ย 3.6% ต่อปี ขณะที่สินค้าเทคโนโลยีระดับสูง (เช่น สินค้าอิเล็กทรอนิกส์) ขยายตัวเฉลี่ย 1.5% ต่อปี ซึ่งยังต่ำกว่าค่าเฉลี่ยโลก ซึ่งอยู่ที่ 6.9% และ 4.2% ตามลำดับ จึงยังมีโอกาสที่ไทยจะส่งเสริมการส่งออกสินค้าเทคโนโลยีระดับกลางและระดับสูงต่อไปได้อีก
5. ลดความผันผวนของห่วงโซ่อุปทานและกระจายความเสี่ยงทางธุรกิจ ไม่ให้พึ่งพาประเทศใดประเทศหนึ่งมากเกินไป โดยส่งเสริมการสร้างพันธมิตรทางการค้าและมองหาคู่ค้ารายใหม่ ทั้งนี้ในช่วง 5 ปีล่าสุด (2560 – 2564) ตลาดส่งออกสินค้าเทคโนโลยีระดับกลางและระดับสูงของไทยมีแนวโน้มกระจุกตัวมากขึ้น ตลาดเอเชียมีความสำคัญมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัด โดยเฉพาะในสินค้าเทคโนโลยีระดับกลางที่จีนกลายเป็นตลาดส่งออกอันดับ 1 ของไทย สหรัฐฯยังคงเป็นตลาดอันดับ 1 ของสินค้าเทคโนโลยีระดับสูง ขณะที่ตลาดยุโรปมีสัดส่วนในการส่งออกสินค้าเทคโนโลยีของไทยน้อยลงอย่างชัดเจน
6. เร่งส่งเสริมความร่วมมือทางการค้าและเศรษฐกิจที่เกี่ยวเนื่องกับเทคโนโลยีเป้าหมาย
7. ผลักดันการใช้สิทธิประโยชน์จากกรอบความร่วมมือทางเศรษฐกิจทั้งระดับภูมิภาคและระดับอนุภูมิภาค โดยใช้ประโยชน์จากการยกเว้นภาษี/การเก็บภาษีระดับต่ำ และกฎว่าด้วยถิ่นกำเนิดสินค้า (Rules of Origin) ตลอดจนกระชับความสัมพันธ์ระหว่างภาครัฐและภาคเอกชน เพื่อใช้ประโยชน์จากการเปลี่ยนแปลงห่วงโซ่อุปทานและการลงทุนที่มีแนวโน้มย้ายสู่อาเซียนมากขึ้น อีกทั้งผนึกกำลังเพื่อสร้างอำนาจการต่อรองทางเศรษฐกิจร่วมกับชาติพันธมิตรอาเซียน ทั้งนี้ ประเทศไทยควรบริหารความสัมพันธ์กับสองประเทศอย่างสมดุล มุ่งสร้างบรรยากาศการค้าการลงทุนที่เสรีและเป็นมิตรกับทุกประเทศ
ทุกเรื่องที่เกี่ยวกับ สงครามการค้า สหรัฐฯ-จีน เพื่อเข้าใจสถานการณ์นี้ให้มากขึ้น
ทางออกของสินค้าไทยในตลาดจีน วันที่ ‘สงครามการค้า สหรัฐฯ vs. จีน’ ยังคุกรุ่น













